Ντιέγκο {LF}και Στέλιος

Ενα μεσημέρι, γύρω στο 1960, έγινε στο κέντρο της Αθήνας η πιο αυθόρμητη διαδήλωση. Δεν είχε κομματική καθοδήγηση ούτε πολιτικά αιτήματα. Δεν επρόκειτο – με τον αυστηρό ορισμό της λέξης – καν για διαδήλωση.

Ο Στέλιος Καζαντζίδης είχε κατέβει απλώς από το αυτοκίνητό του για να αγοράσει τσιγάρα από ένα περίπτερο στα Χαυτεία. Καθώς είχε ηλιόλουστο καιρό, αποφάσισε βολτάρει ως το Σύνταγμα. Αυτό ήταν. Ο περιπτεράς έβαλε λουκέτο και τον ακολούθησε. Οι καστανάδες άφησαν τις φουφούδες τους κι έσπευσαν στο κατόπι του. Οι μπογιατζήδες με τις μπατανόβουρτσες υπό μάλης – έκαναν πιάτσα τότε στην Ομόνοια – ενώθηκαν με την πομπή. Σούσουρο απλώθηκε στην οδό Σταδίου, «περνάει ο Στέλιος!»… Εμποροϋπάλληλοι ξεπόρτιζαν από τα μαγαζιά για να τον αντικρίσουν, διαβάτες ξέχναγαν τον προορισμό τους, πιτσιρικάδες τον περικύκλωναν για ένα αυτόγραφο, για να ρουφήξουν απλώς τον αέρα που έβγαινε από τα πνευμόνια του. Ωσπου να φτάσουν στο άγαλμα του Κολοκοτρώνη, η κυκλοφορία είχε διακοπεί.

^«Θεός ο Καζαντζίδης τότε στην Ελλάδα…» μού είπε ο σεβάσμιος πλέον φίλος μου, που είχε σταθεί – ισχυριζόταν – μάρτυρας του περιστατικού. Κι εγώ βεβαίως δεν ανέτρεξα στην ειδησεογραφία της εποχής για να τον τσεκάρω. Η αλήθεια υπερβαίνει ορισμένες φορές την ακρίβεια.

Θεός επί της γης ολόκληρης ο Μαραντόνα. Αφότου πρωτοέπαιξε σε μεγάλες διοργανώσεις μέχρι τον θάνατό του, και ας είχε κρεμάσει τα παπούτσια του είκοσι τρία χρόνια πριν. Θεός που θα μείνει ανεκθρόνιστος ποιος ξέρει για πόσες δεκαετίες ακόμα.

Γιατί όμως συγκρίνω τον Μαραντόνα με τον Καζαντζίδη και όχι με κάποιον δικό μας παιχταρά, τον Χατζηπαναγή, τον Δομάζο, τον Νίκο Αναστόπουλο, ο οποίος έφερε – αδίκως – το προσωνύμιο «ο κοντός»; Διότι οι θρύλοι τους έχουν πλαστεί από κοινό υλικό σε εξαιρετικά γενναιόδωρες και για τους δύο δόσεις. Διότι αμφότεροι υπήρξαν οι πιο πολυφίλητοι γιοι της λαϊκής μούσας.

Σκεφτείτε το διαφορετικά. Υποθέστε πως ο Μαραντόνα διέθετε την ίδια ακριβώς ποδοσφαιρική ιδιοφυΐα, δεν είχε όμως μεγαλώσει στις φαβέλες, αλλά σε ένα αστικό σπίτι. Οτι η φωνή τού έφηβου Καζαντζίδη δεν είχε αντιλαλήσει στις προσφυγογειτονιές, που τις αλώνιζε ως υπαίθριος μανάβης, μα σε κάποιο ωδείο. Και τότε προφανώς οι εραστές της μπάλας και του τραγουδιού θα υποκλίνονταν στο χάρισμά τους. Δεν θα τους λάτρευαν εντούτοις. Δεν θα τους ένιωθαν σάρκα από τη σάρκα τους.

Το ταλέντο είναι η εκδίκηση των ταπεινών και καταφρονεμένων. Δεν αγοράζεται, δεν κληρονομείται ούτε προκύπτει καν απ’ τη σκληρή δουλειά. Φυτρώνει σαν το μανιτάρι, στο πιο χέρσο συχνά έδαφος. Εάν το καλλιεργήσεις ματώνοντας τα γόνατά σου στην αλάνα, τα δάχτυλά σου στις χορδές, θα λάμψεις. Αν όμως δεν το έχεις, το πολύ να γίνεις ένας Σαλιέρι που θα τρέμει – σύμφωνα με τον μύθο – την εμφάνιση ενός Μότσαρτ.

Τόσο ο Μαραντόνα όσο και ο Καζαντζίδης όχι απλώς υπενθύμιζαν διαρκώς την κοινωνική τους προέλευση αλλά και ένιωθαν Αγιοι Απόστολοι της φτωχολογιάς.

Αυτοβιογραφούμενος ο Καζαντζίδης, στεκόταν επίμονα στους διωγμούς που είχε υποστεί η οικογένειά του από το μετεμφυλιακό κράτος και οι οποίοι του είχαν αφήσει μια εντονότατη καχυποψία προς τους «κυρίους στα κασμίρια τους σφιγμένους», καχυποψία που στα στερνά του έτεινε σε μανία καταδίωξης. Ο Μαραντόνα, ενώ στα πρώτα νιάτα του στάθηκε οπαδός του νεοφιλελεύθερου προέδρου της Αργεντινής Κάρλος Μένεμ, ταυτίστηκε στη συνέχεια με τη λατινοαμερικάνικη Αριστερά. Χτύπησε τατουάζ με τον Τσε Γκεβάρα, αγκαλιάστηκε με τον Φιντέλ Κάστρο, συνέδραμε τον Ούγκο Τσάβες. Ετσι του επέβαλε η συνείδηση του. Κάθε διαφορετική στάση θα φάνταζε ξιπασμένη. Νεόπλουτη.

Βοήθησαν (και δεν αναφέρομαι σε – απολύτως αξιέπαινες – κινήσεις φιλανθρωπίας) τη φτωχολογιά; Της έδωσαν αναμφίβολα περηφάνεια και αυτοπεποίθηση. Πόσοι πιτσιρικάδες δεν τους είδαν ως παραδείγματα, ως αποδείξεις ότι το μέλλον τους δεν καθορίζεται αναγκαστικά από το έχειν των γονιών τους; Πως δεν υπάρχουν άβατα και στεγανά; «Κάν’ το όπως ο Ντιέγκο… Κάν’ το όπως ο Στέλιος…».

Κακά τα ψέματα εντούτοις. Αλλο να φτύνεις αίμα «στις φάμπρικες της Γερμανίας και στου Βελγίου τις στοές» κι άλλο να θρυμματίζονται τα τζάμια, να ραγίζουν οι καρδιές όταν ανοίγεις το στόμα σου και τραγουδάς τον καημό του μετανάστη. Και στον κατήφορό σου ακόμα, και στην παρακμή σου, άλλο να φτιάχνεσαι εισπνέοντας βενζινόκολλα κι άλλο να σπας την κοκαΐνη με χρυσή πιστωτική.

Οι διαδρομές του Μαραντόνα και του Καζαντζίδη μάς υπενθυμίζουν πως στο καζίνο της ζωής οι έσχατοι γίνονται κάποτε πρώτοι. Η τράπουλα ξαναμοιράζεται πολλές φορές. Οχι όμως ότι τα χαρτιά δεν είναι σημαδεμένα. Τα έχει σημαδέψει – ανεξίτηλα, αυθαίρετα και άδικα πολλές φορές, κατά τα γούστα, κατά τα τσαλίμια της – η μέγιστη όλων των θεών. Εκείνη στην οποία και οι Ολύμπιοι ακόμα, κι ο ίδιος ο Δίας, υποτάσσονταν. Η Μοίρα.