Με πάθος και αφοσίωση

«Δεν υπάρχει πιο φανερή έκφραση δύναμης από τη διεύθυνση ορχήστρας ενός μαέστρου» έγραφε το 1960 ο βραβευμένος με Νομπέλ Λογοτεχνίας Ελίας Κανέτι, στο βιβλίο του «Μάζα και εξουσία» («Crowds and power») για το οποίο χρειάστηκε 30 χρόνια μελέτης μέχρι να το ολοκληρώσει. Στο ίδιο βιβλίο σημειώνει ότι η «προσοχή του μαέστρου είναι στραμμένη ταυτοχρόνως παντού, την ίδια στιγμή, βρίσκεται στο μέσα στο μυαλό κάθε μουσικού». Πολύ πριν ξεκινήσει την έρευνά του, από τις αρχές του 19ου αιώνα, οι μαέστροι άρχισαν να ηγούνται των συμφωνικών ορχηστρών, να δημιουργούν μύθο και ν’ αποκτούν γοητεία. Κόντρα στο λιγότερο δημοφιλές είδος της μουσικής όπως είναι η κλασική μουσική κάποιοι απέκτησαν φήμη και δόξα ροκ σταρ. Χιλιογραμμένο, χιλιοειπωμένο αλλά άκρως αληθινό αν υπενθυμίσουμε ότι ο χαρακτηρισμός αυτός έχει αποδοθεί πολλάκις στον Θεόδωρο Κουρεντζή, ο οποίος γιόρτασε τα γενέθλιά του ερμηνεύοντας με την ορχήστρα και τη χορωδία της MusicΑeterna την εμβληματική και τελευταία συμφωνία του Λούντβιχ βαν Μπετόβεν.

Με την Ενάτη Συμφωνία ο ανυπέρβλητος γερμανός μουσουργός διατύπωσε μια άλλη γλώσσα, έσπασε κάθε φόρμα της παραδοσιακής Συμφωνίας της κλασικής περιόδου και δικαιωματικά κατέκτησε την κορυφή του συμφωνικού ρεπερτορίου. Ο Θεόδωρος Κουρεντζής προσέδωσε λάμψη στα χαρακτηριστικά του μαέστρου με την επίμονη αφοσίωσή του και το ασυγκράτητο πάθος του. Η σχέση με την τέχνη του δεν αναπτύχθηκε μέσα από την τετριμμένη διαδικασία των ωδείων και της προκαθορισμένης μελέτης. Για τον Κουρεντζή «η μουσική είναι η ηχώ του παραδείσου. Αν βρούμε αυτή την ηχώ και την ενισχύσουμε μέσα από την καρδιά μας, τότε μπορούμε να δημιουργήσουμε μερικές στιγμές παραδείσου στη γη».

Το όραμά του, η θέση που επιθυμεί να έχει μέσα στον κόσμο που διάλεξε να εκφραστεί, άρχισαν να διαμορφώνονται από τα πρώτα μαθήματα μουσικής που έλαβε στη Ελλάδα, έπειτα στο Ωδείο της Αγίας Πετρούπολης δίπλα στον σπουδαίο Ιλιά Μούσιν. Το σχήμα και το περιεχόμενο ορίστηκε με περισσότερη ευκρίνεια όταν ανέλαβε επικεφαλής αρχιμουσικός στην Οπερα του Νοβοσιμπίρσκ (2004 – 2011). Τότε ίδρυσε το ορχηστρικό και χορωδιακό σύνολο MusicaAeterna με το οποίο παρουσίασαν έργα θρησκευτικής μουσικής του Μεσαίωνα, μπαρόκ όπερα, πειραματικές αβανγκάρντ συνθέσεις. Επόμενος σταθμός του ήταν η Περμ, «μια ήρεμη πόλη με λίγο κόσμο. Εκεί έμαθα να κάνω πρώτα αυτό που είναι πραγματικά σημαντικό και έπειτα όλα τα άλλα» είχε πει. Διετέλεσε καλλιτεχνικός διευθυντής της Οπερας της πόλης από το 2011 ως το 2019. Επέστρεψε στην Αγία Πετρούπολη όπου ίδρυσε το πολιτιστικό κέντρο Dom Radio και ταυτόχρονα είναι καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ Ντιαγκίλεφ, διατηρώντας έτσι ακόμη τους δεσμούς του με την Περμ.

Σε αυτή την απαρίθμηση μπορεί κανείς να προσθέσει και τα πολλά βραβεία «Χρυσής Μάσκας» και τις δεκάδες διακρίσεις που κατέκτησε. Αλλά δεν συνιστούν απόδειξη της ιδιαίτερης αξίας του εκκεντρικού και ρηξικέλευθου μαέστρου. Ακόμη και εκείνοι που δυσπιστούν για τον τρόπο που επιλέγει να παρουσιάζει τα έργα, παραδέχονται ότι επιθυμία του διεθνούς έλληνα μαέστρου είναι να κάνει την κλασική μουσική προσιτή και οικεία σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο κοινό. Και το έχει καταφέρει να αναλογιστεί κανείς το ετερόκλητο ηλικιακό κοινό το οποίο έσπευσε να κάνει sold out μέσα σε λίγες ώρες τις δύο συναυλίες στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών την προηγούμενη εβδομάδα. Οσοι τον έχουν δει πάνω στη σκηνή μπορούν να ισχυριστούν ότι μπόρεσε να χτίσει, μέσα από αέναη αναζήτηση και εξερεύνηση, μια γέφυρα ανάμεσα στον εσωτερικό κόσμο του ακροατή και την αιώνια μαγεία της μουσικής. Ο τρόπος που εργάζεται, ισχυρίζονται οι πολύχρονοι συνεργάτες του, είναι αντισυμβατικός, για κάποιους ίσως και ανορθόδοξος. Λέγεται πολλές φορές έχει ξυπνήσει τα άγρια μεσάνυχτα τους μουσικούς τους για να κάνουν πρόβα, ή να μελετήσουν και να μεταφράζουν ποίηση άπειρες ώρες. Αλήθεια, ψέματα δεν έχει και τόση σημασία. Το βέβαιο είναι ότι η ανησυχία του για εξέλιξη και πρόοδο τον κρατάει σε εγρήγορση και πάντα βρίσκει τρόπο να του αποκαλυφθεί κάτι καινούργιο.

Το μέλλον της μουσικής για τον Θεόδωρο Κουρεντζή είναι η πνευματική εξέλιξη του κοινού. Για την ενίσχυση της παραπάνω άποψης ανέφερε ένα παράδειγμα. Αν καθίσει κάποιος και ακούσει μια όπερα Βάγκνερ που δεν ξέρει, θα του κεντρίσει το ενδιαφέρον τα πρώτα δέκα λεπτά και μετά θα βαρεθεί, διότι δεν θα καταλάβει τίποτα. «Για να κατακτήσεις ένα κομμάτι θα πρέπει να το ακούσεις εκατό φορές. Και όταν το ακούσεις σε μια συναυλία θα μπορείς να το αντιληφθείς καλύτερα».

Εκείνοι όμως που νομιμοποιούνται να μιλούν περισσότερο για τον σπουδαίο μαέστρο είναι οι άνθρωποι που βρίσκονται μαζί του και μοιράζονται τις πρόβες, τις περιοδείες στον κόσμο, την ίδια την ζωή. Είναι εντυπωσιακή η αναφορά που έκανε ο επί 14 χρόνια βιολιστής της MusicaAeterna, Artemy Savscjenko, ο οποίος μπήκε στα βαθιά ερμηνεύοντας, με την καθοδήγηση του Κουρεντζή, Τσαϊκόφσκι: «Εξεπλάγην! Αποφάσισα ότι μόνο έτσι μπορείς ν’ ασχολείσαι με τη μουσική. Διαφορετικά δεν έχει νόημα. Ο Τέοντορ πάντα προσπαθούσε να βρει στη μουσική κάτι πολύ βαθύ, που να συνδέεται με το τελετουργικό και το μυστήριο». Ισως κάτι που να υπενθυμίζει πως «αν θέλεις να είσαι παρών στο αιώνιο, πρέπει να είσαι παρών στο εδώ και τώρα».