«Το ελληνικό rapid test ήταν μόνο η αρχή»

Στον πρώτο όροφο της Ιατρικής Σχολής Αθηνών, στο Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας, δύο νέοι ερευνητές, ένα αγόρι και ένα κορίτσι, με άσπρες ιατρικές φανέλες, μάσκες και γάντια είναι σκυμμένοι πάνω από τον πάγκο τους. Ο χώρος αποστειρωμένος, το δωμάτιο άδειο, όλα καθαρά. Δεν σηκώνουν καν το κεφάλι να σε κοιτάξουν, απορροφημένοι στη δουλειά τους. Τους τελευταίους μήνες τούς βρίσκεις σχεδόν όλες τις ημέρες της εβδομάδας στην ίδια αίθουσα, στην ίδια θέση. Στο εργαστήριο του καθηγητή Βασίλη Γοργούλη εργάζονται συνολικά 10 νέοι επιστήμονες.

Οποιος ξέρει τον κ. Γοργούλη, δε, καταλαβαίνει ότι ήταν μόνο θέμα χρόνου να ριχτεί στη μάχη με τη νέα υγειονομική απειλή και να έχει αποτέλεσμα. Μέχρι πέρυσι (έγραφαν για αυτόν «ΤΑ ΝΕΑ» τον Οκτώβριο του 2018) κυνηγούσε τον χρόνο αναζητώντας και εντοπίζοντας τα γερασμένα κύτταρα στον αγώνα για να νικήσουμε καρκίνο και γήρανση. Φέτος δημιούργησε τα πρώτα ελληνικά rapid tests για την ανίχνευση του νέου κορωνοϊού. Και ιδού τι λέει σήμερα στην αποκλειστική συνέντευξη του στα «ΝΕΑ»:

Πόσο καιρό δουλεύετε για την παραγωγή των ελληνικών rapid tests;

Η έρευνά μας έχει ξεκινήσει να υλοποιείται από τις 17 Φεβρουαρίου 2020. Ατελείωτες ώρες εργασίας και ελάχιστες ώρες ξεκούρασης και ύπνου σε όλη αυτή τη διάρκεια συνοψίζουν αυτή την προσπάθεια, και αυτό αφορά τόσο τη δική μου διαχείριση του χρόνου όσο και των μελών της ερευνητικής μου ομάδας, που αφοσιώθηκαν σε αυτόν το σκοπό, δηλαδή στην ανάπτυξη ενός εγχώριου, ενός ελληνικού rapid test.

Θα έχουμε τώρα παραγωγή στην Ελλάδα ώστε να μπορούμε να κάνουμε περισσότερα τεστ ιχνηλάτησης;

Με την πολύτιμη συμβολή της Πολιτείας, ελπίζω σύντομα να βρεθεί η βέλτιστη λύση μαζικής παραγωγής και εμπορικής αξιοποίησης του ελληνικού rapid test, ώστε πραγματικά να έχουμε αυτάρκεια και να μπορέσουμε να κάνουμε τακτικούς ελέγχους στον πληθυσμό.

Μπορούν να λειτουργήσουν και θεραπευτικά τα αντισώματά σας για τη δημιουργία ορών για αρρώστους σε βαριά κατάσταση;

Τα μονοκλωνικά αντισώματα έναντι του ιού SARS-CoV-2 που έχουμε αναπτύξει χρησιμοποιούνται ήδη για διαγνωστικούς σκοπούς και ελπίζουμε σύντομα να χρησιμοποιηθούν και για θεραπευτικούς σκοπούς. Βασιζόμενη σε αυτά τα αντισώματα δημιουργήθηκε η ταχεία δοκιμασία (rapid test) για την ανίχνευση του ιού σε ρινοφαρυγγικά επιχρίσματα.

Μπορεί σήμερα να γίνει έρευνα «πρώτης γραμμής» στην Ελλάδα; Πώς θα προετοιμαστούμε ώστε στο μέλλον να μπορούμε να κάνουμε έρευνα και για τη δημιουργία εμβολίων;

Τα πανεπιστήμια οφείλουν να κάνουν έρευνα, γιατί είναι χρέος τους να μη μένουν στη στείρα μεταφορά της γνώσης αλλά να στοχεύουν στη διερεύνηση και στην εφαρμογή της. Οφείλουν οι πανεπιστημιακοί δάσκαλοι να εμπνέουν τους νέους επιστήμονες με τη στάση και την προσπάθειά τους, ώστε να στραφούν στην έρευνα.

Το αν η έρευνα που πραγματοποιείται στη χώρα μας είναι «πρώτης γραμμής» είναι μεγάλη συζήτηση. Θεωρώ ότι κάνουμε «πρώτης γραμμής» έρευνα, είτε άμεσα είτε έμμεσα. Υπάρχουν συνεργατικές δικλίδες  με εργαστήρια είτε της χώρας είτε του εξωτερικού, που επιτρέπουν, αν υπάρχει η διάθεση, να υλοποιούνται ερευνητικά στάδια που μπορεί να μην είναι εφικτό να ολοκληρωθούν σε ένα εργαστήριο.

Αντιλαμβάνομαι ότι η ανθρωπότητα αναμένει τα εμβόλια και αυτό καθιστά την έρευνα που σχετίζεται με τη δημιουργία εμβολίων να κατατάσσεται στην πρώτη γραμμή, αλλά πρώτη γραμμή είναι και η έρευνα για τη διερεύνηση των μηχανισμών προαγωγής καρκινογένεσης, τη μελέτη και ανίχνευση της κυτταρικής γήρανσης, τη μελέτη των νευροεκφυλιστικών νόσων… Εξαιτίας της συγκυρίας που βιώνουμε, οι προβολείς αναγκαστικά στρέφονται στην αντιμετώπιση της πανδημίας. Αυτό αισθάνθηκα κι εγώ ως χρέος μου απέναντι στην πατρίδα και έτσι έστρεψα μέρος του ερευνητικού δυναμικού του Εργαστηρίου Ιστολογίας-Εμβρυολογίας προς την κατεύθυνση αυτή.

Τι είναι τα εμβόλια mRNA;

Για την ανάπτυξη των εμβολίων mRNA, αξιοποιείται η γνώση της γενετικής αλληλουχίας που κωδικοποιεί την πρωτεΐνη-ακίδα (spike) που φέρει ο ιός στην επιφάνειά του, με σκοπό την εργαστηριακή σύνθεση μιας αλληλουχίας mRNA. Η αλληλουχία αυτή θα αποτελεί τη «συνταγή» την οποία θα χρησιμοποιούν τα κύτταρα για να συνθέσουν την πρωτεΐνη-ακίδα. Αυτό το mRNA θα ενθυλακωθεί σε νανοφορέα λιπιδικής φύσεως, για να μεταφερθεί εντός των κυττάρων. Από τη στιγμή της απελευθέρωσης του mRNA στα κύτταρα, η παραγόμενη πρωτεΐνη-ακίδα θα προβάλλεται στην επιφάνεια των κυττάρων με στόχο την ανοσολογική απόκριση, δηλαδή την παραγωγή προστατευτικών αντισωμάτων, έναντι του ιού.

Τελικά πότε θεωρείτε ότι θα υποχωρήσει η πανδημία με τους εμβολιασμούς του πληθυσμού;

Υπάρχουν πολλά μαθηματικά μοντέλα που απαντούν στο ερώτημα αυτό. Δεν μπορώ να εκτιμήσω το χρονικό ορόσημο υποχώρησης της πανδημίας, γιατί σίγουρα πολλές παράμετροι εμπλέκονται σε μια τέτοια εκτίμηση, όπως για παράδειγμα το ποσοστό του πληθυσμού που τελικά θα εμβολιαστεί. Το σίγουρο είναι ότι θα μειωθεί η ένταση του φαινομένου και συνεπακόλουθα θα αποσυμφορηθούν τα νοσοκομεία και κυρίως οι ΜΕΘ. Επομένως, ακόμα και αν δεν υπάρχει ο επιθυμητός μηδενισμός των κρουσμάτων, σίγουρα θα είναι μια διαχειρίσιμη κατάσταση.