Μακρόν, 2.0.

Ο επανεκλεγείς Μακρόν θα είναι αναγκαστικά πολύ διαφορετικός από τον πρωτοεκλεγέντα νεαρό τεχνοκράτη, ο οποίος, πέντε χρόνια πριν, διέρρηξε το γαλλικό πολιτικό σύστημα. Την εποχή εκείνη, ο νέος πρόεδρος εξέφρασε την ελπίδα για μια ριζική ανανέωση της Γαλλίας, μέσα από ένα θαρραλέο μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα.

Ηταν ακόμη ο καιρός όπου κυριαρχούσε η παγκοσμιοποίηση. Το επί τρεις δεκαετίες άνοιγμα του κόσμου, σε συνδυασμό με τις ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις γύρω από την ψηφιοποίηση της πληροφορίας έδειξε το πόσο υστερούσε η Γαλλία στους τομείς αυτούς σε σύγκριση με τον αγγλοσαξονικό κόσμο. Επιβαλλόταν η ταχύρρυθμη προσαρμογή της, ώστε να ανακτήσει την παλαιά πρωτοπόρο θέση της. Το υφιστάμενο πολιτικό σύστημα και προσωπικό φαινόταν ως τροχοπέδη, την οποία, όπως θεωρήθηκε, μόνον μια ισχυρή αντισυμβατική προσωπικότητα από τη γαλλική ελίτ μπορούσε να αδρανοποιήσει.

Ομως, κατά την πρώτη αυτή προεδρική θητεία, το κυρίαρχο παγκόσμιο κλίμα αντιστράφηκε. Σχεδόν ταυτοχρόνως με την επικράτηση του Μακρόν, το Brexit και η εκλογή του Τραμπ έδειξαν άλλη κατεύθυνση. Στη συνέχεια, η υγειονομική και η γεωπολιτική κρίση λειτούργησαν καταλυτικά, ενισχύοντας τις τάσεις προς την απο-παγκοσμιοποίηση. Οι θιγόμενοι από το άνοιγμα του κόσμου, οι «ηττημένοι», κυριαρχηθήκαν από έναν τυφλό θυμό, με ακροαριστερό ή με ακροδεξιό λεξιλόγιο. Ακραία εκδήλωση της οργής αυτής ήταν τα «κίτρινα γιλέκα», ένα κίνημα άναρχο και βίαιο, το οποίο λειτούργησε ως αναγγελία και προειδοποίηση για μελλοντικές ανατροπές. Από το όραμα της ελευθερίας, το οποίο προέβαλε η πτώση του Τείχους του Βερολίνου, οι πολίτες στράφηκαν προς την αναζήτηση της υλικής και πνευματικής ασφάλειας: περισσότερο κράτος, ισχυρότερη εθνική ταυτότητα, μεγαλύτερη οικονομική προστασία. Σήμερα, οι ελλοχεύοντες κίνδυνοι απασχολούν περισσότερο από τις όποιες ευκαιρίες.

Αυτή η αναστροφή, ως ανεμένετο, τροφοδότησε τον λαϊκισμό. Πολιτικές δυνάμεις οι οποίες υποστήριζαν τη διαμαρτυρία και καλλιεργούσαν τις ψευδαισθήσεις για εύκολες λύσεις άρχισαν να κερδίζουν έδαφος – όχι μόνον στη Γαλλία, άλλωστε. Στην «πρωτοπόρο» Ελλάδα, ο κοινωνικός κλονισμός τον οποίο προκάλεσε η οικονομική κρίση έφερε τη διακυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝΕΛ.

Οι πρόσφατες προεδρικές εκλογές, εν αντιθέσει με τις προηγούμενες, αντιμετωπίστηκαν από τους υποστηρικτές του Μακρόν με μεγάλη και βαθιά ανησυχία – ως την τελευταία στιγμή. Η επικράτηση της Μαρίν Λεπέν απεφεύχθη· όμως, όχι επειδή το αντι-μακρονικό στρατόπεδο δεν ήταν πλειοψηφικό. Ο Μακρόν υπερψηφίστηκε χάρη σε ένα φαινόμενο πολιτικής υστέρησης: οι περισσότεροι αριστεροί ψηφοφόροι δεν μετακινήθηκαν προς την Ακροδεξιά. Δεν τόλμησαν το «απελευθερωτικό» βήμα από πολιτικές συμπεριφορές αναγόμενες στον προ-παγκοσμιοποιημένο κόσμο – «ψευδής συνείδηση», κατά τη μαρξιστική ορολογία.

Η έλλειψη συγχρονισμού ανάμεσα στο κοινωνικο-οικονομικό υπόβαθρο και το αποτέλεσμα της προεδρικής εκλογής καθιστά το πολιτικό πεδίο εύθραυστο. Οι επικείμενες βουλευτικές εκλογές εγείρουν ένα νέο κύμα ανησυχίας. Ακόμη και αν ξεπεραστούν οι άμεσοι σκόπελοι, η Γαλλία έχει καταστεί μια δυσ-κυβέρνητη χώρα. Για να αποφύγει εκρήξεις και ανατροπές, ο πρόεδρος Μακρόν μάλλον θα υποχρεωθεί να εγκαταλείψει τον παλαιό εαυτό του, υιοθετώντας στοιχεία από τα προγράμματα των αντιπάλων του. Η αναπόφευκτη αυτή «κυβίστηση» θα οδηγήσει τη Γαλλία σε υλικό και πνευματικό κλείσιμο. Ακολουθώντας τη Μεγάλη Βρετανία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, η Γαλλία, ο καθυστερημένος μαθητής ως προς το «Τέλος της Ιστορίας», ίσως επανέρχεται στις παλαιές κρατικιστικές και εθνοκρατικές παραδόσεις της. Το φιλελεύθερο διάλειμμα δεν διαρκεί πολύ.

Ο Γιώργος Πρεβελάκης είναι ομότιμος καθηγητής Γεωπολιτικής στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης, μόνιμος αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ)