«Η Ελλάδα να αποτελέσει κόμβο για την πράσινη και την ψηφιακή ανάπτυξη»

Ο Τζέφρι Σακς είναι κατηγορηματικός. Ο αμερικανός οικονομολόγος και καθηγητής Βιώσιμης Ανάπτυξης στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης, γνωρίζει καλά την ελληνική οικονομία, καθώς υπήρξε σύμβουλος του Γιώργου Παπανδρέου και του Γιάνη Βαρουφάκη. Εχοντας παρακολουθήσει από κοντά τη δύσκολη οικονομική πορεία της χώρας μας την τελευταία δεκαετία και γνωρίζοντας τις ιδιαιτερότητές της, υιοθετεί μια αισιόδοξη νότα όταν καλείται να μας προτείνει δρόμο προς την ανάπτυξη: «Η Ελλάδα να αποτελέσει κόμβο για την πράσινη και την ψηφιακή ανάπτυξη που οραματίζεται η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία. Αυτός είναι ο δρόμος». Και ο 67χρονος κάτι ξέρει για τον δρόμο αυτό, ως διευθυντής του Δικτύου Διεθνών Λύσεων για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη του ΟΗΕ και σταθερά κορυφαίος σύμβουλος των τελευταίων γενικών γραμματέων του ΟΗΕ. Συμμετέχει ενεργά στον δημόσιο διάλογο, όπως πρόσφατα στο πέμπτο Sustainability Summit του Economist για τη νοτιοανατολική Ευρώπη που έγινε στη χώρα μας. Το θέμα του ήταν η Κλιματική Κρίση και πως η αντιμετώπισή της πρέπει να παραμείνει προτεραιότητα. Αλλωστε θεωρείται ένας από τους πλέον διακεκριμένους σχολιαστές από τον ακαδημαϊκό χώρο παγκοσμίως για ζητήματα οικονομίας και βιώσιμης ανάπτυξης και επανειλημμένα έχει κάνει λόγο για τις «απίστευτες δυνατότητες» που διαθέτει η χώρα μας όσον αφορά την ηλιακή και αιολική ενέργεια καθώς και τη γεωθερμία.

Μας δίδαξε η πανδημία κάτι για την οικονομία;

Ναι, μας δίδαξε (ξανά) την ανάγκη για ισχυρή και ικανή κυβέρνηση, με επαρκείς πόρους για την αντιμετώπιση επειγουσών αναγκών, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνικής προστασίας, της υγείας και της υποδομής (π.χ. ψηφιακή συνδεσιμότητα για όλους).

Υπάρχουν εκείνοι που πιστεύουν ότι υπάρχει σοβαρός κίνδυνος νέας μεγάλης οικονομικής ύφεσης. Εσείς τι νομίζετε;

Νομίζω ότι έχουμε τουλάχιστον εξίσου μεγάλες πιθανότητες για μια έντονη περίοδο οικονομικής ανάπτυξης, όσο επενδύουμε σε πράσινες και ψηφιακές τεχνολογίες, που είναι απαραίτητες για την ευημερία μας.

Υπήρξατε σύμβουλος του Γιώργου Παπανδρέου το 2011. Πώς βλέπετε τον τρόπο με τον οποίο εξελίχθηκαν τα πράγματα την τελευταία δεκαετία για την Ελλάδα;

Η Ελλάδα πέρασε μια άσκοπα βαθιά κρίση από την κακή οικονομική διαχείριση στην Ευρώπη. Ωστόσο, τα πράγματα βελτιώνονται τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Ελλάδα, με καλή ηγεσία από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αλλά και την ίδια την Ελλάδα σήμερα. Φυσικά η πανδημία του Covid-19 έπληξε πολύ τη χώρα σας, όπως έπληξε σχεδόν όλο τον κόσμο, αλλά πιστεύω ότι η Ευρώπη και η Ελλάδα βρίσκονται σε καλό δρόμο για μια ισχυρή περίοδο ανάκαμψης και πράσινης ανάπτυξης.

Στο σημερινό δύσκολο διεθνές περιβάλλον ποιες είναι, κατά τη γνώμη σας, οι προοπτικές για την ελληνική οικονομία;

Θα μου άρεσε πολύ η εστίαση στην Ελλάδα να γίνει στο να αποτελέσει κόμβο για την πράσινη και την ψηφιακή ανάπτυξη που οραματίζεται η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία. Αυτός είναι ο δρόμος. Η Ελλάδα διαθέτει τόσα πλεονεκτήματα – την ομορφιά, τον πολιτισμό της, τη διατροφή, τα ταλέντα, τον ήλιο και τον άνεμο (για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας) και την κεντρική θέση στον παγκόσμιο πολιτισμό. Η καλή μακροοικονομική διαχείριση στην Ευρώπη καθώς και οι καλές σχέσεις σε αυτή την περιοχή του κόσμου (Ανατολική Μεσόγειος, Δυτικά Βαλκάνια και Βόρεια Αφρική) αποτελούν βαθιές δεξαμενές οικονομικής ισχύος.

Πώς μπορεί η αντιπαράθεση ΗΠΑ – Κίνας να επηρεάσει τη διεθνή οικονομία;

Η αντιπαράθεση Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας, που προκαλείται κυρίως από την επικίνδυνη επιδίωξη της Αμερικής για «πρωτιά» (μερικές φορές ονομάζεται «ηγεμονία»), αποτελεί μεγάλο κίνδυνο. Οι ΗΠΑ πρέπει να αναγνωρίσουν και να αποδεχτούν την Κίνα ως έναν σημαντικό πολιτισμό που μπορεί να συμβάλλει αποφασιστικά στην παγκόσμια ευημερία. Η Κίνα δεν πρόκειται να κατακτήσει τον κόσμο. Η Κίνα αναζητά την ευημερία και την ασφάλειά της σε έναν πολυμερή κόσμο, και αυτό είναι καλό.

Κυρίως στις ΗΠΑ αλλά τώρα και στην Ευρώπη, ακούγαμε προτάσεις για ελαχιστοποίηση του κράτους. Ωστόσο, η πανδημία έδειξε τη μεγάλη ανάγκη για καλά οργανωμένες κρατικές δομές. Βλέπετε τον ρόλο του κράτους να αυξάνεται στο εγγύς μέλλον; Αν ναι, με ποιους τρόπους;

Ναι, ο ρόλος του κράτους θα αυξηθεί. Η αειφόρος ανάπτυξη απαιτεί ένα ενεργό και σημαντικό κράτος, που θα καθοδηγεί τον τεχνολογικό μετασχηματισμό στην πράσινη και ψηφιακή οικονομία και θα διασφαλίζει ότι οι βασικές δημόσιες υπηρεσίες – εκπαίδευση, υγειονομική περίθαλψη, περιβάλλον – παρέχονται με άριστη κατάσταση.

Επειτα από αυτό το δύσκολο καλοκαίρι, η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής γίνεται προτεραιότητα σε όλο τον κόσμο. Εχει η πράσινη οικονομία περιθώριο ανάπτυξης;

Εάν ορίσουμε την «ανάπτυξη» ως βελτίωση της ευημερίας, η απάντηση είναι σίγουρα ναι. Ακόμα κι αν ορίσουμε την ανάπτυξη με πιο συνηθισμένο τρόπο ως αύξηση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ, η απάντηση είναι επίσης ναι. Η φετινή έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας για το Net Zero έως το 2050 δείχνει συγκεκριμένα πως ο πράσινος μετασχηματισμός μπορεί να πραγματοποιηθεί με πολύ χαμηλό κόστος και πολύ μεγάλα οφέλη. Πολλές θέσεις εργασίας θα δημιουργηθούν στη διαδικασία της πράσινης μετάβασης. Ωστόσο, πρέπει επίσης να προσέχουμε να ασχολούμαστε αποκλειστικά με το κατά κεφαλήν Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν ως μέτρο της ευημερίας μας. Το ΑΕΠ δεν αποτελεί το μοναδικό μέτρο ευημερίας. Αλλωστε, πρέπει να θυμόμαστε τον Αριστοτέλη, ότι στόχος μας είναι η ευδαιμονία, όχι ο πλούτος από μόνος του. Αρα σίγουρα δεν είναι και το αυθαίρετο μέτρο του ΑΕΠ.