98 χρόνια πριν

13 και 23 Απριλίου 1924. Δύο ημερομηνίες ορόσημο για τον ξεριζωμένο Ελληνισμό. Είναι ημέρες του σκληρού Απρίλη του 1924, 98 χρόνια πριν, που κάπου, σε μια στοά στο κέντρο της Αθήνας, μια παρέα Κωνσταντινουπολιτών αποφασίζει τη δημιουργία του αθλητικού φορέα που μέσα του θα φωλιάσει τον πόνο και τη λαχτάρα, τη διατήρηση της εθνικής μνήμης ενός κομματιού του Ελληνισμού, που αν και ξεριζωμένος, κράτησε ολοζώντανη τη μνήμη καταγωγής, πατρίδας και αγίων χωμάτων που άφησε πίσω του, 98 χρόνια πριν.

Η ιστορία της «Αθλητικής Ενώσεως Κωνσταντινουπόλεως» ξεκινά στις αρχές της δεκαετίας του ’20 με τις πρώτες συναντήσεις επιφανών παραγόντων του αθλητισμού και της πολιτικής της Κωνσταντινούπολης στην Αθήνα και την αγωνία τους για τη διάσωση του πολιτισμού και της αθλητικής παράδοσης της Πόλης. Μια ισχυρή παράδοση, που ανθούσε από το 1875, γιγαντώθηκε με την ανάπτυξη δεκάδων συλλόγων την περίοδο 1908-1912 και έφθασε στο απόγειό της από το 1919 ως το 1922.

Ηταν τόσο έντονη και επιτυχημένη η αθλητική δραστηριότητα των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης, ώστε το 1922 συμφωνήθηκε η ίδρυση Αθλητικής Ομοσπονδίας για τα ελληνικά σωματεία της περιφέρειας της Πόλης. Ομως, με την έναρξη της γενικευμένης εκδίωξης του ελληνικού στοιχείου από την Κωνσταντινούπολη, τη Μικρά Ασία και την εκκένωση της χερσονήσου της Καλλίπολης, πάνω από ένα εκατομμύριο πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα – κυρίως στην Αθήνα -, οι σύλλογοι έχασαν τους κορυφαίους αθλητές τους κι όσοι δεν διαλύθηκαν αναγκάστηκαν να υιοθετήσουν τις αποφάσεις της τουρκικής κυβέρνησης και να περάσουν στο περιθώριο. Ουσιαστικά, η προεργασία για έναν αθλητικό σύλλογο Κωνσταντινουπολιτών στη «νέα πατρίδα» ξεκίνησε το 1922, αλλά χρειάστηκαν σχεδόν δύο χρόνια συζητήσεων και εποικοδομητικών «ζυμώσεων» για να υλοποιηθεί η αρχική ιδέα.

Από τις αρχές του 1922 πολλοί πρόσφυγες – παίκτες συλλόγων της Πόλης είχαν ενταχθεί στον Πανιώνιο, που είχε επανιδρυθεί στη συνοικία της Νέας Σμύρνης, το 1923 στον Απόλλωνα Αθηνών και την επόμενη χρονιά στον Παναθηναϊκό, που διέθετε ιδιαίτερα ισχυρό ποδοσφαιρικό τμήμα. Ανάμεσά τους ο lερεμιάδης της «Ενωσης Ταταούλων» και ο Κεχαγιάς του «Πέρα Kλουμπ», οι οποίοι εντάχθηκαν στον Απόλλωνα, ο Δημόπουλος της «Ενωσης Ταταούλων» και ο Δαπέρης του «Πέρα Κλουμπ» προτίμησαν τον Παναθηναϊκό.

Στις περισσότερες συζητήσεις κατά τη διάρκεια των καθιερωμένων συγκεντρώσεων στους προσφυγικούς πολιτιστικούς συλλόγους της Νέας Σμύρνης, της Καλλιθέας και άλλων συνοικιών, παλιοί αθλητές επισήμαναν την ανάγκη για μια «ομάδα της Πόλης», που θα έδινε την ευκαιρία στους νέους να αθλούνται «όπως παλιά» και στους φιλάθλους, που «αναγκαστικά» πααακολουθούσαν αγώνες των σωματείων της Αθήνας εξαιτίας της συμμετοχής «δικών» τους παικτών, τη δυνατότητα να συσπειρωθούν γύρω από μια νέα ομάδα. Και οι περισσότεροι πρώην παράγοντες των αθλητικών συλλόγων της Κωνσταντινούπολης, που είχαν μετακομίσει στην Αθήνα, αναζητούσαν έναν «κοινό σύνδεσμο» με την ιδιαίτερη – και ταυτόχρονα χαμένη – πατρίδα τους.

Ουσιαστικό χαρακτήρα έλαβαν οι συζητήσεις στις αρχές του 1924, μετά από πολλούς μήνες συναντήσεων και ανταλλαγής απόψεων. Στο κατάστημα αθλητικών ειδών του Αιμίλιου lωνά και του Κώστα Δημόπουλου της στοάς «Λουξ» στην οδό Βερανζέρου στο κέντρο της Αθήνας έγιναν οι πρώτες καθοριστικές συναντήσεις για την πραγματοποίηση του οράματος για έναν νέο σύλλογο. Αλλωστε, τα δύο αδέλφια lωνά (Αιμίλιος και Μενέλαος), που πρωτοστατούσαν στις συγκεντρώσεις, ήταν διακεκριμένοι αθλητές του στίβου πολλά χρόνια πριν έρθουν στην Ελλάδα και συμμετείχαν στους αγώνες της Πόλης – ιδιαίτερα στο στάδιο του Ταξίμ – μαζί με εξαίρετους «αθλητάς της ποδοσφαιρίσεως».

Σύμφωνα με μαρτυρίες της εποχής, έδειξαν ενδιαφέρον επιφανείς άνδρες του αθλητισμού και της πολιτικής της Κωνσταντινούπολης, όπως ο δημοσιογράφος, πρώην εκδότης της εφημερίδας «Πρόοδος» στην Κωνσταντινούπολη, Κωνσταντίνος Σπανούδης, με μεγάλες πολιτικές και επιχειρηματικές διασυνδέσεις. Σημαντικό ρόλο έπαιξε και ο σχηματισμός μιας ηγετικής ομάδας (αποτελούμενη από τους Αιμίλιο lωνά, Μενέλαο lωνά, Κώστα Δημόπουλο, Κωνσταντίνο Σπανούδη, Μενέλαο Καροτσιέρη, Τιμολέοντα Τάγαρη, Μίλτο lερεμιάδη και Στέφανο Κεχαγιά), με σκοπό τον συντονισμό των ενεργειών για την ολοκλήρωση του σχεδίου και την αντιμετώπιση των προβλημάτων της γραφειοκρατίας. Μέχρι το καλοκαίρι του 1924 το κατάστημα της οδού Βερανζέρου ήταν το σημείο αναφοράς όλων των προσπαθειών και γι’ αυτό ο χώρος είχε μεγάλη ιστορική αξία για την προπολεμική ΑΕΚ.

Στις 13 Απριλίου έγινε η πρώτη συνάντηση επιφανών ανδρών και παραγόντων αθλητικών συλλόγων της Πόλης και άρχισε η τελική διαμόρφωση του ιδρυτικού κειμένου του νέου συλλόγου και η αναζήτηση του κατάλληλου ονόματος, που θα θυμίζει τη χαμένη πατρίδα και τις αξίες της. Με ομόφωνη απόφαση εγκρίθηκε η επωνυμία του συλλόγου «Αθλητική Ενωσις Κωνσταντινουπόλεως», με έμβλημα τον «Δικέφαλο Βυζαντινό Αετό» και επίσημα χρώματα το κίτρινο και το μαύρο (για την απώλεια της πατρίδας). Και στις 30 Μαΐου έγινε η ιδρυτική συνέλευση κατά τη διάρκεια της οποίας συντάχθηκε το αρχικό καταστατικό, προκειμένου να προχωρήσει η νόμιμη διαδικασία σύστασης του συλλόγου, όπως όριζαν τα βασιλικά διατάγματα και η ισχύουσα νομοθεσία της εποχής.

Στο Β’ Κεφάλαιο, όπου αναφέρονταν οι σκοποί του συλλόγου, καταγράφηκε το όραμα των ιδρυτικών μελών για το νέο σύλλογο, που θα πρεσβεύει τις αξίες των προσφύγων, της Πόλης, θα τιμά τον πολιτισμό και τα γράμματα και θα παράγει ήθος: «(…) σκοπός του συλλόγου είναι η περισυλλογή και συγκέντρωση των εκ Κωνσταντινουπόλεως εν Αθήναις και Πειραιεί αθλητών προς συνέχισιν του έργου των διαφόρων Αθλητικών Σωματείων Κωνσταντινουπόλεως, των οποίων ενεργά μέλη ήσαν οι αθληταί ούτοι, καθώς και η διάδοσις της γυμναστικής και του φιλάθλου αισθήματος παρά τη νεολαία και ιδία την εκ Κωνσταντινουπόλεως τοιαύτη, προς διάπλασιν αλκίμων σωμάτων, ψυχών θαρραλέων και χαρακτήρων ευγενικών, ικανών προς εκπλήρωσιν πάντων των προς την πατρίδα, τα άτομα, την κοινωνίαν και την οικογένειαν υποχρεώσεων, ενισχυομένης ούτω εν πνεύματι αμίλλης και αδιασπάστου εθνικής αλληλεγγύης της προόδου του Εθνους (…)».