Ερντογάν εναντίον Ερντογάν

Η απάντηση στο ερώτημα εξαρτάται από τον βαθμό αποφασιστικότητας του προέδρου Ερντογάν να συγκρουστεί με τον «κακό» του εαυτό και ως προς ποια ζητήματα. Τα αίτια της οικονομικής κρίσης στην Τουρκίας είναι ποικίλα, οικονομικής και πολιτικής φύσεως, και επηρεάζουν την οικονομία άμεσα ή έμμεσα, ενώ μπορούν να έχουν σοβαρές βραχυπρόθεσμες και μεσοπρόθεσμες οικονομικές επιπτώσεις.

Το βέβαιο είναι ότι η ηγεσία του προέδρου Ερντογάν έχει παίξει καταλυτικό ρόλο στο να διαμορφώσει συνθήκες «βύθισης» της τουρκικής οικονομίας τα τελευταία χρόνια, όχι μόνο με αστοχίες στην οικονομική πολιτική της χώρας, όπως η ανορθόδοξη πολιτική των χαμηλών επιτοκίων που δημιούργησε πληθωριστικές πιέσεις σε αντίθεση με τη θέση Ερντογάν ότι έλυνε το πρόβλημα του πληθωρισμού, αλλά και με μία τυχοδιωκτική εξωτερική πολιτική που πλέον έχει αρχίσει να γίνεται βαρίδι στην οικονομία της. Το χτύπημα της πανδημίας του Covid-19 δεν έκανε τίποτε άλλο από το να εντείνει τα οικονομικά προβλήματα και να αναδείξει το μέγεθος του οικονομικού αδιεξόδου.

Τον περασμένο μήνα μάλιστα που διαφάνηκε ότι η τουρκική λίρα βρίσκεται σε ελεύθερη πτώση, χάνοντας συνολικά περίπου το 30% της αξίας της από την αρχή της χρονιάς με κίνδυνο να συμπαρασύρει και την πραγματική οικονομία της χώρας, οικονομικοί και πολιτικοί αναλυτές αναρωτιούνταν έντονα για το πόσο καιρό ακόμα θα συνεχιζόταν το φαινόμενο του στρουθοκαμηλισμού της τουρκικής ηγεσίας.

Η απάντηση δόθηκε εν μέρει πριν από λίγες μέρες με την ξαφνική αντικατάσταση του επικεφαλής της τουρκικής κεντρικής τράπεζας, Μουράτ Ουισάλ, και την επακόλουθη παραίτηση του υπουργού Οικονομικών και γαμπρού του Ερντογάν, Μπεράτ Αλμπαϊράκ, που προκάλεσε αμηχανία τόσο στο πολιτικό όσο και στο μιντιακό σύστημα που στηρίζει τον πρόεδρο Ερντογάν. Οι αλλαγές αυτές θα έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο στην αλλαγή στάσης ως προς τη νομισματική πολιτική της χώρας και όπως αναμένεται στις 19 Νοεμβρίου, οπότε και η κεντρική τράπεζα της χώρας θα συνεδριάσει υπό τον νέον διοικητή της, Νάτζι Ακμπάλ, θα επιβεβαιωθεί μία επιθετική πολιτική αύξησης των επιτοκίων της χώρα με σκοπό να αντιμετωπίσει τις πληθωριστικές πιέσεις, καθώς και την υποτίμηση της τουρκικής λίρας. Επιπρόσθετα, σε επίπεδο πολιτικών συμβολισμών, είναι σημαντικό ότι για πρώτη φορά τα τελευταία χρόνια ο Ερντογάν βάζει «νερό στο κρασί του», αντιλαμβανόμενος τη σκληρή πραγματικότητα μιας επαπειλούμενης οικονομικής κατάρρευσης. Δήλωσε χαρακτηριστικά ότι η Τουρκία είναι έτοιμη να «καταπιεί το πικρό χάπι» και ότι «θα είμαστε προσηλωμένοι στο να κερδίσουμε εμπιστοσύνη και αξιοπιστία για τις οικονομικές μας πολιτικές».

Ομως, το πρόβλημα της τουρκικής οικονομίας δεν είναι απλά ζήτημα νομισματικής πολιτικής. Αυτό είναι το ένα σκέλος. Το άλλο σκέλος είναι πώς η χώρα θα ξορκίσει το φάντασμα της ύφεσης σε συνθήκες πανδημίας και διαφαινόμενης αύξησης των επιτοκίων δανεισμού για τον ιδιωτικό της τομέα. Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) προέβλεψε στα πρόσφατα σενάριά του για την τουρκική οικονομία ότι σε περίπτωση ενός δεύτερου κύματος της πανδημίας η τουρκική οικονομία θα βιώσει ύφεση -8,1%. Η διαφαινόμενη αύξηση των επιτοκίων δανεισμού θα επιτείνει το πρόβλημα, δημιουργώντας σοβαρά προβλήματα ανεργίας, καθώς ήδη προβλέπεται από τον ΟΟΣΑ αύξηση της ανεργίας από το 13,7% το 2019 στο 16,8% στο 2020.

Η μόνη ρεαλιστική λύση σε αυτό το πρόβλημα είναι η παράλληλη αύξηση προσέλκυσης άμεσων ξένων επενδύσεων (ΑΞΕ) που θα βοηθήσουν στην ανάσχεση της ύφεσης για το 2020 και θα προλειάνουν το έδαφος για μία ισχυρή ανάκαμψη το 2021, ενώ ταυτόχρονα θα βοηθήσουν, ώστε να κλείσει το δημοσιονομικό έλλειμμα της χώρας, δημιουργώντας υγιή δημόσια οικονομικά.

Σε αυτό το σημείο είναι που οι επιλογές του προέδρου της Τουρκίας ως προς την εξωτερική πολιτική της χώρας προβάλουν είτε ως εμπόδιο είτε ως λύση για την οικονομική ανάταση της χώρας. Μέχρι στιγμής, η ακολουθούμενη εξωτερική πολιτική προς την ΕΕ και τις ΗΠΑ, κυρίως μετά την εκλογή Μπάιντεν, προβάλει ως πρόβλημα όχι μόνο γιατί δεν μπορεί να προσελκύσει επενδύσεις στον ρυθμό που χρειάζονται από τα δυτικά κράτη, αλλά γιατί πλέον ο κίνδυνος αμερικανικών και ευρωπαϊκών οικονομικών κυρώσεων απειλεί την προσέλκυση ΑΞΕ. Επομένως, το μέλλον της τουρκικής οικονομίας συνεχίζει να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την απάντηση στο ερώτημα πόσο αποφασισμένος είναι ο Ερντογάν να συγκρουστεί με τον εαυτό του.

Ο Αθανάσιος Μανής είναι ερευνητής στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής & Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ) και μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών