Ταμαχιάρης φιάκας

Για να προχωράς στη ζούγκλα υπάρχουν ειδικές λάμες που λέγονται ματσέτε και με αυτές σκίζεις την πυκνή βλάστηση και ανοίγεις δρόμο. Στην ιεραρχημένη κοινωνία ή κοινότητα, για να πηγαίνεις μπροστά απλώς δεν πρέπει να μπαίνεις μπροστά σε κανέναν. Πρέπει να παραμερίζεις, για να πορεύονται όσοι έχουν σχέδια ιδιοτελή ή άλλα συμφέροντα ρητά ή, συνήθως, αδιευκρίνιστα. Εγραφε ο Μακρυγιάννης μετά τον νικηφόρο εθνικό αγώνα ότι θα μας φάνε τα νιτερέσια και η ιδιοτέλεια και… μας έφαγαν. Εφαγαν όμως τους «άλλους», όχι εκείνους που καλλιέργησαν τις καριέρες τους και τα νιτερέσια τους, δηλαδή τα συμφέροντά τους. Και ποια ήταν τα συμφέροντά τους; Τι σοβαρό διακυβευόταν και με μικροψυχία επέλεξαν το νιτερέσι τους και όχι πιο γενναιόδωρη στάση ζωής;

Για την πολιτική εκπροσώπηση το βασικό νιτερέσι είναι η παραμονή στην εξουσία της διοίκησής τους. Για το Πανεπιστήμιο πρέπει να θυμηθούμε το εξαιρετικό ρητό «Η πολιτική στα πανεπιστημιακά πράγματα είναι περισσότερο φαύλη ακριβώς επειδή οι διακυβεύσεις είναι πολύ μικρές», το οποίο αποδίδεται ευρέως στον Χένρι Κίσινγκερ. Το Πανεπιστήμιο μοιάζει χώρος διοικητικής οργάνωσης με δικλίδες διαφάνειας και διασφάλισης της δημοκρατίας και των θεσμών ελέγχου για την τήρηση όσων πρέπει, αλλά σάμπως υπάρχουν τεχνικές διάρρηξης των… δικλίδων. Οι πολιτικοί, νομίζω, πρέπει να μαθητεύουν και να διδάσκονται από τους επιτήδειους πανεπιστημιακούς μεθόδους ελιγμών. Ωστόσο, αρκετοί πολιτικοί προέρχονται από το πανεπιστήμιο και η μεταφορά τεχνολογίας μάλλον έχει επιτευχθεί… αμφίδρομα.

Ενα από τα νιτερέσια του δημοσίου πανεπιστημίου είναι το αυτοδιοίκητον. Στην υπηρεσία του αυτοδιοίκητου ακαδημαϊκοί μετατρέπονται σε οιονεί πολιτικούς, ορισμένοι πετυχημένοι, άλλοι όχι τόσο πετυχημένοι. Οι πετυχημένοι, νομίζω, με τη δέουσα κομματική συνήθως στήριξη εν συνεχεία ανέρχονται σε κυβερνητικά πόστα ή… κατέρχονται στον πολιτικό στίβο. Στην ακαδημαϊκή διοίκηση νομίζω ότι πρυτανεύει το μότο του λιμπεραλισμού laissez-faire, αφήνοντας τα διοικητικά πράγματα να κυλάνε με την κεκτημένη ρουτίνα (ή αδράνεια) του διοικητικού μηχανισμού, ο οποίος δεν ελέγχεται από τους εφήμερους ακαδημαϊκούς που ασκούν φιλόδοξη διοίκηση. Εάν λειτουργούσαν με τρόπο κριτικό ή έστω τυπικό, θα έμπλεκαν, διότι τα νιτερέσια έχουν πολλές ενσαρκώσεις και πολλούς… πόλους. Για να πηγαίνεις… μπροστά δεν πρέπει να υποβάλλεις γραπτώς ερωτήματα για όσα διαπιστώνεις, διότι ενοχλείς· παρακωλύεις τον δρόμο κάποιου που τραβάει μπροστά ή καλλιεργεί τα νιτερέσια του.

Το «πηγαίνω μπροστά» για κάθε χώρο χρειάζεται συζήτηση, διότι περιβάλλεται από σχετικότητα. Εννοούμε «πηγαίνω μπροστά», δηλαδή προοδεύω, ως επαγγελματίας, ως λειτουργός, ως πολιτικός, ως σύζυγος, ως γονιός ή απλώς ως καλός άνθρωπος; Η πνευματική πρόοδος εκτιμάται σπανίως ή εν πάση περιπτώσει πρέπει να ανέλθεις σε επίπεδο Δαλάι Λάμα, ώστε να γίνεις αποδεκτός από το leadership που ασκούν όσοι προοδεύουν. Είναι δύσκολο να προοδεύεις ως άνθρωπος ενάρετος, να προάγεις τα ηθικά χαρακτηριστικά σου, να μη χρειάζεσαι ματσέτε, για να σκίσεις τη ζούγκλα, ούτε να κοντοστέκεσαι με σκεπτικισμό καθώς προχωράς, μήπως και διασταυρωθείς με κάποιον άλλον, που προοδεύει coûte que coûte. Κάτσε στην άκρη, κάνε τσιγάρο, άσε τον ταμαχιάρη φιάκα να «προοδεύει» και να νικάει. Οπως λέει ο φίλος μου ο Ματθαίος τι σημασία έχει αν κατακτήσεις τον κόσμο όλο και χάσεις την ψυχή σου;

O Κώστας Θεολόγου διδάσκει στο ΕΜΠ και στο ΕΑΠ