Αναζητώντας εχθρό

Στο αεροδρόμιο του Καράτσι, πριν από δύο χρόνια, ανάμεσα σε άλλες εκδόσεις κεντρικού βιβλιοπωλείου είδα μια νέα έκδοση του Mein Kampf – πωλείτο όχι ως ιστορικό ντοκουμέντο αλλά ως ένα σύγχρονο «μπεστ-σέλερ, που όλοι πρέπει να διαβάσουν». Αυτή η εικόνα μου έμεινε έντονα στη μνήμη καθώς επέστρεφα στο Λονδίνο. «Ολοι οι ρατσισμοί μοιράζονται την ιδέα ότι μια μειονότητα θα προκαλέσει κάποιο κακό στην πλειονότητα», γράφει η Τζο Γκλάνβιλ στο βιβλίο της «8 δοκίμια για τον αντισημιτισμό», «αλλά ο αντισημιτισμός διαπνέεται από την άποψη ότι οι Εβραίοι μυστικά ελέγχουν τον κόσμο». Μια άποψη που έχει επιβιώσει από τον 12ο αιώνα μέχρι τις κατηγορίες του Ντόναλντ Τραμπ για τα «παγκόσμια ειδικά συμφέροντα» που χειρίζονται ως μαριονέτα τον Τζο Μπάιντεν. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η εμφάνιση έντονων τοπικιστικών και εθνικιστικών τάσεων δημιουργεί την ίδια ανησυχητική αίσθηση.

Πριν από 30 χρόνια, κάποιος θα πίστευε ότι ο αντισημιτισμός είναι καταδικασμένος να εξαφανισθεί, ως κομμάτι αποτυχημένων και επονείδιστων πολιτικών συστημάτων που πρόδωσαν τους λαούς. Ομως τώρα βλέπουμε ότι υπάρχει παντού, στην καθημερινότητα, στην κουλτούρα και την πολιτική και διασκορπίζεται από λαϊκιστές πολιτικούς οι οποίοι εξαρτούν την επιτυχία τους από το πόσο φόβο θα προκαλέσουν και πόση οργή, επιλέγοντας εχθρούς.

Ο Μικολάι Γκρούμπεργκ περιγράφει πως στην Πολωνία, ένα κράτος στο οποίο η μνήμη του Ολοκαυτώματος σβήστηκε πρώτα από την κομμουνιστική άρνηση και τώρα από την αυταρχική κυβέρνηση, η ιστορία του Αουσβιτς επιζεί μόνο σε κάποια οικογενειακά γεύματα. Στη Γαλλία, η Νατάσα Λερέρ σημειώνει ότι ο σύγχρονος αντισημιτισμός κρύβεται πίσω από την αποδοχή της ισότητας για τους Εβραίους που χρονολογείται από την εποχή της Γαλλικής Επανάστασης, μαζί με την αφοσίωση στον οικουμενισμό. Οι αντισημιτικές επιθέσεις εντοπίζονται από τις προσπάθειες να καλυφθούν τα πραγματικά κίνητρα των δραστών.

Η Γκλάνβιλ κοιτά πως ο αντισημιτισμός έχει απορροφηθεί στην κουλτούρα. Στο Νόργουιτς του 12ου αιώνα, το πτώμα ενός παιδιού βρίσκεται στο δάσος. Θεωρείται ότι η τοπική εβραϊκή κοινωνία είχε δολοφονήσει το παιδί ως μέρος «θυσίας», η οποία αποτελούσε κομμάτι μιας παγκόσμιας εβραϊκής συνωμοσίας να υπονομευθεί ο χριστιανισμός. Η ιστορία αυτή έγινε παραδοσιακό τραγούδι που εντοπίζεται σε 18 διαφορετικές εκδοχές στο Ηνωμένο Βασίλειο σήμερα. Οι ρίζες του δεν είναι πλέον ευδιάκριτες, όμως η εικόνα των Εβραίων ως «επικίνδυνων» συνεχίζει να ζει.

Ο αντισημιτισμός πια συνδέει τη Δεξιά με την Αριστερά. Μέσα σε μια στιγμή, το κίνημα των Κίτρινων Γιλέκων στη Γαλλία, που δημιουργήθηκε από τον ξεσηκωμό της βαθιάς Γαλλίας εναντίον του κεντρικού κράτους, χρησιμοποίησε συνθήματα για «σιχαμένους σιωνιστές μπάσταρδους», πειράζοντας γηραιές κυρίες στον δρόμο και τραγουδώντας ακροδεξιά αντισημιτικά τραγούδια. Η μπερδεμένη πολιτική της θρησκευτικής Δεξιάς στις Ηνωμένες Πολιτείες, που υποστηρίζει ταυτόχρονα ισραηλινούς πολιτικούς αλλά και την εξάλειψη των Εβραίων, έχει ενταχθεί τώρα στον συνωμοσιακό εθνικισμό του κινήματος QAnon. Πρόκειται για μια επιβλαβή σύγχυση πολιτικών θέσεων που κάνει αυτή τη νέα παραλλαγή του αντισημιτισμού τόσο βαθιά ανησυχητική. Παραβιάζει τα παραδοσιακά πολιτικά εμπόδια.

Πώς μπορούμε να τα αντιμετωπίσουμε όλα αυτά; Κατ’ αρχήν αναγνωρίζοντας προβλήματα που βρίσκονται ακριβώς μπροστά μας. Διότι ο αντισημιτισμός είναι ένα πρόβλημα που πρέπει να σπεύσουμε να λύσουμε.

Η Τζιν Σίτον είναι καθηγήτρια Ιστορίας των ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο του Ουεστμίνστερ