Αποκάλυψη τώρα

Στα μέσα του Ιουλίου, μιλούσα με έλληνες συναδέλφους για την κατάλληλη ορολογία της κλιματικής αλλαγής και τις επιπτώσεις της. Ελεγα τότε ότι «αν αναλογιστεί κανείς τι έχει συμβεί με τις μεγαπυρκαγιές (Αυστραλία, Καλιφόρνια, Σιβηρία), τον καύσωνα στη ΒΔ Αμερική, την πολυετή ξηρασία στις ΝΔ ΗΠΑ, μέχρι στιγμής έχουμε σταθεί αρκετά τυχεροί στην Ελλάδα». «Αλλά», συνέχισα, «κάποια στιγμή θα χτυπήσει και εμάς». Ηταν από τις φορές που εύχεσαι να κάνεις λάθος, αλλά η πραγματικότητα ήταν αμείλικτη.

Η φωτιά είναι φυσικό φαινόμενο των μεσογειακών οικοσυστημάτων, αλλά σε συνδυασμό με τον ανθρώπινο παράγοντα, τις παθογένειες διαχείρισης των δασών μας και την κλιματική αλλαγή (όπως είχε αναλύσει ο Νίκος Μάργαρης σε άρθρο του 1999 που πρόσφατα έγινε viral στο Διαδίκτυο) οι μεγαπυρκαγιές θα αποτελούν πια κομμάτι της άμεσης μελλοντικής μας πραγματικότητας.

Η παγκόσμια θερμοκρασία επιφάνειας της Γης έχει αυξηθεί κατά 1,1° C από το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, φτάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 125.000 ετών. Από τη δεκαετία του 1950, η ανθρώπινη επίδραση έχει αυξήσει την πιθανότητα σύνθετων ακραίων φαινομένων, όπως καύσωνας – ξηρασία – πυρκαγιές. Οι προβλέψεις δείχνουν ότι ακόμη και με σενάρια σημαντικών περικοπών εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου η μέση πλανητική θερμοκρασία στα μέσα του 21ου αιώνα θα ξεπεράσει το όριο του 1,5° C, πέραν του οποίου περνάμε σε καταστροφικές και πιθανώς μη αναστρέψιμες αλλαγές. Οι προβλέψεις της έκθεσης είναι ακόμη πιο δυσοίωνες για τη Μεσόγειο που χαρακτηρίζεται ως ένα από τα πιο ευάλωτα hotspots της κλιματικής αλλαγής. Η αύξηση της θερινής θερμοκρασίας στον μεσογειακό χώρο θα ξεπεράσει τη μέση πλανητική αύξηση και θα συνοδεύεται από αύξηση στη συχνότητα και ένταση των καυσώνων. Ενώ παγκοσμίως οι βροχοπτώσεις θα αυξηθούν, στις περιοχές με μεσογειακό κλίμα θα μειωθούν, με τη μεγαλύτερη μείωση στη Ν. Ευρώπη και τη Β. Αφρική. Ακόμη πιο ακραία θα είναι η εξάπλωση της «γεωργικής και οικολογικής ξηρασίας» με έλλειμμα υγρασίας του εδάφους από τις μειωμένες βροχοπτώσεις και την υπερβολική εξατμισοδιαπνοή.

Ολα αυτά κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για την αντιμετώπιση της ανθρωπογενούς πλανητικής υπερθέρμανσης στην Ελλάδα. Από τη μια πλευρά, χρειάζεται να εφαρμοστεί η εθνική ενεργειακή πολιτική για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου με στήριξη στις εναλλακτικές μορφές ενέργειας. Από την άλλη, επείγει ο σχεδιασμός για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων. Οσον αφορά την αύξηση των θερινών θερμοκρασιών, η πικρή πείρα του καύσωνα του 1987 βοήθησε να υπάρχει μια μεγαλύτερη ετοιμότητα, ιδιαίτερα όσον αφορά τις ευάλωτες ηλικίες. Η εφαρμογή EXTREMA για κινητά, που ενημερώνει για τα πιο δροσερά σημεία στην Αθήνα, είναι ένα καλό παράδειγμα που χρειάζεται να εφαρμοστεί και σε άλλες ελληνικές πόλεις. Η επόμενη απειλή που έρχεται είναι αυτή της ξηρασίας και λειψυδρίας. Εδώ απαιτούνται άμεσες αλλαγές σε συλλογικό αλλά και ατομικό επίπεδο. Το κράτος πρέπει να φροντίσει να περιορίσει τις διαρροές από το δίκτυο ύδρευσης και να ξεκινήσει ένα πρόγραμμα αφαλάτωσης. Ολοι μας πρέπει να αλλάξουμε τη συμπεριφορά μας για να μειώσουμε τη σπατάλη (από τη βρύση που τρέχει, το πότισμα ντάλα μεσημέρι, το απολιθωμένο βρέξιμο του δρόμου για να μη σηκώνεται σκόνη).

Εδώ και μερικές δεκαετίες, οι επιστήμονες της κλιματικής αλλαγής μοιάζουν με νέες Κασσάνδρες. Ενας συμφοιτητής μού θύμισε πρόσφατα ότι του μιλούσα για την κλιματική αλλαγή στα τέλη της δεκαετίας του ’80. Αλλά η αλήθεια είναι ότι για πολλά χρόνια νόμιζα ότι τις σοβαρές επιπτώσεις θα τις δουν τα παιδιά μας. Εκανα λάθος.

Ο Χρόνης Τζεδάκης είναι παλαιοκλιματολόγος. Κατέχει την έδρα της Φυσικής Γεωγραφίας στο University College London