Ο κυκεώνας και οι «ιοί» του Ομήρου

Είναι «αμύμονες» – ευγενείς δηλαδή – και «πολυφάρμακοι», καθώς χρησιμοποιούν πολλά είδη βοτάνων και γιατρεύουν τις πληγές από τους ιούς. Μόνο που οι ιοί δεν είναι σαν εκείνον που μας έχει υποχρεώσει σε εγκλεισμό. Είναι τα βέλη και οι γιατροί που περιγράφει θεραπεύουν τους πληγωμένους στο πεδίο της μάχης. Στο δικό του πάνθεον άλλωστε δεν είχε θέση ο Ασκληπιός, όπως στα χρόνια του Περικλή, καθώς δεν ήταν παρά ένας ήρωας ανάμεσα στους δεκάδες που υμνούσε με τους στίχους του. Πατέρας δε του Ασκληπιού ήταν ο Απόλλωνας και μητέρα του η Κορωνίς, το όνομα της οποίας προκαλεί αυθόρμητα ένα πικρό μειδίαμα.

Πίσω από τις περιγραφές γιατρών και ιών δεν βρίσκεται άλλος από τον κορυφαίο των ποιητών, ο Ομηρος, στον οποίο επιστρέφει ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολόγους και εκ των σπουδαιότερων μελετητών του κυπριακού παρελθόντος, ο Βάσος Καραγιώργης. Με την ευκαιρία της απομόνωσης που επέβαλε η πανδημία έγραψε ένα καινούριο βιβλίο μέσα από το οποίο προσκαλεί τον αναγνώστη να «ψηλαφίσει» τον μακρινό κόσμο του Ομήρου, επιλέγοντας σκηνές και θέματα από τα ομηρικά έπη που  συνδέονται με την επικαιρότητα, ενώ συνάμα τα μεταφέρει από τον λόγο στην τρίτη διάσταση καθώς τα συνταιριάζει με αρχαιολογικά ευρήματα που μοιάζουν να έχουν ξεπηδήσει από τους στίχους της Ιλιάδας και της Οδύσσειας.

«Αντί να ακούω ή να διαβάζω τις ανατριχιαστικές περιγραφές και τα εξωφρενικά νούμερα των κρουσμάτων της πανδημίας προτίμησα να απολαύσω τις ανθρώπινες και καθόλου τρομακτικές αναφορές των ομηρικών ειδώλων καμόντων για τη ζωή και τον θάνατο» σημειώνει ο 91χρονος συγγραφέας, ο οποίος την ώρα που αναζητούσε μια απόδραση από την απομόνωση του εγκλεισμού «ήλθε ο θείος Ομηρος να μου προσφέρει μια διαφυγή», σημειώνει στον πρόλογο της έκδοσης «Με τον Ομηρο στις μέρες του κορωνοϊού» (εκδ. Καπόν) που συνέγραψε μέσα σε δύο μήνες (Μάρτιος – Απρίλιος 2020).

ΠΡΟΙΚΑ ΚΑΙ ΕΔΕΣΜΑΤΑ. Πρόκειται για μια συγγραφική περιπέτεια που του επέτρεψε να συνομιλήσει με τον Νέστορα, τον Αλκίνοο και τον Αχιλλέα, μέσα από την οποία δίνει την ευκαιρία στον αναγνώστη να παρακολουθήσει στοχευμένα ορισμένες μόνο θεματικές που μπορεί να έχουν φιλοσοφική διάσταση – όπως η αντιμετώπιση του θανάτου ή η προσέγγιση του έρωτα – αλλά και πιο πεζά θέματα (αλλά διαχρονικά) όπως η δημιουργία ενός κοκτέιλ ή της κρεβατομουρμούρας. Ο αναγνώστης συνειδητοποιεί επίσης πόσο κοντά στον Διονύσιο Σολωμό («γλυκιά η ζωή κι ο θάνατος μαυρίλα») βρίσκονται τα λόγια του Αχιλλέα που θα προτιμούσε «να ζει κι ας ξενοδούλευε παρά να είναι άρχοντας στον κάτω κόσμο» στη ραψωδία λ της Οδύσσειας. Ξαφνιάζεται όταν μαθαίνει πως στα χρόνια του Ομήρου δεν έδινε προίκα η νύφη στον γαμπρό, αλλά ο γαμπρός προσέφερε τα «έεδνα» για να πάρει τη νύφη. Απολαμβάνει μια σκηνή «κρεβατομουρμούρας» όπως την περιγράφει, ανάμεσα στον Δία και την Ηρα όταν εκείνη του παραπονιέται ότι δεν της αποκαλύπτει τι σκέφτεται και ότι ετοιμάζεται να κάνει το χατίρι της Θέτιδος και να τιμωρήσει τους Αχαιούς για να ικανοποιήσει τη μήνι του Αχιλλέα. Γνωρίζει τους «ξένους» του Ολύμπου, τους θεούς δηλαδή που δεν είχαν ελληνική καταγωγή, αλλά είχαν έρθει από μακριά όπως ο Διόνυσος και η Αφροδίτη. Ειδικά στην τελευταία – συμπατριώτισσά του γαρ από την Κύπρο – ο Βάσος Καραγιώργης αναγνωρίζει πέρα από τις ερωτικές χάρες και την ομορφιά, φιλοπόλεμα χαρακτηριστικά που συνδέει με τις ξενικές καταβολές της.

Ο αναγνώστης μαθαίνει ακόμη πως η λιχουδιά που τάιζαν τον μικρό Αστυάνακτα, γιο του Εκτορα, και στις μεταφράσεις αναφέρεται ως πάχος από το αρνί, δεν ήταν άλλη από τη μαριναρισμένη τηγανητή ουρά του ζώου. Και πως ο κυκεώνας που έχει προκαλέσει στη ζωή μας η επέλαση της πανδημίας δεν είναι παρά μια ομηρική λέξη για ένα περίεργο κοκτέιλ, όπως αναφέρει ο συγγραφέας, που έπιναν τόσο οι ήρωες στη σκηνή του Νέστορα για να ξεδιψάσουν, όσο και ο λαβωμένος Μαχάων για να αντιμετωπίσει τον πόνο των πληγών του και θα μπορούσε να είναι ένα μείγμα από κρασί, τριμμένο τυρί και αλεύρι. Από εκείνο το «μαγικό» ποτό έχει απομείνει σήμερα η έννοια της ανάμειξης και πιθανόν της σύγχυσης που μπορεί να προκαλούσε σε ορισμένες κακές εκδοχές του. «Η δυστυχία είναι ότι με τη συμπλήρωση των κειμένων το ταξίδι έχει τελειώσει, κι ο κορωνοϊός συνεχίζει να επιτίθεται στην ανθρωπότητα. Ωστόσο παραμένω βαθιά μέσα μου αισιόδοξος ελπίζοντας ότι η επιστήμη σύντομα θα βοηθήσει ώστε η επιδημία να παρέλθει οριστικά» καταλήγει ο συγγραφέας.

info

Βάσος Καραγιώργης

Με τον Ομηρο στις μέρες του κορωνοϊού

Εκδ. Καπόν, 2020