«Χαίρομαι πολύ που είμαι διαφορετικός»

Μιλούσαμε για τα χάστανγκ, αυτά που σας εκνευρίζουν και θεωρείται ότι καθρεφτίζουν – μεταξύ άλλων – την ανισορροπία μας, τη ματαιοδοξία μας, τις ελλείψεις μας αλλά και εκείνα που λειτουργούν θετικά.

Θα ξεκινήσω με ένα παράδειγμα. Πάντα γίνονταν γυναικοκτονίες. Το χάστανγκ προσανατολίζει την κοινή γνώμη ώστε να σκύψει πάνω σε ένα πρόβλημα και να του δώσει περισσότερη σημασία. Η δύναμη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης είναι τεράστια και ευτυχώς σε πολλές περιπτώσεις λειτουργούν θετικά. Από την Αραβική Ανοιξη όπου έδειξαν τη δύναμή τους μέχρι τo «#this is not a coup του 2015, το «όχι» που έγινε «ναι», τα επεισόδια στη Νέα Σμύρνη ή τις πυρκαγιές. Διαμορφώνουν έναν κοινωνικό στρώμα. Ο κόσμος δίνει πια σημασία.

Δεν είναι επίπλαστο αυτό το ενδιαφέρον μέσα από τα σόσιαλ μίντια;

Σίγουρα, αλλά μπορούμε να τα αξιοποιήσουμε. Συσσωρεύουν ένα κομμάτι οργής του κόσμου και συσπειρώνουν. Φυσικά όμως αν είχαμε ένα κράτος που είναι ανοιχτό στο να επικοινωνήσει με τους πολίτες του δεν θα είχαμε ανάγκη κάποιο χάστανγκ. Τα τελευταία 10 χρόνια αντιμετωπίσαμε μια βαθιά οικονομική κρίση και μετά από αυτό την κρίση του κορωνοϊού. Οι Ελληνες συναισθάνονται προδομένοι από όλες τις παρατάξεις. Σε αυτό το σημείο μού δίνεται αφορμή να αναφερθώ στην παράσταση που σκηνοθετώ, τη «Βασίλισσα Αμαλία», η οποία παρ’ όλο που και αυτή και ο Οθωνας δέχονταν πόλεμο από τον λαό, σε μια επιστολή της γράφει στον πατέρα της: «Παρ’ όλες τις ραδιουργίες που έχω να αντιμετωπίσω στο παλάτι, ποτέ ο Οθων κι εγώ όσες φορές κατεβήκαμε στον λαό δεν κινδυνέψαμε. Γι’ αυτό θέλαμε οι εχθροί μας να βλέπουν ότι μπορούμε να περπατάμε ανάμεσα στον κόσμο». Επαιρναν την άμαξα, κατέβαιναν στο κέντρο, περπατούσαν έστω και αν φοβούνταν βαθιά μέσα τους ότι μπορεί να τους λιντσάρουν. Αυτό δείχνει μεγάλη πολιτική ευφυΐα.

Αυτό σας δελέασε για να το ανεβάσετε;

Το είχα προτείνει στην επιτροπή του ’21 από την οποία δεν πήραμε ποτέ απάντηση. Το ΔΗΠΕΘΕ Σερρών και η Καλλιόπη Ευαγγελίδου αποφάσισαν με αφορμή τα 200 χρόνια από την Επανάσταση να γίνει η παράσταση. Πρόκειται για πρωτότυπο κείμενο της Μαρίας Κυργιάκη. Το υλικό το αντλήσαμε από διάφορα ντοκουμέντα και πρόκειται για μια πολύ γυναικεία παράσταση. Είδα μια ξένη γυναίκα που αγάπησε την Ελλάδα και αυτό με συγκίνησε. Κι εγώ προέρχομαι από μια άλλη χώρα. Η φυγή είναι ένας πόνος. Πόνος είναι και η μη κανονικότητα και η διαφορετικότητα. Χαίρομαι πάρα πολύ που είμαι διαφορετικός.

Το αντιληφθήκατε νωρίς;

Από παιδί. Για πολλά χρόνια κυνηγούσα την κανονικότητα. Μεγάλωσα σε ένα σπίτι που οι γονείς μου δεν κοιμούνταν  στο ίδιο κρεβάτι. Ηξερα ότι κάτι δεν πάει καλά. Ο πατέρας μου ήταν ένας πολύ βίαιος άνθρωπος. Η μητέρα μου ήταν και είναι μια αξιοπρεπής γυναίκα που πάντα μας μάθαινε όποιος και να είναι ο πόνος μας να έχουμε το κεφάλι μας ψηλά, να αντικρίζουμε τη ζωή κατάματα και με θάρρος.

Πώς αντιδρούσατε όταν βλέπατε τον πατέρα σας να βιαιοπραγεί;

Ο πατέρας μου βιαιοπραγούσε στα παιδιά του, όχι στη μητέρα μου. Υπήρχε λεκτική βία. Κάποια στιγμή χάραξε χυδαίες λέξεις στον τοίχο και μετά προσπαθούσαμε με τη μητέρα μου και την αδελφή μου να τις σβήσουμε. Δεν θα το ξεχάσω ποτέ. Ξεσπούσε πάνω μας, μας έδερνε κρυφά χωρίς να το γνωρίζει η μητέρα μου. Οταν το αντιλήφθηκε αποφάσισε να χωρίσει. Ο πατέρας μου δεν ήταν γεννημένος για να κάνει οικογένεια. Ισως υπέφερε σε αυτό το κοστούμι που του φόρεσε το κόμμα. Και είχε μια σκληρή τιμωρία. Πέθανε μόνος του και τον βρήκαν μετά από δύο μέρες.

Θυμάστε μια άγρια εικόνα από τα παιδικά σας χρόνια;

Τον πατέρα μου να μου λέει: «Λοιπόν πρέπει να γίνεις άντρας. Θα κάνουμε άθληση». Με έβαζε σε ένα μονόζυγο, τον παρακαλούσα να σταματήσει γιατί πονούσα και αυτός απαντούσε: «Σταμάτα να κλαις! Να γίνεις άντρας». Αυτό για ένα παιδί πέντε χρόνων ήταν τραυματικό. Θυμάμαι ακόμη ότι είχε πάρει ένα κουνέλι που το αγαπούσα πολύ και το έσφαξε μπροστά μου γιατί ήθελε να μάθω να σφάζω ζώα.

Τον έχετε συγχωρέσει;

Οχι. Υπάρχουν στιγμές που με κυνηγάει το φάντασμά του. Νομίζω ότι θα εμφανιστεί από κάπου. Με φοβίζει ακόμη. Δεν έχει πεθάνει ακόμη, γιατί δεν τον έχω «σκοτώσει».

Ισως γιατί δεν σας είχε αποδεχθεί.

Δεν ήθελα να με αποδεχθεί, δεν θα με ένοιαζε ποτέ να με αποδεχθεί ένας άνθρωπος ο οποίος συμπεριφερόταν έτσι και παράτησε τα παιδιά του.

Ηξερε τον σεξουαλικό σας προσανατολισμό; Του είπατε ποτέ ότι δεν είστε straight;

Μα στην ουσία δεν με γνώριζε. Με άφησε στα 12 μου χρόνια.

Ο σκληρός τρόπος συμπεριφοράς του πατέρα σας, τόσο στη μητέρα σας όσο και σε εσάς, έπαιξε ρόλο στον τρόπο που διαμορφώσατε τις επιλογές σας;

Σίγουρα είναι εμπειρίες οι οποίες επιδρούν στην ταυτότητα. Αλλά θεωρώ ότι κάποιος γεννιέται με αυτό. Εκείνος προσπάθησε να τη μαγαρίσει όλη την αθωότητά μου. Ημουν ένα ιδιαίτερο παιδί, που αγαπούσε την ομορφιά και ήθελε αυτό το κομμάτι να το τσακίσει, να το καταστρέψει. Η μητέρα μου έκανε τη σωστή κίνηση και μας πήρε και φύγαμε.

Ευτυχώς τελικά.

Σίγουρα διότι η Ελλάδα ήταν η δική μας Αμερική. Αν και εδώ δεν τα βρήκα εύκολα. Ετσι και αλλιώς φέρουμε τα τραύματά μας και προσπαθούμε να τα επουλώνουμε. Εχω δεχθεί μπούλινγκ, βία και τη ρετσινιά βεβαίως ότι ήμουν Αλβανός. Σε όλες αυτές τις δυσκολίες που αντιμετώπισα, ευτύχησα να έχω τη συγκεκριμένη μάνα, η οποία έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη σωτηρία μου. Ηταν το ίνδαλμά μου, το πρότυπό μου σε αντίθεση τον πατέρα μου. Αυτός ήταν και ο λόγος που ταράχτηκα με το θέμα της συνεπιμέλειας. Πολλές φορές έχω σκεφτεί τι θα είχε συμβεί αν ένα παιδί είχε αυτούς τους δύο γονείς – τη μητέρα μου και τον πατέρα μου – με τον νόμο που ψηφίστηκε. Είναι μια άλλη μεγάλη και δύσκολη συζήτηση αυτή. Ο καθένας αντικρίζει τη ζωή βάσει των δικών του εμπειριών, του δικού του σύμπαντος.

Σε αυτές τις αλλεπάλληλες μάχες που δώσατε ποιο ήταν το στοίχημά σας;

Να διατηρήσω την αθωότητά μου. Το παιδί στο Πόγραδετς, την πόλη που πηγαίναμε διακοπές, στα Τίρανα, που πήγαινα και έβλεπα κουκλοθέατρο, που με έπιανε η μαμά από το χέρι και μου αγόραζε μπισκότα με ζάχαρη. Που μεγάλωσα με εκείνη τη γιαγιά και εκείνον τον παππού. Αυτό κρατούσε την ισορροπία μου. Από τη μία είχα τον πατέρα μου που με κακοποιούσε και από την άλλη όταν ήρθαμε στην Ελλάδα ήμασταν κυνηγημένοι, χωρίς χαρτιά. Σίγουρα είναι η χώρα που πραγματοποίησα τα όνειρά μου, που σπούδασα, που έγινα σκηνοθέτης. Αλλά μέχρι να συμβεί αυτό πέρασα πολλές φάσεις. Από το να κρύβομαι, να μην αποδέχομαι την καταγωγή μου, να μη θέλω να με φωνάζουν Ενκε, να λέω άλλα ονόματα. Ο καθένας δίνει τις δικές του άνισες μάχες. Επρεπε κατ’ αρχάς να με αποδεχθώ και ταυτόχρονα να με αποδεχθεί η κοινωνία. Δεν ήταν εύκολη αυτή η διαδρομή.

Σωματική βία έχετε υποστεί στην Ελλάδα;

Βέβαια. Από μέλη φασιστικών οργανώσεων και στο σχολείο. Εννοείται η λεκτική βία ήταν πιο συχνή: το «άντε Αλβανέ» που ακουγόταν συχνά, τον αστυνομικό που θα κοιτάξει 15 φορές, μέχρι να περπατάς στην Ιερά Οδό και να προκαλεί σχόλια ένα πολύχρωμο πουκάμισο ή να σου πετάνε διάφορα μέσα από το αυτοκίνητο. Εχω βιώσει μπούλινγκ όμως και από καθηγητές, όταν πήγαινα στο γυμνάσιο. Ευτυχώς όμως στο Λύκειο ήταν τελείως διαφορετικό το κλίμα. Ομως η αλήθεια είναι πως ακόμη αισθάνομαι τον ρατσισμό. Εν έτει 2021 ακόμη όταν με ρωτάνε από πού βγαίνει το Ενκε, μου απαντούν «δεν σου φαίνεται». Ακόμη και στον χώρο του θεάτρου το έχω ακούσει. Λες και οι Αλβανοί είμαστε χιμπατζήδες και κυκλοφορούμε στους δρόμους.

Σας θυμώνει αυτό;

Πολύ. Μεγάλωσα όμως με αυτές τις αρχές της μητέρας μου και θέλω να βλέπω την καλή πλευρά των πραγμάτων και να πηγαίνω προς το φως.

Ισως αυτό σας οδήγησε και στην τέχνη.

Το θέατρο είναι ένας τόπος φτωχών και κατατρεγμένων ανθρώπων. Η τέχνη πάντα ανοίγει τις φτερούγες της σε ανθρώπους τραυματισμένους και πληγωμένους, και αυτό είναι πολύ όμορφο. Αγκαλιάζει το διαφορετικό, βρίσκουν παρηγοριά ευαίσθητα πλάσματα, τραυματισμένα χελιδόνια. Η τέχνη σε ανυψώνει και σε φέρνει πιο κοντά στον Θεό. Ακόμη και ως θεατής όταν βλέπεις ένα έργο τέχνης φτάνεις πιο κοντά στο θείο. Εχω αφιερώσει τη ζωή μου στην τέχνη και αυτό με παρηγορεί και έγινε ο δρόμος μου για να προχωρήσω.

Με ποια εικόνα των παιδικών σας χρόνων αισθάνεστε την ευτυχία;

Είναι καλοκαίρι στο Πόγραδετς στη λίμνη Οχρίδα. Η μητέρα μου να μαγειρεύει πιπεριές με λευκό τυρί, η αδελφή μου, εγώ να πίνω ένα χυμό από ροδοπέταλα που φτιάχναμε. Λείπει ο πατέρας σίγουρα, έχει έρθει και ο παππούς. ‘Η σε κάποιες άλλες διακοπές – με το κόμμα – στο Ντιβιάκ. Είμαστε με τη μητέρα μου, την ξαδέλφη της Σπρέσα, η αδελφή μου και ο παππούς μου, στο ραδιόφωνο παίζει Βάτσε Ζέλα που είναι η εθνική μας τραγουδίστρια. Είναι μεσημέρι, έχω ένα χέλι ζωντανό σε μια λεκάνη και τρέχω με την αδελφή μου να το απελευθερώσω στη θάλασσα.