Μεταρρυθμιστική Ηθοπαιδεία…

και εκ των άλλων δη θηρίων,

ωσαύτως εις ανθρώπους ιέναι

Πλάτων, Πολιτεία, 620, b,d

Πριν από έναν χρόνο περίπου έγραφα στα «ΝΕΑ» (18/7/2020) ένα κείμενο με τίτλο «Ηθοπαιδεία». Αναφερόταν σε δύο βασικούς στόχους της παιδείας, την Καλλιέργεια και την Εκπαίδευση, που ικανοποιούν τις αντίστοιχες ανθρώπινες ανάγκες, αφενός της ανάπτυξης μιας αξιολογικής ικανότητας και καλλιτεχνικής ευαισθησίας και αφετέρου της παιδευτικής διεργασίας, η οποία στοχεύει στην απόκτηση γνώσεων και ικανοτήτων (Θεοδ. Τάσιος 1989). Τότε στην επικαιρότητα ήταν ο θόρυβος που προκλήθηκε για την επαναφορά της αναγραφής της διαγωγής των μαθητών στα απολυτήρια σπουδών τους.

Προσφάτως το υπουργείο Παιδείας σε μία από εκείνες τις «τροπολογίες της νύκτας» διέγραψε οφειλές των μελών ΔΕΠ (Διδακτικό Ερευνητικό Προσωπικό) των ΑΕΙ που ασκούν ελεύθερο επάγγελμα ή αλλιώς έχουν επιχειρηματική δραστηριότητα (κυρίως ειδικοτήτων ιατρών, δικηγόρων, μηχανικών κ.ά.) Η χρονική στιγμή συνέπιπτε και με περίοδο φορολογικών υποχρεώσεων των πολιτών (βλ. άρθρο μου στα «ΝΕΑ» 26/7/2021, για φορολογία αναδρομικών με συντελεστή μέχρι 52%!). Συνέπιπτε επίσης με ένα άρθρο του υπουργού Επικρατείας κ. Γεωργίου Γεραπετρίτη στο φύλλο του Σαββάτου 31 Ιουλίου, το οποίο αναφερόταν σε μία σειρά σχεδίων νομοθετημάτων μεταρρυθμιστικής μορφής και κατευθύνσεως.

Ανέκαθεν είχα την πεποίθηση ότι το λειτούργημα του δασκάλου σε όλες τις βαθμίδες της Παιδείας θα πρέπει να είναι ασυμβίβαστο με τη σύγχρονη άσκηση ελευθέρου επαγγέλματος. Για να προβάλουμε όμως τις Αξίες, πρέπει να γίνουμε εμείς οι ίδιοι τα πρότυπά τους (J. Hayward, «Values, beliefs and the Citizenship teacher» 2007). Την ίδια άποψη νομίζω ότι είχε και η ελληνική πολιτεία, η οποία εξ αρχής προέβλεπε νομοθετικά δύο κατηγορίες μελών ΔΕΠ, της μερικής και της αποκλειστικής απασχόλησης. Πολύ αργά – όταν βγήκα στη σύνταξη – ανακάλυψα ότι η Νομοθεσία (Νόμος 4009/2011) επιτρέπει στους αποκλειστικής απασχόλησης διδάσκοντες την άσκηση ελευθέρου επαγγέλματος με την υποχρέωση να αποδίδουν ένα μικρό ποσοστό των εσόδων εξ αυτού στους ειδικούς Λογαριασμούς Κονδυλίων Ερευνας (ΕΛΚΕ). Πληροφορήθηκα δε ότι με την πάροδο του χρόνου οι συνάδελφοι έπαυσαν να αποδίδουν τα οφειλόμενα, μιας και δεν υπήρχε κανενός είδους όχληση και έλεγχος εκ μέρους των ΑΕΙ! Κάποια στιγμή η ΑΑΔΕ (Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων) πιθανώς διαπίστωσε και τη δική της υποχρέωση να αναζητήσει αυτό το δημόσιο έσοδο και έστειλε ατομικά σημειώματα «επί δικαίους και αδίκους». Είναι η γνωστή εντιμότητα του κράτους που αντιστοιχεί στην παροιμία: «Να αποδείξεις ότι δεν είσαι ελέφαντας». Αυτήν την τακτική φυσικά έχουν ακολουθήσει όλα τα κόμματα εξουσίας στη χώρα μας, ανεξαρτήτως ιδεολογιών και προγραμμάτων… Και προκαλεί αλγεινή εντύπωση η σχετική ανακοίνωση του υπουργείου Παιδείας σε μια απόπειρα να δικαιολογήσει τις ευθύνες και του κράτους και των ΑΕΙ.

Φυσικά οι πρωτόγνωρες κρίσεις (πανδημία, δασικές πυρκαγιές) που ενέσκηψαν στη χώρα μας, αλλά και γενικότερα στο διεθνές περιβάλλον, καθιστούν εντελώς ανασφαλή την οικονομική πορεία των χωρών. «Υπάρχει μια γενικότερη απογοήτευση όσον αφορά τους οικονομολόγους, καθώς αποτυγχάνουν να προβλέψουν όχι μόνον μείζονα γεγονότα όπως η κρίση του 2008, αλλά και άλλες παγκόσμιες κρίσεις πριν και μετά από αυτό το έτος-ορόσημο. Οι οικονομολόγοι κατηγορούνται, ακόμη και μεταξύ τους, για ακαδημαϊσμό και για το ότι δίνουν υπερβολικό βάρος σε περισπούδαστα μαθηματικά μοντέλα, σε θεωρίες που παίρνουν ως δεδομένο ότι οι άνθρωποι συμπεριφέρονται πάντα λογικά, καθώς και στις αργές μεταβολές που απεικονίζουν οι χρονοσειρές δεδομένων […]» (Ruchir Sarma 2019).

Οι μεταρρυθμίσεις δεν μπορεί να κριθούν μόνον από την απλή βούληση ενός πολιτικού συστήματος, αλλά από την αποτελεσματικότητα και επιτυχία στην εφαρμογή τους.