«Ανθεί ο εξτρεμισμός στην Ευρώπη»

Οι προκλήσεις από την Πολωνία και την Ουγγαρία είναι σοβαρές για την ΕΕ, υποστηρίζει ο ιστορικός και καθηγητής Ανθρώπινων Δικαιωμάτων, Δημοκρατίας και Δημοσιογραφίας στο Bard College της Νέας Υόρκης Ιαν Μπουρούμα. Στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» ο διαπρεπής συγγραφέας, ο οποίος διετέλεσε διευθυντής για έναν χρόνο του «New York Review of Books», μιλάει επίσης για τις σχέσεις ΗΠΑ και Κίνας και τη στάση που θα πρέπει να υιοθετήσει η ΕΕ, υποστηρίζοντας ότι η πολιτική της Ευρωπαϊκής Ενωσης πρέπει να στοχεύει σε μεγαλύτερη ανεξαρτησία από τις ΗΠΑ, καθώς και από την Κίνα, ενώ προειδοποιεί για τον κίνδυνο ενίσχυσης των ακροδεξιών εξτρεμιστών.

Το πρώτο ερώτημα που θέσαμε στον κ. Μπουρούμα είναι αν θεωρεί, καθώς για πρώτη φορά τα κυβερνώντα κόμματα και οι πρωθυπουργοί αντίστοιχα της Πολωνίας, της Τσεχίας και της Ουγγαρίας δεν φαίνονται τόσο παντοδύναμοι και απειλούνται με απώλεια ισχύος, ότι οι εξελίξεις αυτές θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αλλαγή συσχετισμών στις χώρες τους και, κατά συνέπεια, στην Ευρώπη. «Εάν οι σημερινές δεξιές κυβερνήσεις της Πολωνίας, της Τσεχίας και της Ουγγαρίας έχαναν τις εκλογές, αυτό θα άλλαζε σαφώς την κατάσταση στις χώρες τους» απαντά κατηγορηματικά ο γνωστός ιστορικός. «Οι προσπάθειές τους να πολιτικοποιήσουν τη δικαστική εξουσία και να δημιουργήσουν «μη φιλελεύθερες δημοκρατίες», βάσει του όρου του Βίκτορ Ορμπαν, θα έχαναν έδαφος».

ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ. Περνώντας στο ζήτημα, που βρίσκεται στο προσκήνιο της ευρωπαϊκής πολιτικής σκηνής, μετά την απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Πολωνίας, τον ρωτάμε αν η απόφαση αυτή σηματοδοτεί μεγάλες προκλήσεις για την ΕΕ, πόσο ανησυχητική είναι για το κράτος δικαίου εντός της ΕΕ συνολικά και εν τέλει πόσο βιώσιμη, θεωρεί ότι είναι η κατάσταση για την ΕΕ όταν υπάρχουν κράτη – μέλη που διαφοροποιούνται συνεχώς από την κοινή ευρωπαϊκή γραμμή. «Οι προκλήσεις από την Πολωνία και την Ουγγαρία είναι σοβαρές. Η Γαλλία και η Γερμανία επέκριναν επίσης το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, αλλά δεν αμφισβήτησαν το κράτος δικαίου στην ΕΕ. Οι προκλήσεις από την Ανατολική Ευρώπη δεν είναι τόσο νομικές όσο πολιτικές. Δεν αναγνωρίζουν την ΕΕ ως ένωση φιλελεύθερων δημοκρατιών που πρέπει να υπερασπιστούν τέτοιους πυλώνες της φιλελεύθερης δημοκρατίας όπως είναι οι ανεξάρτητοι δικαστές, ο ελεύθερος Τύπος και οι δίκαιες εκλογές» τονίζει ο Μπουρούμα.

Καθώς έχει μελετήσει και γράψει για τον ακραίο εξτρεμισμό τού θέτουμε το ερώτημα ποια είναι η θέση του σχετικά με τις προειδοποιήσεις αναλυτών, ειδικών και αξιωματούχων, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι το τρέχον κλίμα αβεβαιότητας και δυσχερούς περιβάλλοντος διεθνώς θα μπορούσε να οδηγήσει στην ενίσχυση των εξτρεμιστικών και ακροδεξιών ομάδων και στην ακραία πόλωση στην Ευρώπη. «Δεν είναι μόνο η αβεβαιότητα που δημιουργεί ακροδεξιούς εξτρεμιστές. Ολες οι περίοδοι είναι αβέβαιες» λέει ο ολλανδοβρετανός ιστορικός.

«Αυτό που δημιουργεί εξτρεμισμό είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης στους δημοκρατικούς θεσμούς. Τα κύρια πολιτικά κόμματα δεν εμπνέουν πλέον εμπιστοσύνη, οι εκλογές αντιμετωπίζονται με υποψία, υπάρχει μίσος για τις ελίτ. Αυτό είναι έδαφος στο οποίο ανθεί ο εξτρεμισμός. Η Δημοκρατία της Βαϊμάρης δεν κατέρρευσε τη δεκαετία του 1930 λόγω των Ναζί, αλλά επειδή δεν υπήρχαν αρκετοί άνθρωποι προετοιμασμένοι να την υπερασπιστούν» επεξηγεί. Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος και οι συνέπειές του είναι ένα από τα θέματα που επιστρέφουν συχνά στο εκτενές συγγραφικό έργο του Μπουρούμα.

ΟΙ ΕΞΑΡΤΗΣΕΙΣ. Ζητήματα που έχει επίσης πραγματευτεί πολλές φορές είναι ο ασιατικός πολιτισμός, η δημοκρατία, η θρησκεία, η πολιτική, ο ισλαμικός φονταμενταλισμός, ενώ θεωρείται ειδικός στην Κίνα και την Ιαπωνία. Αναπόφευκτη, λοιπόν, είναι η ερώτηση, πώς μπορεί η σύγκρουση μεταξύ των ΗΠΑ και Κίνας να μας επηρεάσει όλους και ειδικά τους Ευρωπαίους, λαμβάνοντας υπόψη αφενός ότι στην αρχή της πανδημίας είδαμε την Ευρώπη να εξαρτάται για ζωτικά προϊόντα από χώρες όπως η Κίνα, αλλά σήμερα υπάρχουν ανησυχίες για το ενδεχόμενο ακόμη και ενός πολέμου από την Κίνα για την Ταϊβάν, ενώ οι ΗΠΑ προχώρησαν, επιπλέον, στο σύμφωνο AUKUS. «Η Ευρώπη, όπως και η Ιαπωνία, συμπιέζεται μεταξύ των οικονομικών της συμφερόντων στην Κίνα και της αντιπαράθεσης των ΗΠΑ με την Κίνα. Δεδομένου ότι οι ευρωπαϊκές χώρες εξαρτώνται πλήρως για την ασφάλειά τους από τις ΗΠΑ, ελάχιστα μπορούν να κάνουν για να επηρεάσουν τις πολιτικές των ΗΠΑ. Πιστεύω ότι οι Ευρωπαίοι επέτρεψαν να εξαρτηθούν υπερβολικά από την Κίνα για τα επιχειρηματικά τους συμφέροντα και από τις ΗΠΑ για την ασφάλειά τους. Η πολιτική της ΕΕ πρέπει να στοχεύει σε μεγαλύτερη ανεξαρτησία από τις ΗΠΑ καθώς και από την Κίνα» δηλώνει ο Μπουρούμα.

Ανησυχεί ότι η Κίνα μπορεί να αντιδράσει δυναμικά και τι συνέπειες βλέπει αν υπάρξει τέτοια αντίδραση, τον ρωτάμε. «Αν η Κίνα χρησιμοποιούσε στρατιωτική δύναμη για να εισβάλει στην Ταϊβάν, αυτό θα ήταν πολύ σοβαρό. Οι ΗΠΑ μπορεί να αισθανθούν υποχρεωμένες να πάνε σε πόλεμο, όχι μόνο για να υπερασπιστούν την Ταϊβάν, αλλά την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα. Αν δεν γινόταν κάτι τέτοιο, θα σήμαινε το τέλος των σημερινών ρυθμίσεων ασφαλείας στην Ανατολική Ασία. Η Ιαπωνία πιθανότατα θα άλλαζε το ειρηνιστικό της Σύνταγμα και θα αποκτούσε πυρηνικά όπλα. Αυτό θα μπορούσε να κάνει την Κίνα να γίνει ακόμη πιο επιθετική» καταλήγει.