Το σκοτάδι της «μητέρας»

Η υπόθεση της Πάτρας συγκλόνισε τον ψυχισμό μας. Τάραξε την εμπιστοσύνη μας στο ιερό σύμβολο της ύπαρξής μας, τη «μητέρα». Πώς γίνεται, αναρωτιόμαστε, μια μητέρα να στραφεί ενάντια στο ίδιο της το παιδί, να σκοτώσει τη ζωή που έδωσε και μάλιστα με τόσο επίμονη προσπάθεια επί σειρά ετών να προσπάθησε να ολοκληρώσει με τέτοιο μένος τον στόχο της; Νιώθουμε όλοι προδομένοι, παραβιασμένοι, αισθανόμαστε φόβο, απορία, ένα βαθύ πένθος μέσα μας για τα τρία μικρά και ανυπεράσπιστα παιδιά που στη φαντασίωσή μας δεν μπορέσαμε να προστατεύσουμε ακόμη και αν δεν τα γνωρίσαμε ποτέ. Στο οικουμενικό αυτό πένθος συνέβαλε προ της σύλληψής της και η στάση της πλήρους απόσυρσης της μητέρας από τοσυναίσθημά της. Στο θυμικό μας αυτό έμοιαζε σαν ένας ακόμη θάνατος, μια ακόμη απώλεια. Εκτεθήκαμε καθημερινά στη διαταρακτική εικόνα μιαςμητέρας σκληρής, χωρίς εκφρασμένο συναισθηματικό δεσμό με τα τρία της παιδιά, τα οποία αποκαλούσε με τα ονόματά τους δίχως να χρησιμοποιεί το «μου» ή με ευκολία τα έλεγε «το περιστατικό». Τις στιγμές, δε, που μιλούσεστην κάμερα για τον τρόπο που πέθαιναν ήταν σαν να περιέγραφε τη σκηνή του τέλους μια ταινίας. Λέξεις που υπέκρυπταν έναν άνθρωπο αδίστακτο και ικανό για όλα. Ισως αυτή η μετατροπή των παιδιών σε αντικείμενα να της επέτρεψε να εκτελέσει με απόλυτη σαφήνεια και προγραμματισμό το έργο της. Μοιάζει αυτά τα παιδιά να ήταν απλά και μόνο μια ναρκισσιστική προέκταση του εαυτού της, εξουσιαζόμενη από την ορμή της να κάνει τα πάντα, ακόμη και να τα σκοτώσει, προκειμένου η ίδια να προστατεύσει τα σκοτεινά της κίνητρα.

Ποια μπορεί να είναι αυτά τα κίνητρα σε αντίστοιχες περιπτώσεις δολοφονίας παιδιών από τις ίδιες τους τις μητέρες;

Εικάζω ότι η τρέχουσα περίπτωση εντάσσεται κατηγορία του εκδικητικού κινήτρου.Στη βιβλιογραφία αυτό ονομάζεται «spousal filicide» και περιγράφει τη μητέρα που σκοτώνει τα παιδιά της για να εκδικηθεί τον σύντροφο/σύζυγό της και τα παιδιά τα βλέπει ως «αντικείμενα» προκειμένου να ολοκληρώσει τον στόχο της ανυπαρξίας τους. Ακυρώνοντας τις ζωές των παιδιών νιώθει ότι θα μπορέσει να διεκδικήσει οφέλη μέσα από τη σχέση της (εξαρτητικές ανάγκες, πιθανή επανασύνδεση, άντληση οίκτου κ.λπ.).

Σε άλλες περιπτώσεις οι ανθρωποκτονίες αποδίδονται σε βαριές ψυχικές νόσους, ειδικότερα σε επιλόχειο ψύχωση, όπου η νέα μητέρα χάνει την επαφή της με την πραγματικότητα μετά τον τοκετό και εμφανίζει παραγωγικά συμπτώματα ψύχωσης (ψευδαισθήσεις και παραληρητική σκέψη). Εχουν καταγραφεί και περιστατικά μητέρων με σχιζοφρένεια, η οποία όμως δεν είχε διαγνωσθεί και η μητέρα δεν λάμβανε καμία φαρμακευτική αγωγή, ούτε είχε κάποια στήριξη για το πρόβλημα της υγείας της. Φυσικά στις σπάνιεςπεριπτώσεις αυτές όπου υπάρχει ψυχική νόσος το έγκλημα δεν είναι οργανωμένο, η δράστις δεν προσπαθεί να συγκαλύψει και συνήθως «παραλύει» πάνω στο θύμα και ομολογεί εύκολα και γρήγορα, δίχως να προσπαθεί να προστατέψει τον εαυτό της ή την εικόνα της. Είναι στην ουσία θύμα της νόσου της.

Αλλες περιπτώσεις αναφέρονται σε ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες, μητέρες δηλαδή που δεν μπορούν να υποστηρίξουν τον μητρικό ρόλο, χωρίς βέβαια από μόνο του αυτό να αποτελεί επαρκή αιτιοπαθογένεια.Επιβαρυντικοί παράγοντες στις περιπτώσεις αυτές αποτελούν η έλλειψηυποστηρικτικούπλαισίου, το αίσθημα αβοηθησίας, οι διαταραχές προσωπικότητας, το ιστορικό παραβατικής συμπεριφοράς της μητέρας κ.ά.Σε σπανιότερες περιπτώσεις η μητέρα εγκληματεί για να «σώσει» (στο δικό της πάντα μυαλό) το παιδί από αυτόν τον κόσμο («altruistic filicide»). Πιστεύει ότι το παιδί της θα είναι πιο ευτυχισμένο ως νεκρό παρά ως ζωντανό. Εχουν παρατηρηθεί περιστατικά όπου μετά τη θανάτωση των παιδιών αυτοκτονεί και η μητέρα («murder-suicide») ούσα και η ίδια υπό την επήρεια παθολογικών πίστεων για τον «κακό κόσμο» στον οποίο ζει. Τέλος, το σύνδρομο Μινχάουζεν διά αντιπροσώπου περιγράφει τις περιπτώσεις όπου η μητέρα κατασκευάζει μια νόσο στο κατά τα άλλα υγιές παιδί της, η οποία μπορεί να οδηγήσει ακόμη και στον θάνατο, προκειμένου να αντλήσει οφέλη που σχετίζονται με την προσοχή, τον οίκτο κ.λπ.

Φυσικά η υπόθεση αυτή αναδεικνύει όχι μόνο το σκοτάδι της προσωπικότητας της «μητέρας» αυτής, αλλά την απουσίαενός κοινωνικού κράτους το οποίοπρολαμβάνει την κακοποίηση, την παραμέληση, τον ανυπεράσπιστο παιδικό ψυχισμό.

Η Μυρσίνη Κωστοπούλου κλινική
ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια