Μαραθώνιος με {CR}ποντικοφάρμακο {CR}και με… οτοστόπ

Στους Ολυμπιακούς Αγώνες, ο μαραθώνιος θεωρείται η πιο σκληρή αθλητική πρόκληση. Γι’ αυτό και παραδοσιακά, το πρόγραμμα κάθε διοργάνωσης ολοκληρώνεται με το συγκεκριμένο αγώνισμα. Στους Ολυμπιακούς του 1904, στο Σέιντ Λούις του Μιζούρι, ωστόσο, το επίπεδο δυσκολίας του μαραθωνίου δρόμου εκτοξεύτηκε, προκαλώντας παρ’ ολίγον ολέθρια αποτελέσματα στους δρομείς του αλλά και στο ίδιο το άθλημα που κινδύνεψε να εξοστρακιστεί από τους μελλοντικούς αγώνες.  Οι Αγώνες του 1904 ήταν οι πρώτοι που πραγματοποιούνταν στις ΗΠΑ και μάλιστα συνέπεσαν με τη φιλοξενία στην ίδια χώρα της Παγκόσμιας Εκθεσης. Προκειμένου η διοργάνωση ν’ αφήσει το αποτύπωμά της στην Ιστορία, ο επικεφαλής της Τζέιμς Σάλιβαν σκέφτηκε να να προσθέσει τη δική του πινελιά στο πιο σημαντικό αγώνισμα από όλα: τον μαραθώνιο. Σχεδίασε λοιπόν ο ίδιος μια διαδρομή σχεδόν 40 χλμ., με τη φιλοδοξία να σπρώξει τους αθλητές στα όρια των δυνατοτήτων τους. Και κατάφερε να τους καταστρέψει…

«Μην πίνετε, μην τρώτε»

Οπως περιγράφει ο τοπικός Τύπος της εποχής, η διαδρομή περιλάμβανε απίστευτα πολλές ανηφόρες και κατηφόρες. Η εκκίνηση του μαραθωνίου προγραμματίστηκε να δοθεί στις 3 το μεσημέρι, με τo θερμόμετρο να δείχνει 34 βαθμούς Κελσίου. Σαν να μην ήταν αρκετές αυτές οι αντιξοότητες για τους δρομείς, ο Σάλιβαν περιόρισε την πρόσβασή τους σε νερό κατά τη διάρκεια του αγώνα. «Μην πίνετε, μην τρώτε κατά τη διάρκεια του αγώνα, δεν είναι αποδοτικό», έλεγε! Η… σκόπιμη αφυδάτωση, υποτίθεται πως βελτίωνε τις αθλητικές επιδόσεις. Ετσι ο αγώνας είχε μόνο έναν σταθμό νερού, κοντά στο 20ό χιλιόμετρο.  Η εμπλοκή του Σάλιβαν, ωστόσο, στη διοργάνωση του μαραθωνίου ήταν και πιο σκοτεινή. Ηθελε οι Αγώνες να αποδείξουν την αθλητική υπεροχή των λευκών ανδρών. Για να υπογραμμιστεί η κατωτερότητα των υπολοίπων φυλών, οι Αγώνες του 1904 φιλοξένησαν εκδηλώσεις με τίτλο «Ημέρες Ανθρωπολογίας» όπου μη λευκοί συμμετέχοντες δοκιμάζονταν για πρώτη φορά σε αγωνίσματα που δεν γνώριζαν. Στον μαραθώνιο, ωστόσο, πήραν μέρος δύο μαύροι, που έφτασαν στην Αμερική ως ζωντανά εκθέματα της Παγκόσμιας Εκθεσης, στην ενότητα της Νοτίου Αφρικής. Οι Λεν Ταουνιάνε και Γιαν Μασιάνι, της φυλής Τσουάνα, έτρεξαν για πρώτη φορά μαραθώνιο και μάλιστα ξυπόλητοι.

Ο κλόουν και ο ταχυδρόμος

Οι 32 μαραθωνοδρόμοι που στήθηκαν στη γραμμή της εκκίνησης προέρχονταν από διαφορετικές χώρες. Ανάμεσά τους, ήταν ο Ινδιάνος Φρανκ Πιρς, ο πρώτος αυτόχθονας Αμερικανός συμμετέχοντας, οι δύο μαύροι δρομείς που εκπροσωπούσαν τη Νότια Αφρική του απαρντχάιντ, ο αμερικανός επαγγελματίας κλόουν Τόμας Χικς και ο κουβανός ταχυδρόμος Φέλιξ Καρμπαχάλ. Οκτώ ήταν οι ελληνικές συμμετοχές με τους Δημήτριο Βελούλη, Χρήστο Ζεχουρίτη, Αντριου Οικονόμου, Γιώργο Δρόσο, Χαρίλαο Γιαννακά, Ιωάννη Λουγκίτσα, Γεώργιο Λουρίδα και Πέτρο Πιπιλή. Ο αγώνας ξεκίνησε με πέντε περιστροφές εντός του στίβου του σταδίου και συνεχίστηκε έξω στην πόλη, όπου οι δρομείς έπρεπε να τρέξουν σε βρώμικους χωματόδρομους, πίσω από άλογα και αυτοκίνητα, εισπνέοντας μεγάλες ποσότητες σκόνης. Επρεπε επίσης να προσπεράσουν γραμμές τρένου και τραμ, να αποφύγουν την κίνηση και να… σκαρφαλώσουν ανηφόρες σε μια διαδρομή που περιεγράφηκε «η πιο δύσκολη που ζητήθηκε ποτέ από άνθρωπο να τρέξει». Από τα πρώτα κιόλας χιλιόμετρα φάνηκαν τα προβλήματα: ο Αμερικανός Γουίλιαμ Γκαρσία έπρεπε να οδηγηθεί εσπευσμένα στο νοσοκομείο, πήγε να πεθάνει εξαιτίας της σκόνης! Οι υπόλοιποι εγκατέλειπαν ο ένας μετά τον άλλο. Πεινασμένος ο Κουβανός Καρβαχάλ έκοψε μερικά μήλα από ένα περιβόλι· αποδείχτηκαν σάπια κι έπαθε τροφική δηλητηρίαση αλλά συνέχισε υποφέροντας.

Στρυχνίνη και μπράντι

Το φαβορί, ο κλόουν Τόμας Χικς, διψούσε απίστευτα και ζητούσε συνεχώς νερό αλλά οι διοργανωτές δεν του έδιναν. Αντ’ αυτού στο 30ό χλμ. ο συνοδός του έδωσε ως… αναβολικό λίγο ποντικοφάρμακο (στρυχνίνη) και ωμό ασπράδι αβγού! Εννοείται πως το σκεύασμα δεν τον βοήθησε. Γι’ αυτό του έδωσαν και δεύτερη δόση μαζί με… μπράντι. Λίγο πριν από το τέλος, ο Χικς παραπατούσε, δεν έβλεπε μπροστά του, είχε παραισθήσεις και παρακαλούσε να σωριαστεί στο έδαφος. Ομως οι συνοδοί του βλέποντας πως ήταν τόσο κοντά στον τερματισμό τον κουβάλησαν στα τελευταία μέτρα. Εγινε ο πρώτος Αμερικανός που κέρδισε μαραθώνιο στους Ολυμπιακούς Αγώνες, δεν έτρεξε ποτέ ξανά. Κι όμως, η νίκη του αυτή ήταν σημαντική για τους διοργανωτές που καρδιοχτυπούσαν για έναν ντόπιο ολυμπιονίκη. Τόσο πολύ που η Αλις Ρούσβελτ, κόρη του τότε πρόεδρου της χώρας, περίμενε τους δρομείς στον τερματισμό για να τους συγχαρεί. Και το έκανε με τον Φρεντ Λορτζ, έναν οικοδόμο που φαινομενικά τέλειωσε πρώτος τη διαδρομή. Λίγο όμως πριν χριστεί επίσημα ολυμπιονίκης ομολόγησε πως είχε κάνει σχεδόν 18 χιλιόμετρα με… αυτοκίνητο! Αντί για το έπαθλο κέρδισε ισόβιο αποκλεισμό από τους αγώνες. Ο Χικς τερμάτισε αρκετά αργότερα με χρόνο 3 ώρες 28 λεπτά και 53 δευτερόλεπτα (έως σήμερα ο πιο αργός χρόνος σε Ολυμπιακούς Αγώνες). Είχε χάσει 3,5 κιλά αλλά επιβίωσε και ανακοινώθηκε νικητής.

«Φονικό» αγώνισμα

Οι δρομείς από τη Νότιο Αφρική, αν και πρωτάρηδες τερμάτισαν στην 9^η και 12^η θέση κι αφού αντιμετώπισαν και και επίθεση από μια αγέλη αδέσποτων σκύλων. Από ελληνικής πλευράς, ο Δημήτρης Βελούδης κατετάγη 5^ος, ο Χρήστος Ζεχουρίτης 10^ος και ο Αντριου Οικονόμου 14ος, ο τελευταίος που τερμάτισε από τους 32 που στάθηκαν στην εκκίνηση.

Κανένας αθλητής δεν έχασε τη ζωή του. Παρ’ όλα αυτά, ο Τύπος βάφτισε το αγώνισμα «φονικό» και παρ’ ολίγον να μην ξαναεπιτραπεί σε επόμενους Ολυμπιακούς Αγώνες. Ευτυχώς αυτό δεν συνέβη. Πάντως, από τους 32 συμμετέχοντες, μόλις ένας πήρε μέρος στους Ολυμπιακούς του Λονδίνου το 1908…