Η νέα κρίση

Εχουμε μπει ξανά σε μια δύσκολη και απρόβλεπτη περίοδο στα γεωπολιτικά. Με επίκεντρο τη σχεδόν βέβαιη από πολλούς ρωσική εισβολή στην Ουκρανία είναι πολύ δύσκολο να προβλεφθούν τα «κύματα» προβλημάτων που έρχονται. Τα βλέπουμε να κοντοζυγώνουν, αλλά είναι δύσκολο να εκτιμήσουμε τη σφοδρότητά τους. Σαν μαγνήτης δείχνει η γενιά μας να τραβάει τις κρίσεις. Μια ακόμα βρίσκεται προ των πυλών και ακόμα ασχολούμαστε με τις προηγούμενες. Ή απλά είμαστε στον κόσμο μας. Με τον πληθωρισμό να αυξάνεται και τις οικονομίες της Ευρώπης – μεταξύ των οποίων και η ελληνική – να προσπαθούν να επουλώσουν τις πληγές της πανδημίας, μια εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και μια σθεναρή δυτική αντίδραση μας έλειπε.

Τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης είναι σαφές ότι έχουν να χάσουν πολλά περισσότερα από τις ΗΠΑ από μια σύγκρουση με τη Ρωσία, η οποία θεωρείται δεδομένη ως αντίποινα σε περίπτωση εισβολής. Κι όμως μέχρι σήμερα έχει αφεθεί η υπόθεση Ουκρανία και η πιθανή εισβολή των Ρώσων σαν ένα ζήτημα που αφορά μόνο τις ΗΠΑ. Αλλη μια ευρωπαϊκή ολιγωρία; Πιθανότατα. Ποιος θα την πληρώσει; Σίγουρα οι πολίτες της.

Η Ευρώπη ήδη πληρώνει τις κυρώσεις της προηγούμενης κρίσης. Μετά την προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία το 2014, οι ΗΠΑ και η ΕΕ συμφώνησαν σε καθεστώς κυρώσεων, που έχει στοιχίσει δισεκατομμύρια και σε ελληνικές εξαγωγές που δεν έγιναν. Πολλοί ευρωπαίοι πολιτικοί καυχιούνται για τον οικονομικό πόνο που προκάλεσαν στη Ρωσία. Ολες όμως οι μελέτες που έχουν γίνει για το θέμα δείχνουν ότι πράγματι οι κυρώσεις προκάλεσαν προβλήματα στη Ρωσία. Αλλά αντίστοιχου μεγέθους απώλειες υπέστησαν και οι ευρωπαϊκές χώρες.

Στην τρέχουσα συγκυρία ωστόσο τα προβλήματα πολλαπλασιάζονται. Σε ενδεχόμενο σύρραξης, δεν θα μιλάμε για απλές κυρώσεις, αλλά για διακοπή οικονομικών σχέσεων. Το αντέχει η Ευρωπαϊκή Ενωση; Το αντέχει η Ελλάδα; Πρώτο πρόβλημα το ενεργειακό. Αν μιλάμε για εκτόξευση της τιμής του φυσικού αερίου και συνακόλουθα της τιμής του ρεύματος, λόγω της απλής απροθυμίας της Ρωσίας να στείλει παραπάνω από το προγραμματισμένο αέριο λόγω μιας διαφωνίας για έναν αγωγό, φανταστείτε τι θα γίνει σε περίπτωση ένοπλης σύρραξης και επιβολής κυρώσεων.

Οι ΗΠΑ που είναι και ο κύριος εκφραστής της δυτικής πλευράς, αλλά είναι και καθαρός εξαγωγέας ενέργειας, διατυμπανίζει ότι έχει δημιουργήσει έναν «αγωγό» από πλοία που θα μεταφέρουν υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) στην Ευρώπη. Αρκούν οι ποσότητες που υπόσχεται; Και σε ποια τιμή;

Δεύτερο πρόβλημα οι τριγμοί σε μεγάλες ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και το ευρωπαϊκό πιστωτικό σύστημα από τις τράπεζες που έχουν παρουσία στη Ρωσία. Η Ikea, η Volkswagen και η ζυθοποιία Carlsberg και πολλές άλλες δραστηριοποιούνται στη Ρωσία. Από τράπεζες, η ιταλική UniCredit θέλει να εισέλθει, αλλά η γαλλική Societe Generale και η αυστριακή Raiffeisen βρίσκονται ήδη εκεί. Ποιες θα είναι οι επιπτώσεις στο ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα; Αλήθεια πόσο προετοιμασμένοι είμαστε για όλα αυτά; Ακόμα και αν δεν έρθει ένα μεγάλο «παλιρροιακό κύμα», αλλά μας χτυπήσουν απλά τα «απόνερά» του, έχουμε καταλάβει τι σημαίνει;

Οι δυτικές κοινωνίες μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα είναι καλομαθημένες σε έναν τρόπο ζωής που δεν αλλάζει εύκολα. Η ιδέα ότι θα χρησιμοποιούν την ενέργεια με αυστηρούς περιορισμούς, όπως κάναμε στην Ελλάδα σε άλλες εποχές, μοιάζει εξωπραγματική. Προφανώς θα προσαρμοστούμε, αλλά οι κλυδωνισμοί θα είναι μεγάλοι. Και έχω την αίσθηση ότι δεν έχουμε καταλάβει το μέγεθος του προβλήματος…