«Χωρίς να είναι εύκολη, η δουλειά μου δεν ταλαιπωρεί τον θεατή»

Σαν κεραυνός εν αιθρία ήρθε η είδηση ότι επελέγην να συμμετάσχω στην κεντρική έκθεση της Μπιενάλε της Βενετίας, δεδομένου ότι η καλλιτεχνική διευθύντρια Σεσίλια Αλεμάνι δεν γνώριζε εκ των προτέρων τη δουλειά μου, ούτε υπήρξε κάποιος ενδιάμεσος. Εντόπισε το έργο μου κατά την έρευνά της στην ολλανδική εικαστική σκηνή, επειδή κι εγώ κατά το μεγαλύτερο ποσοστό δραστηριοποιούμαι στη συγκεκριμένη χώρα.

Η δουλειά μου έχει πολλά συγγενικά μοτίβα με τη θεματική της κεντρικής έκθεσης «Το γάλα των ονείρων» και ειδικά το κομμάτι που σχετίζεται με το ανθρώπινο, το ζωικό, το ζωώδες, το ενστικτώδες, το υβριδικό, το μυθολογικό.

Πατώ σε ρεαλιστικά στοιχεία του τοπίου κι εκεί χτίζω έναν μυθιστορηματικό, φανταστικό κόσμο. Δουλεύω δυναμικά το στοιχείο της κινούμενης εικόνας και αυτός θα είναι ο πυρήνας της εγκατάστασης που θα παρουσιάσω. Είναι έργο που «γεννήθηκε» στην περίοδο της καραντίνας και το αισθάνομαι πολύ ζωντανό.

Ολη η παραγωγή έχει γίνει στην Ελλάδα. Δεν μπορώ να ξεφύγω από εδώ όταν πρόκειται να κάνω κάποιο έργο, γεγονός που οφείλεται στα βιώματά μου και σε όσα θέλω να πω. Εχω δυσκολευτεί κατά καιρούς με τα γυρίσματα στο εξωτερικό, πιστεύω όμως ότι αυτό θα αλλάξει. Εχει αρχίσει να επέρχεται ο κορεσμός στη σχέση μου με την Ελλάδα όσον αφορά τα γυρίσματα.

Εχω επιλέξει να εκφράζομαι μέσω της κινούμενης εικόνας διότι το συγκεκριμένο μέσο ξεκλειδώνει μέσα μου έναν κόσμο που μου επιτρέπει να αναπαράγω πράγματα που έχω δει και βιώσει. Μου προσφέρει παράλληλα προσωπική ελευθερία στην αφήγηση και στην ταξινόμηση του τι έχει αξία και τι όχι, όπως η σιγή του ζώου απέναντι στον ανθρώπινο λόγο. Στη δουλειά μου δεν υπάρχει ομιλία, διάλογος, αλλά εμπιστοσύνη στους φυσικούς ήχους.

Δεν γνώριζα τη γλώσσα του κινηματογράφου, δεν είχα δει πώς είναι το σετ μέχρι τη στιγμή που ο Γιώργος Τσεμπερόπουλος και ο Νίκος Περάκης μού επέτρεψαν να βρεθώ στα γυρίσματά τους ως τρίτη βοηθός. Παρατηρούσα τα πάντα και διαπίστωσα ότι το κινηματογραφικό γύρισμα απέχει πολύ από τον τρόπο που δουλεύει ο καλλιτέχνης των βίντεο, όπου κυριαρχεί η μοναξιά. Ετσι προέκυψε στη δουλειά μου ένας σύνθετος κόσμος και λόγος, μια κινηματογραφική γλώσσα πολύ προσωπική.

Υπάρχει σαφώς πολιτική διάσταση στα έργα μου, αλλά δεν μου αρέσει να την υπογραμμίζω. Αφήνω τη δουλειά να έχει πολλά επίπεδα ανάγνωσης. Το αδιαμφισβήτητο πολιτικό της στοιχείο είναι το πώς εμείς αντιλαμβανόμαστε το τώρα, πώς συνυπάρχουμε με τη βία, πώς συνυπάρχουμε με τα ζώα (σ.σ.: ειδικά το τελευταίο την απασχόλησε στην πρώτη μεγάλου μήκους ταινία της «Kala Azar», που απέσπασε διεθνείς διακρίσεις και πήρε διανομή στην Ολλανδία).

Ενας καλλιτέχνης πρέπει να είναι διαρκώς ενεργός, ειδικά αν θέλει η τέχνη του να είναι επίκαιρη και πολιτική. Με ενδιαφέρει η δυνατότητα που έχει η καλλιτεχνική γλώσσα να προβλέψει και να προτείνει εναλλακτικές οπτικές για όσα συμβαίνουν, όμως δύσκολα μπορούν να τη σεβαστούν άνθρωποι έξω από αυτόν τον χώρο. Είναι αξιοσημείωτο ότι στην περίοδο της πανδημίας και της εσωστρέφειας η τέχνη βρέθηκε στο επίκεντρο και υπήρχε η εμμονή να παρηγορηθούν όλοι μέσω κάποιας μορφής της. Οταν, όμως, δεν υπάρχουν συνθήκες καταπιεστικής εσωστρέφειας, ξεχνάμε πόσο σημαντική και αναγκαία είναι.

Εχω συντομεύσει το επίθετό μου διότι δεν με βοηθούσε να κουβαλάω το Ραφαηλίδου στο εξωτερικό. Επιπλέον δεν νιώθω την ανάγκη να εξυμνώ έθνη, τόπους, γι’ αυτό και στη δουλειά μου προσπαθώ να αποφεύγω να δηλώνω ποιος είναι ο τόπος και ποια κουλτούρα εμφανίζεται. Προτιμώ το άχρονο και τις παγκόσμιες έννοιες. Με αυτές παίζω στα έργα μου. Κατά βάθος μού αρέσει που δημιουργείται και ένας μύθος πίσω από κάτι που νομίζεις ότι θα δεις και τελικά ανακαλύπτεις κάτι άλλο.

Σύγχυση δεν δημιουργείται μόνο με το επίθετό μου. Συχνά με αποκαλούν Γιάννης (σ.σ.: στα αγγλικά το όνομά της γράφεται Janis) και νομίζουν ότι είμαι άνδρας. Δεν έχω βαφτιστεί. Οι γονείς μου αποφάσισαν να μου δώσουν το όνομα της Τζάνις Τζόπλιν. Δεν με προβληματίζει. Μου αρέσει που είναι σύντομο και αδιευκρίνιστο. Πλέον είμαστε πολλοί με αδιευκρίνιστα ονόματα.

Η συμμετοχή μου στην Μπιενάλε με βρίσκει σε μια στιγμή που δεν έχω κάνει ούτε πολλές ατομικές εκθέσεις ούτε μεγάλες ομαδικές. Εχω κινηθεί κυρίως στον ολλανδικό χώρο και διεθνώς περισσότερο μέσω του κινηματογράφου. Η παρουσία μου σε μια τόσο μεγάλη διοργάνωση βοηθά να μπω στο επίκεντρο της δυναμικής του παγκόσμιου εικαστικού χώρου.

Εχω ήδη ξεκινήσει το επόμενο εγχείρημά μου και η Μπιενάλε μού έδωσε την αυτοπεποίθηση να δουλεύω αυτόν τον καιρό μια σειρά με μεγάλες εγκαταστάσεις και πιο μικρά γλυπτά, παράλληλα με κάποια βίντεο, αλλά και μια μεγάλου μήκους ταινία, πιο σύνθετη από το «Kala Αzar», με τίτλο «The Future is an Elder Cow» («Το μέλλον είναι μια γριά αγελάδα»).

Εχω επίγνωση ότι η δουλειά μου δεν είναι εύκολη στην ανάγνωσή της, χωρίς όμως να ταλαιπωρεί τον θεατή. Παίρνει ξεκάθαρη θέση. Σε γενικές γραμμές κρατάω μικρό καλάθι και πιστεύω πως αν είναι ειλικρινής θα πάει εκεί που πρέπει να πάει.