Είναι «δικτάτορας» ο Ερντογάν;

Εξαρτάται από το ποιος κρίνει και με ποια κριτήρια. Στην πολιτική επιστήμη μπορούμε να βρούμε όρους όπως αυταρχικός, δεσποτικός, δικτάτορας, φασίστας, απολυταρχικός, ολοκληρωτικός. Αλλά δεν είναι εύκολο να ταξινομήσουμε όλες τις πράξεις και προθέσεις των κυβερνώντων και να συμφωνήσουμε σε μια λέξη.

Η εύκολη προσέγγιση – την οποία χρησιμοποιεί και το καθεστώς του Ερντογάν – «είναι εκλεγμένος από τον λαό, άρα δεν είναι δικτάτορας» δεν καλύπτει τις περιπτώσεις όπου στην πράξη ένας εκλεγμένος ηγέτης και οι ψηφοφόροι του καταπατούν βάναυσα τα δικαιώματα των μειοψηφιών. Χώρια που δεν είδαμε ακόμη να «φεύγει με εκλογές» αλλά τις συντονισμένες του κινήσεις για να μείνει.

Πώς θα χαρακτήριζε τον Ερντογάν ένας τούρκος πολίτης, ας πούμε ένας γκιουλενιστής γιατρός ή ένας κούρδος πολιτικός, ο οποίος έχει απολυθεί από τη δουλειά του, δεν τολμά κανείς να τον προσλάβει επειδή θα «θυμώσει» ο μεγάλος αδελφός, δεν μπορεί να φροντίσει την οικογένειά του, έχουν δημευτεί η περιουσία του και οι τραπεζικοί του λογαριασμοί, σέρνεται στα δικαστήρια τα οποία απλώς ανακοινώνουν τις κρίσεις του αρχηγού, και τελικά καταδικάζεται σε πολυετή φυλάκιση επειδή κάποτε είχε καταθέσει χρήματα σε μια τράπεζα ή υπήρξε συνδρομητής σε μια εφημερίδα, και οι δύο νόμιμες; Και μάλιστα όταν βλέπει ότι παρενοχλούνται και όλοι οι συγγενείς του – προφανώς για να τρομοκρατηθούν οι υπόλοιποι.

Πιστεύω ότι ακόμη και ο όρος δικτάτορας δεν θα ικανοποιούσε έναν φιλελεύθερο, ας πούμε τον Οσμάν Καβάλα ή τον Αχμέτ Αλτάν. Και οι δύο χρόνια στη φυλακή με το έτσι θέλω και παρά τις αποφάσεις των διεθνών δικαστηρίων. Αυτοί θα μας έλεγαν ότι ο Ερντογάν είναι ολοκληρωτικός (totalitarian, με την έννοια της H. Arendt) επειδή η πορεία του χαρακτηρίζεται από την πρόθεσή του να διαμορφώσει ένα ισλαμο-φασιστικό καθεστώς όπου όλοι ελέγχονται από τον ίδιο.

Αλλά οι χαρακτηρισμοί δεν προκύπτουν από τις αναλύσεις των ακαδημαϊκών. Ειδικά οι πολιτικοί κρίνουν με γνώμονα τα «εθνικά συμφέροντα». Αυτά είναι σχεδόν ιερά και δεν έχουν καμιά σχέση ούτε με τη δημοκρατία ούτε με τα ανθρώπινα δικαιώματα. Εδώ ισχύει ο πραγματισμός που για άλλους, π.χ. για τον Καβάλα, είναι κυνισμός και εθνικός εγωισμός.

Για αυτό ο χαρακτηρισμός «δικτάτορας» του Ντράγκι δεν είναι σε αρμονία με τα εθνικά συμφέροντα της Ιταλίας αλλά μόνο με κάποιες αξίες της, που πρέπει να είναι και της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Αλλά αυτά συχνά ξεχνιούνται στην Ευρώπη. Πολλοί θα κρίνουν τον όρο «δικτάτορας» υπερβολικό και βλαπτικό για την οικονομία της χώρας τους. Αλλά θα υπάρξουν και αυτοί που πίστεψαν σε ορισμένες πομπώδεις διακηρύξεις της ΕΕ και που ακούγοντας τον Ντράγκι θα σκεφτούν ότι μπορεί να μην αεροβατούσαν όταν τις ασπάστηκαν.

Ο Ηρακλής Μήλλας είναι πολιτικός επιστήμονας, πολιτικός μηχανικός και μεταφραστής