Ρεπουμπλικανοί μάρτυρες

Κάποιος θα μπορούσε κάλλιστα να αναρωτηθεί τι έκανε ένας αδύναμος έφηβος περιφερόμενος στους δρόμους μιας πόλης των μεσοδυτικών πολιτειών, με ένα ημιαυτόματο όπλο, ισχυριζόμενος ότι υπερασπίζεται τους πολίτες και τις ιδιοκτησίες. Αλλά δεν είναι αυτό για το οποίο ο 18χρονος πλέον Κάιλ Ρίτενχαουζ δικάστηκε τον Νοέμβριο. Σκότωσε δύο άνδρες και τραυμάτισε έναν άλλο – στη συνέχεια ισχυρίστηκε ότι το έκανε σε αυτοάμυνα.

Ο νόμος της πολιτείας θέτει χαμηλά τον πήχη για την αυτοάμυνα στο Ουισκόνσιν, όπου σημειώθηκε το περιστατικό. Η οπλοφορία είναι νόμιμη, όπως και το να πυροβολείς κάποιον για να αποτρέψεις «αυτό που το άτομο εύλογα πιστεύει ότι είναι παράνομη παρέμβαση εις βάρος του από άλλο άτομο». Δεδομένου ότι ένας άνδρας έστρεψε το όπλο του στον Ριτενχάουζ και οι άλλοι τον κυνηγούσαν, οι ένορκοι θεώρησαν ότι ο φόβος του για «παρέμβαση του άλλου εις βάρος του» ήταν εύλογος.

Δεν είναι παράλογη ετυμηγορία. Θα μπορούσε κάποιος εύκολα να φανταστεί ότι εάν ένας μαύρος πυροβολούσε τρεις λευκούς (όλοι οι στόχοι του Ριτενχάουζ ήταν λευκοί) δεν θα είχε ξεφύγει τόσο εύκολα. Αλλά πρόκειται για εικασία και δεν υπάρχει λόγος να αμφιβάλλουμε για την καλή πίστη των ενόρκων.

Ωστόσο, ορισμένα φιλελεύθερα Μέσα δημοσίευσαν αμέσως οργισμένα άρθρα υποστηρίζοντας ότι η απόφαση ήταν μια ξεκάθαρη περίπτωση λευκής υπεροχής. Επειδή ο Ριτενχάουζ είχε φαινομενικά έρθει στην πόλη για να προστατεύσει τους ανθρώπους κατά τη διάρκεια μιας διαδήλωσης του κινήματος «Οι ζωές των μαύρων αξίζουν», ένας συγγραφέας υποστήριξε στην Guardian ότι «η ετυμηγορία είναι απόδειξη ότι είναι λογικό να πιστεύουμε ότι ο φόβος των μαύρων μπορεί να απαλλάξει ένα λευκό άτομο από οποιοδήποτε έγκλημα».

Ομως η αντίδραση στα δεξιά του πολιτικού φάσματος ήταν πιο ανησυχητική. Ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ φιλοξένησε τον Ριτενχάουζ στην έπαυλή του στη Φλόριντα, φωτογραφίστηκε μαζί του και τον αποκάλεσε «πολύ καλό νεαρό» που είχε πέσει θύμα «εισαγγελικού παραπτώματος». Ο ίδιος ο Ριτενχάουζ ισχυρίστηκε ότι είχε «δυσφημηθεί υπερβολικά». Αυτό έχει να κάνει με τη μετατροπή των πολιτικών αντιπάλων σε επικίνδυνους εχθρούς και την υποστήριξη της βίας με υπερβολικές ιστορίες μαρτυρίου.

Η αμερικανική Αριστερά έχει τη δική της γλώσσα γκρίνιας και τραύματος. Τα μαύρα θύματα των πυροβολισμών της αστυνομίας γίνονται το επίκεντρο πανεθνικών διαδηλώσεων κατά της λευκής υπεροχής. Οταν ο Τζορτζ Φλόιντ σκοτώθηκε από αστυνομικούς στη Μινεάπολη τον Μάιο του 2020, έγινε μάρτυρας του «συστημικού ρατσισμού». Και η «κοινωνική δικαιοσύνη» μπορεί να είναι μια δικαιολογία για φανατισμό – συχνά προκαλώντας εξίσου ακραίες αντιδράσεις στη Δεξιά.

Ωστόσο, υπάρχει λόγος να αποδοκιμάζουμε τον τρόπο με τον οποίο η αστυνομία αντιμετωπίζει τακτικά τους Αφροαμερικανούς – μερικοί από τους πιο ένθερμους υποστηρικτές του Τραμπ καθιστούν τις λευκές ρατσιστικές απόψεις τους απολύτως ξεκάθαρες. Οταν κάποιοι από αυτούς συνελήφθησαν επειδή εισέβαλαν στο Καπιτώλιο το 2021, έγιναν μάρτυρες της Δεξιάς. Αφού επισκέφθηκε αυτούς τους «πατριώτες» στη φυλακή, η ακροδεξιά βουλευτής των ΗΠΑ Μάρτζορι Τέιλορ Γκριν έγραψε στο Twitter: «Δεν έχω δει ποτέ ανθρώπινο πόνο όπως είδα χθες το βράδυ». Και ο Τραμπ αποκάλεσε την Ασλι Μπάμπιτ, την οποία πυροβόλησε ένας αστυνομικός αφότου εκείνη εισέβαλε στο Καπιτώλιο, «πραγματικά απίστευτο άτομο».

Οι περιπτώσεις των Φλόιντ, Ριτενχάουζ και του όχλου που λεηλάτησε το Καπιτώλιο δεν είναι ισοδύναμες. Είναι πιο εύκολο να συμπάσχεις με την οργή για τον ρατσισμό παρά με τον λεγόμενο πατριωτισμό της δεξιάς επαγρύπνησης. Οι εκλεγμένοι πολιτικοί της Αριστεράς είναι πολύ λιγότερο πιθανό να προωθήσουν τη βία. Αλλά η γλώσσα των μαρτύρων είναι επικίνδυνη, ακόμα κι όταν τα συναισθήματα είναι δικαιολογημένα.

Το μαρτύριο είναι θρησκευτική έννοια. Οι άνθρωποι πεθαίνουν για τα πιστεύω τους. Οι θρησκείες βασίζονται στο αίμα των μαρτύρων. Οταν τα πολιτικά κόμματα επιδίδονται σε τέτοιου είδους κόλπα, σπάνια είναι δημοκρατικά. Ο Χορστ Βέσελ, το μέλος των ναζί που σκοτώθηκε σε συμπλοκή στον δρόμο με κομμουνιστές ακτιβιστές, έγινε μάρτυρας του εθνικοσοσιαλισμού. Αλλά τότε ο ναζισμός, με τη λατρεία του ηγέτη, τους μάρτυρές του, τις απόκρυφες τελετουργίες του και τις παρελάσεις με λαμπαδηδρομίες, έμοιαζε περισσότερο με θρησκεία παρά με πολιτικό δόγμα. Αυτό δεν συνέβαινε παραδοσιακά με τα δημοκρατικά κόμματα, είτε αριστερά είτε δεξιά.

Εφόσον οι πολιτικές διαφορές αφορούν συμφέροντα και ιδέες που μπορούν εύλογα να συζητηθούν, οι πολιτικοί αντίπαλοι μπορούν να γίνουν σεβαστοί και μπορούν να επιτευχθούν συμβιβασμοί. Τίποτα σχετικά με τη δημοκρατική πολιτική δεν είναι «ιερό» – δεν πρέπει να θυσιάζονται ζωές για το ένα ή το άλλο κόμμα. Αλλά η λογική συζήτηση τελειώνει όταν η πολιτική γίνεται θρησκευτική. Οταν η θυσία αίματος εξιδανικεύεται, δεν μπορεί να υπάρχει περιθώριο συμβιβασμού.

Στην κοσμοθεωρία των ακροδεξιών υποστηρικτών του Τραμπ, οποιοσδήποτε έχει αντίθετες απόψεις – φιλελεύθεροι, ακτιβιστές κατά του ρατσισμού, υποστηρικτές των μεταναστών – δεν είναι απλώς πολιτικοί αντίπαλοι. Αποτελούν μια υπαρξιακή απειλή: είστε είτε υπέρ μας είτε εναντίον μας, και όσοι είναι εναντίον μας θέλουν να «καταλάβουν το έθνος μας» ή «να αντικαταστήσουν τη φυλή μας». Αυτό μπορεί να καταλήξει μόνο σε μια μάχη μέχρι θανάτου. Το αίμα θα εκδικηθεί.

Αυτό φέρνει τους Δημοκρατικούς των ΗΠΑ σε δύσκολη θέση. Τι πρέπει να κάνει ένα πολιτικό κόμμα όταν το άλλο μεγάλο κόμμα έχει καταληφθεί από αυτοδιορισμένους ιερούς πολεμιστές; Το να τους αντιμετωπίζουμε ως αντιπολίτευση άξια δέσμευσης με πνεύμα συμβιβασμού και σεβασμού είναι σχεδόν αδύνατο. Δημοκρατικοί όπως η Χίλαρι Κλίντον, ο Μπαράκ Ομπάμα και ο Τζο Μπάιντεν έχουν μερικές φορές επικριθεί από τους ίδιους τους υποστηρικτές τους ότι δεν πολεμούν βρώμικα και δεν δίνουν στους Ρεπουμπλικανούς φανατικούς μια δόση από το δικό τους φάρμακο.

Αυτό θα ήταν λάθος. Πρέπει να χρησιμοποιηθούν όλα τα νόμιμα μέσα για να σταματήσουν οι εξτρεμιστές να καταστρέφουν τους δημοκρατικούς θεσμούς, αλλά αυτοί οι θεσμοί δεν θα επιβιώσουν εάν όλα τα κόμματα μετατρέψουν την πολιτική σε ζήτημα ζωής και θανάτου. Σε έναν οιονεί θρησκευτικό πόλεμο, η Ακροδεξιά είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα κερδίσει. Εχουν περισσότερους φανατικούς και, στις ΗΠΑ, πολύ περισσότερα όπλα.

Ο Ιαν Μπουρούμα είναι ολλανδός πανεπιστημιακός και συγγραφέας που ζει στις ΗΠΑ. Το πιο πρόσφατο βιβλίο του που κυκλοφορεί στα ελληνικά είναι το «Δαμάζοντας τους θεούς: θρησκεία και δημοκρατία σε τρεις ηπείρους» (μτφ. Αλεξάνδρα Αδαμτζίλογλου, Εκδ. Θυράθεν, 2019)