Αλλάζοντας πουκάμισο

Μια ματιά στη Γερμανία. Δεν ξέρω τι θα γίνει τον Σεπτέμβριο στις εκλογές, αλλά έχουμε ήδη μια είδηση. Κι αυτή είναι οι Πράσινοι.

Αποτελεί την πιο εντυπωσιακή κι ίσως τη μοναδική επιτυχημένη μετεξέλιξη ενός αντισυστημικού και αντισυμβατικού κόμματος της Αριστεράς σε μια μετριοπαθή και σύγχρονη δύναμη που διεκδικεί να εκφράσει το «νέο Κέντρο» στο πολιτικό σύστημα (Neue Mitte).

Οι Πράσινοι μετέχουν ήδη στις κυβερνήσεις των έντεκα από τα δεκαέξι ομόσπονδα κρατίδια της Γερμανίας. Αλλού με τους Χριστιανοδημοκράτες, αλλού με τους Σοσιαλδημοκράτες κι αλλού με πιο περίπλοκους κυβερνητικούς συνδυασμούς.

Κατά πάσα πιθανότητα θα βρεθούν μετεκλογικά και στη νέα ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Το μυστικό τους; Ευέλικτοι, αδογμάτιστοι και πραγματιστές, μπορούν να συγκυβερνήσουν με όλους.

Αντιθέτως, η παραδοσιακού τύπου Κεντροαριστερά / Αριστερά είτε αγκομαχά (όπως η απανταχού Σοσιαλδημοκρατία), είτε έχει εξαφανιστεί (όπως οι Κομμουνιστές), είτε δεν καταφέρνει να κάνει εκείνο που έκαναν οι Πράσινοι στη Γερμανία. Να αλλάξει πουκάμισο.

Διότι εν τω μεταξύ έχει αλλάξει η πελατεία. Οι «επαναστατικές στιγμές», οι «έφοδοι στον ουρανό», οι «ευκαιρίες» της Αχτσιόχλου, οι «πόλεμοι στο σύστημα» και τα (συνήθως αιματοβαμμένα…) παλαιοκομμουνιστικά καουμποϊλίκια επέστρεψαν στο χρονοντούλαπο της Ιστορίας.

Αποδείχτηκε ότι τα διχαστικά «ριζοσπαστικά κινήματα» της τελευταίας δεκαετίας και οι Ιγκλέσιας που τα καλλιέργησαν δεν ήταν παρά ένας κακόγουστος συνδυασμός από φρέσκα μουτράκια και μπαγιάτικα μυαλά.

Διότι ωραίο το κόλπο «ή εμείς ή αυτοί». Αρκεί «αυτοί» να μην είναι περισσότεροι.

Τον Σεπτέμβριο 2020 δόθηκε στη δημοσιότητα στη Γαλλία μια μεγάλη κοινωνική έρευνα («Fractures Françaises», Ipsos/Sofra σε συνεργασία με το Ιδρυμα Ζαν Ζορές, το Ινστιτούτο Montaigne και τη «Le Monde»).

Μεταξύ άλλων, ρωτούσε τους πολίτες αν συμφωνούν πως «Για να αποκατασταθεί η κοινωνική δικαιοσύνη θα πρέπει να πάρουμε από τους πλούσιους για να δώσουμε στους φτωχούς».

Είναι η επιτομή της «αριστερής αναδιανομής» από την εποχή των Γράκχων και του Ρομπέν των Δασών.

Με την οποία όμως δηλώνουν σήμερα ότι συμφωνούν μόνο το 50% των ψηφοφόρων της (ακροαριστερής) Ανυπότακτης Γαλλίας, το 21% των Οικολόγων και το 19% των Σοσιαλιστών.

Η έρευνα κατέληγε ότι «το σοσιαλιστικό εκλογικό σώμα έχει μετακομίσει μαζικά στον Μακρόν» («L’ Obs», 15/4).

Υστερα από μια νέα ήττα του βρετανικού Εργατικού Κόμματος στις τοπικές εκλογές, ο ηγέτης του Κιρ Στάρμερ δήλωσε ότι το κόμμα του «έχει χάσει την εμπιστοσύνη του εργαζόμενου λαού» (6/5).

Είναι εμφανές. Οι Συντηρητικοί εξακολουθούν να κατεδαφίζουν το «κόκκινο τείχος» της Βορειοανατολικής Αγγλίας. Ενώ στο άλλοτε προπύργιο των Εργατικών, τη Σκωτία, το Εθνικό Κόμμα πήρε 47,7%.

Τίποτα όμως δεν προκύπτει τυχαία. Οι ανακατατάξεις αυτές έχουν ένα ισχυρό αξιακό και πολιτισμικό υπόβαθρο.

Ο «εργαζόμενος λαός» προσδοκά πλέον περισσότερο ασφάλεια και κοινωνική ανέλιξη παρά αναδιανομή. Επιζητεί ευταξία στις γειτονιές όπου ζει, εκπαίδευση για τα παιδιά του, καλές δουλειές και βελτιωμένες συνθήκες καθημερινότητας.

Κυρίως όμως η προοδευτική, ανοιχτή και πολυπολιτισμική «τεχνολογική μπουρζουαζία» του Λονδίνου τού είναι πιο ξένη κι από το ξένο. Δεν τον εκπροσωπεί, ούτε τον εκφράζει. Κάτι που φάνηκε ξεκάθαρα και στη μάχη του Brexit.

Ο πρόεδρος Μπάιντεν αντιτείνει μια πιο παραδοσιακή αναδιανεμητική λογική, τύπου New Deal.

Υπόσχεται ότι «οι κοινωνικές δαπάνες θα αυξηθούν αλλά δεν θα πληρώσει η μεσαία τάξη, θα πληρώσουν οι πλούσιοι». Διότι «είναι καιρός οι αμερικανικές εταιρείες και το 1% των πιο πλούσιων Αμερικανών να αρχίσουν να πληρώνουν το δίκαιο μερίδιο που τους αναλογεί» (ομιλία στο Κογκρέσο, 29/4).

Το «δίκαιο μερίδιο». Μακάρι.

Απλώς να θυμίσω ότι ο Μπάιντεν απευθύνεται σε μια κοινωνία που μόλις πριν από έξι μήνες έδωσε πάνω από 74 εκατομμύρια ψήφους στον Ντόναλντ Τραμπ!

Είναι αλήθεια λοιπόν ότι «ο κόσμος αλλάζει» (Αλ. Τσίπρας, 9/5). Αλλά ένας Θεός ξέρει προς ποια κατεύθυνση.

Οπως φάνηκε πάντως ακόμη και στις περιφερειακές εκλογές της Μαδρίτης, σχεδόν σε ολόκληρη την Ευρώπη τα λαϊκά αστικά στρώματα έχουν σαφώς μετακινηθεί προς τα δεξιά.

Αντε μετά να τους πείσεις για το δίκιο του Κουφοντίνα, για την «αστυνομοκρατία» στα πανεπιστήμια ή για την ενσωμάτωση των παράνομων μεταναστών.

Διότι, όπως κι αν απαριθμήσει κανείς τους παράγοντες που οδηγούν στην ευρεία συντηρητική αναδίπλωση των ευρωπαϊκών κοινωνιών (ανισότητες, ανασφάλεια, αβεβαιότητα, ανησυχία, αποξένωση…), μιλάμε ουσιαστικά για το ίδιο πράγμα.

Μιλάμε για ανθρώπους που δεν αισθάνονται καλά στο πετσί τους. Οχι με ιδεολογικούς ή πολιτικούς όρους. Αλλά με όρους καθημερινής ζωής, διπλανής πόρτας και αφιλόξενης γειτονιάς.

Το κεντρικό πολιτικό ζήτημα των κοινωνιών μας λοιπόν δεν είναι η Δεξιά, ούτε η Αριστερά. Δεν είναι η «αλλαγή». Είναι ποιος και πώς θα μιλήσει σε αυτούς τους ανθρώπους.

Αν θα τους ενσωματώσει ξανά στο δημοκρατικό σύστημα εκπροσώπησης ή αν θα τους αφήσει έκθετους, ευάλωτους κι έρμαια στις γαλιφιές του κάθε τυχοδιώκτη.

Σε αυτήν την αναμέτρηση η ευρωπαϊκή Κεντροδεξιά και το Κέντρο έχουν ανασυνταχθεί σε μεγάλο βαθμό και προγραμματικά και με μια νέα γενιά ηγετών. Τον Μακρόν, τον Ρούτε, τον Μητσοτάκη, τον Κουρτς, τον Ζέντερ…

Αντιθέτως, η σοσιαλδημοκρατική Κεντροαριστερά και η δημοκρατική Αριστερά θυμίζουν βομβαρδισμένο τοπίο.

Είναι αλήθεια ότι η αναδίπλωση των λαϊκών αστικών στρωμάτων τούς πλήττει περισσότερο. Η παραδοσιακή πελατεία τους έχει και αλλάξει και αποδυναμωθεί.

Σε σημείο που είναι απορίας άξιο για ποιο λόγο παραμένουν εγκλωβισμένοι σε αραχνιασμένες αντιθέσεις του τύπου «Δεξιά / Αριστερά» ή σε παρωχημένα μοντέλα κοινωνικής αντιπαράθεσης και προσπερνούν τόσο αβασάνιστα τον δρόμο που δείχνουν οι Πράσινοι στη Γερμανία.