Το #MeToo σαρώνει τη Δανία

Ενα βράδυ του 2012 η Μαρία Γκούντε πήγε για ένα ποτό σε ένα μπαρ της Κοπεγχάγης μαζί με συναδέλφους της από το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της Δανίας. Η 23χρονη, κατώτερο στέλεχος του κόμματος την εποχή εκείνη, βρέθηκε να κάθεται δίπλα στον Φρανκ Γένσεν, τον ισχυρό κεντροαριστερό δήμαρχο της πόλης. «Ξαφνικά, από το πουθενά, έβαλε το χέρι του στο μέσα μέρος των μηρών μου. Πάγωσα. Μου ήταν αδύνατο να αντιδράσω» διηγείται η ίδια στους «Financial Times». Κατήγγειλε, βέβαια, γρήγορα το περιστατικό στον προϊστάμενό της. Αλλά τίποτα δεν συνέβη στον Γένσεν, παρέμεινε δήμαρχος ακόμα οκτώ χρόνια, σύνολο δέκα – μέχρι τις 19 Οκτωβρίου, οπότε και υποχρεώθηκε να παραιτηθεί, τόσο από τη δημαρχία όσο και από βουλευτής των Σοσιαλδημοκρατών, για μια σειρά από αντίστοιχες σεξουαλικές παρενοχλήσεις. Η αρχή του τέλους για τον Γένσεν (και όχι μόνο), η θρυαλλίδα για το κύμα #MeToo που σαρώνει πλέον με καθυστέρηση τη Δανία, ήταν το δημόσιο «κατηγορώ» που απηύθυνε στις αρχές Σεπτεμβρίου μια δημοφιλής τηλεοπτική παρουσιάστρια της χώρας, η Σόφι Λίντε.

Η Δανία είναι στο συλλογικό φαντασιακό μία από εκείνες τις ευρωπαϊκές χώρες όπου τα γυναικεία δικαιώματα προστατεύονται ευρύτατα, όπου η ισότητα των φύλων έχει φτάσει σε ζηλευτά επίπεδα, με ισχυρή εκπροσώπηση των γυναικών στην πολιτειακή ηγεσία (τον Ιούνιο του 2019 η Σοσιαλδημοκράτισσα Μέτε Φρεντέρικσεν έγινε, στα 41 της, η νεότερη πρωθυπουργός στην ιστορία της χώρας), με γενναιόδωρα κίνητρα για εκείνες που θέλουν να γίνουν και μητέρες και γυναίκες καριέρας. Κατατάσσεται πάντα μέσα στις δύο τοπ θέσεις των καταλόγων με «τις καλύτερες χώρες να ζεις αν είσαι γυναίκα». Και εντούτοις, μεταξύ των ανεπτυγμένων χωρών, ήταν μία από τις χώρες που αντέδρασαν με τον επιφυλακτικότερο τρόπο στη γέννηση και τη διόγκωση του κινήματος #MeToo, από το 2017 και εξής. Ισως διότι, όπως λέει η Ρίκε Αντρίζεν, καθηγήτρια Επικοινωνίας στο Πανεπιστήμιο του Ροσκίλντε, η λέξη «φεμινισμός» παραμένει (για λόγους που δεν έχουν εξηγηθεί πλήρως από τους ερευνητές) κάτι σαν βρισιά στη χώρα. Πολυάριθμοι δανοί υπουργοί Ισότητας, αριστεροί και δεξιοί, γυναίκες και άνδρες, έχουν επιμείνει πως δεν είναι φεμινιστές. Σύμφωνα μάλιστα με μια έρευνα του YouGov, μόλις ένας στους πέντε πολίτες δηλώνει φεμινιστής στη Δανία, ποσοστό 50% μικρότερο σε σύγκριση με τη Σουηδία. Αλλη έρευνα έδειξε πως οι Δανέζες προτιμούν να τους σφυρίξει ένας άνδρας στον δρόμο παρά να τις χαρακτηρίσει κάποιος φεμινίστριες.

Στις 6 Σεπτεμβρίου, όμως, η Σόφι Λίντε, μία από τις δημοφιλέστερες παρουσιάστριες της δανικής τηλεόρασης, το «πρόσωπο» του δανικού «X Factor» τα τελευταία δύο χρόνια, άνοιξε κατά πώς φαίνεται με λυτρωτικό τρόπο μια καλά κλεισμένη πόρτα. Μιλώντας ζωντανά στην τηλεόραση, στη διάρκεια μιας τελετής απονομής βραβείων, αποκάλυψε πως όταν ήταν 18 χρόνων και έκανε τα πρώτα της επαγγελματικά βήματα, ένας γνωστός τηλεοπτικός παραγωγός – τον οποίο αρνήθηκε να κατονομάσει – τη διέταξε να του κάνει στοματικό σεξ, απειλώντας την πως σε αντίθετη περίπτωση «θα σκοτώσω την καριέρα σου. Θα σε καταστρέψω». Μέσα σε μερικές ημέρες εκατοντάδες Δανέζες, από τον χώρο της πολιτικής, από τον χώρο του πολιτισμού, από τον ακαδημαϊκό χώρο, έκαναν ένα βήμα μπροστά για να πουν πως είχαν και οι ίδιες πέσει θύματα σεξουαλικής παρενόχλησης στο παρελθόν. Οπως λέει χαρακτηριστικά η Μαρία Γκούντε, «η ομιλία της Σόφι Λίντε μετέτρεψε καθοριστικά τη ντροπή μου στο θάρρος που χρειαζόταν για να αναλάβω δράση».

Ο Φρανκ Γένσεν παραδέχθηκε τη σεξουαλική παρενόχληση της Γκούντε και μίας ακόμα γυναίκας, το 2011, ζητώντας τους συγγνώμη και λέγοντας πως θέλει να γίνει εφεξής «από μέρος του προβλήματος μέρος της λύσης», τον βαρύνουν όμως πλέον και άλλες αντίστοιχες καταγγελίες. Σε παραίτηση υποχρεώθηκε και ο Μόρτεν Εστεργκαρντ από τη θέση του επικεφαλής του Κοινωνικού Φιλελεύθερου Κόμματος, αφού πρώτα παραδέχθηκε αρκετές περιπτώσεις σεξουαλικής παρενόχλησης, ενώ υπό ανανεωμένη πίεση βρίσκεται ο δανός υπουργός Εξωτερικών Γέπε Κόφοντ, ο οποίος είχε αναγκαστεί να παραιτηθεί το 2008 από εκπρόσωπος των Σοσιαλδημοκρατών σε θέματα εξωτερικής πολιτικής αφού πρώτα παραδέχθηκε πως είχε κάνει σεξ με μια 15χρονη. «Αυτό είναι μόνο το πρώτο στάδιο. Είναι το πιο σημαντικό ζήτημα αυτή τη στιγμή στη Δανία» διαβεβαιώνει η Καμίλα Σόι, ένα στέλεχος των Φιλελευθέρων που βοήθησε τη Μαρία Γκούντε να συγκεντρώσει εκατοντάδες υπογραφές, από όλο το φάσμα της πολιτικής σκηνής, από γυναίκες θύματα σεξουαλικής παρενόχλησης.

Υπάρχει βέβαια και μια κάποια αντίσταση, ιδιαίτερα από τις μεγαλύτερες σε ηλικία πολιτικούς. Η Περνίλε Βέρμουντ, για παράδειγμα, η ηγέτης του λαϊκιστικού κόμματος Νέα Δεξιά: «Εκτός αν το μέλλον είναι τα συνοικέσια, το σωματικό φλερτ είναι προϋπόθεση για την επιβίωση του είδους» αποφάνθηκε στη διάρκεια τηλεοπτικής συζήτησης. Ή η Ινγκερ Στόιμπεργκ, το Νο 2 των Φιλελευθέρων: «το #MeToo έχει παραγίνει», έγραψε στο Facebook, «και όλοι οι άνδρες παρουσιάζονται σαν διψασμένα για σεξ και βίαια τέρατα». Η νεότερη γενιά όμως δεν κάνει πίσω. Εχει φτιάξει μάλιστα δικό της hashtag, αντικαθιστώντας το αμερικανοτραφές #MeToo: «#EnBlandtOs», που σημαίνει «Μία Από Εμάς». «Η γενιά μου έχει κουραστεί να ακούει πως είναι υπερευαίσθητη» λέει η 31χρονη σήμερα Μαρία Γκούντε, που ήταν υποψήφια πέρυσι βουλευτής με το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα. «Δεν θέλουμε πια να “φερθούμε σαν άνδρες”, όπως μας έλεγαν, θέλουμε να γίνουμε οι γυναίκες που είμαστε».