Μια απεργία πείνας με νόημα

Τον Απρίλιο του 2018, ο διάδοχος του Ραούλ Κάστρο στην προεδρία της Κούβας – και στη θέση του πρώτου γραμματέα του κουβανικού ΚΚ πλέον, εδώ και δύο εβδομάδες – Μιγκέλ Ντίας – Κανέλ υπέγραψε διάταγμα που υποχρεώνει όλους τους κουβανούς καλλιτέχνες να ζητούν και να εξασφαλίζουν άδεια από το υπουργείο Πολιτισμού πριν από την οποιαδήποτε καλλιτεχνική δραστηριότητα – παράσταση, περφόρμανς, συναυλία, έκθεση, οτιδήποτε – σε δημόσιο ή ιδιωτικό χώρο. Ως απάντηση σε αυτό, στο Διάταγμα 349, γεννήθηκε στην περιοχή Σαν Ισίδρο της Αβάνας το Movimiento San Isidro, ένα κίνημα διαμαρτυρίας στο οποίο συμμετέχουν πρωτίστως κουβανοί καλλιτέχνες, καθώς και δημοσιογράφοι και ακαδημαϊκοί. Ως ένα «ιμπεριαλιστικό σόου που έχει σκοπό να καταστρέψει την ταυτότητά μας και να μας υποτάξει εκ νέου» το χαρακτήρισε ο Ντίας – Κανέλ.

Ο Λούις Μανουέλ Οτέρο Αλκάνταρα είναι ένα από τα πιο γνωστά μέλη του κινήματος Σαν Ισίδρο. Εξυπακούεται πως ο 33χρονος performance artist έχει συλληφθεί, τα τελευταία χρόνια, δεκάδες φορές. Τους τελευταίους έξι μήνες, μάλιστα, το σπίτι του στο νούμερο 955 της οδού Δαμάς, στην Παλιά Αβάνα, τελούσε υπό στενή παρακολούθηση. Στον δρόμο υπήρχε αστυνομική παρουσία μέρα – νύχτα, ενώ είχαν τοποθετηθεί και τέσσερις βιντεοκάμερες πέριξ της κατοικίας του. Ο Οτέρο Αλκάνταρα τις αξιοποιούσε για να επιδεικνύει τα σκίτσα του – ή και το γυμνό του κορμί. Εκτός από τις προκλητικές περφόρμανς, ο 33χρονος αγαπά να αναπαριστά σε χαρτιά μεγάλων διαστάσεων τα περιτυλίγματα προϊόντων που λειτουργούν στα μάτια του ως σύμβολα της γοητείας του καπιταλιστικού κόσμου: τσίχλες, M&M’s, Nutella, δημητριακά της Kellogg’s… «Τα παιδιά της γενιάς μου δεν είχαν πρόσβαση σε αυτά τα γλυκίσματα», εξηγεί ο ίδιος. «Το μόνο που μπορούσαμε να κάνουμε ήταν να μαζεύουμε τα άδεια πακέτα που άφηναν πίσω τους οι τουρίστες ή οι προνομιούχοι του καθεστώτος. Καθώς ήταν αδύνατο να μάθουμε τη γεύση τους, κάναμε συλλογή τα περιτυλίγματα».

Αυτά τα πολύχρωμα έργα κατέσχεσε η κουβανική αστυνομία στις 17 Απριλίου, αφού πρώτα συνέλαβε τον Οτέρο Αλκάνταρα και μια φίλη του, την τραγουδίστρια της ραπ Αφρικα Ρέινα. Λίγες ημέρες νωρίτερα, ένα μπαλκόνι είχε καταρρεύσει στην οδό Δαμάς, ακριβώς απέναντι από το σπίτι του. Δεν ήταν κάτι καινοφανές: είναι συχνές οι καταρρεύσεις στα ασυντήρητα κτίρια της κουβανικής πρωτεύουσας. Στην ίδια γειτονιά μάλιστα, τον Ιανουάριο του 2020, από την πτώση ενός άλλου μπαλκονιού είχαν σκοτωθεί τρία κορίτσια, ηλικίας 11 και 12 χρόνων. Αυτή τη φορά δεν υπήρξαν θύματα. Οπως επισημαίνει ωστόσο η γαλλική «Libération», τα κοινωνικά δίκτυα αποτύπωσαν την οργή των κατοίκων, που κατήγγειλαν το γεγονός ότι επενδύονται τόσοι πόροι για την παρακολούθηση διαφωνούντων καλλιτεχνών, αντί να διοχετευτούν στην ασφάλεια των κτιρίων.

Ο Λούις Μανουέλ Οτέρο Αλκάνταρα παρέμεινε μόλις ένα 24ωρο κρατούμενος, έπειτα αφέθηκε ελεύθερος. Τα έργα του όμως είχαν πια καταστραφεί από την αστυνομία. Την Κυριακή, 25 Απριλίου, λοιπόν, ο 33χρονος ξεκίνησε απεργία πείνας και δίψας, απαιτώντας αφενός να του ζητήσει δημοσίως συγγνώμη το κράτος για την αυθαίρετη σύλληψή του, αφετέρου να τον αποζημιώσει με 500.000 δολάρια για τη χαμένη δουλειά του. Τις ημέρες που ακολούθησαν, υπήρξαν αντιδράσεις και από την ΕΕ, και από τις ΗΠΑ, και από οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα όπως η Διεθνής Αμνηστία. «Αρκετά με την παρενόχληση των καλλιτεχνών!», έγραψε την περασμένη Πέμπτη η ΜΚΟ στο Twitter. «Καλώ την κυβέρνηση της Κούβας να διασφαλίσει πως η ζωή και η υγεία του κυρίου Οτέρο Αλκάνταρα δεν απειλούνται και επαναλαμβάνω πως ο εκφοβισμός και η παρενόχληση του κινήματος Σαν Ισίδρο και άλλων ειρηνικών διαδηλωτών στην Κούβα πρέπει να σταματήσουν», αντέδρασε από την πλευρά της η Μαρία Αρένα, η επικεφαλής της υποεπιτροπής του Ευρωκοινοβουλίου για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

«Αν το κουβανικό καθεστώς με αφήσει να πεθάνω, θα είναι η παράλογη αδιαλλαξία του εκείνη που με σκότωσε», έγραφε το βράδυ του Σαββάτου στο Facebook, συνεχίζοντας για έβδομη ημέρα την απεργία πείνας και δίψας, ο Λούις Μανουέλ Οτέρο Αλκάνταρα. «Εγώ θα αγωνιστώ μέχρι την τελευταία μου ανάσα για την ελεύθερη τέχνη μου, αν το σώμα μου καταλήξει να πεθάνει, ελπίζω να είναι η συνέχεια της σπίθας για την ελευθερία της Κούβας, σας αγαπώ και θα σας αγαπώ πάντα», κατέληγε. Λίγες ώρες αργότερα, γύρω στις 5 τα χαράματα της Κυριακής, άνδρες της κρατικής ασφάλειας εισέβαλαν στο σπίτι του και τον μετέφεραν στο νοσοκομείο General Calixto Garcia της Αβάνας. Για ώρες βέβαια κανείς δεν ήξερε τι ακριβώς είχε συμβεί, ούτε πού βρισκόταν, κανένας συγγενής δεν ενημερώθηκε: φτάνοντας στο σπίτι του το πρωί της Κυριακής μαζί με έναν φίλο της γιατρό, η αδελφή του 33χρονου καλλιτέχνη βρήκε την πόρτα κλειδωμένη απ’ έξω, με μια νέα κλειδαριά. Στην ανακοίνωση με την οποία έλυσε στη συνέχεια το μυστήριο, η διοίκηση του νοσοκομείου διαβεβαίωσε απλώς πως «ο ασθενής διατηρεί μια σταθερή εξέλιξη», χωρίς να διευκρινίσει αν ενυδατώνεται ή αν σιτίζεται, και αν αυτό συμβαίνει με ή χωρίς τη θέλησή του. Ούτως ή άλλως, με ή χωρίς κάποιον Κάστρο στα ηνία, το κουβανικό κράτος ξέρει πάντα καλύτερα.