Ο σκηνοθέτης που άντλησε τέχνη από {LF}τη διαφήμιση

Γόνος της εργατικής τάξης, για την οποία πάντοτε μιλούσε με περίσσια υπερηφάνεια, ακόμα και όταν έγινε σερ στις αρχές της δεκαετίας του 2000, ο Αλαν Πάρκερ γεννήθηκε στο Ιλινγκτον του Λονδίνου και ξεκίνησε την καριέρα του από τη διαφήμιση, όπως συνέβη με αρκετούς της γενιάς του, ανάμεσα στους οποίους οι αδελφοί Τόνι και Ρίντλεϊ Σκοτ.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1960, ο Πάρκερ και ο Αλαν Μάρσαλ ίδρυσαν μια διαφημιστική εταιρεία η οποία υπήρξε άκρως παραγωγική (τουλάχιστον ένα διαφημιστικό σποτ την εβδομάδα). Σε μια περίπου δεκαετία παρήγαγε περισσότερα από 500 διαφημιστικά για την τηλεόραση κερδίζοντας όλα τα σημαντικά βραβεία αυτής της βιομηχανίας. Οι διαφημίσεις του Πάρκερ ξεχώριζαν γιατί είχαν κινηματογραφική ματιά και μια αίσθηση δραματουργίας, ενώ η αισθητική της διαφήμισης – χαρακτηριστικά της οποίας η στιλπνή φωτογραφία και η έντονη χρήση της μουσική – έδινε πάντα το στίγμα της κινηματογραφικής σταδιοδρομίας του, ακόμα και στις πιο αδύναμες ταινίες του («Διάσταση» – 1981, «Ελα να δεις τον παράδεισο» – 1990, «Ο δρόμος για το Γουέλβιλ» – 1994, «Οι στάχτες της Αγγελα» -1999).

Η πρώτη κινηματογραφική ταινία του Πάρκερ, οι «Ανήλικοι ριφιφήδες» (1976) – γυρισμένη μετά τη μεσαίου μήκους «No hard feelings» (1973) που αγοράστηκε από το ΒΒC αλλά μεταδόθηκε με καθυστέρηση επτά χρόνων – έκανε θόρυβο στην εποχή της γιατί με πολύ έξυπνο τρόπο ο σκηνοθέτης κατάφερε να συνδυάσει το αμερικανικό γκανγκστερικό φιλμ και το μιούζικαλ της δεκαετίας του 1930 με την παιδική ταινία. Ηταν επίσης μία από τις πρώτες ταινίες της ανήλικης ακόμη Τζόντι Φόστερ που στους «Ριφιφήδες» υποδύεται μια χορεύτρια σε καμπαρέ.

Οπως θα φαινόταν στη συνέχεια, ο Αλαν Πάρκερ ενώ είχε την εύνοια του κοινού δεν τα πήγαινε πάντα καλά με τους κριτικούς κινηματογράφου. Αυτό φάνηκε από τη δεύτερη και διασημότερη ταινία της φιλμογραφίας του, το «Εξπρές του μεσονυκτίου» (1978). Το φιλμ, για το οποίο ο Ολιβερ Στόουν κέρδισε το Οσκαρ σεναρίου (ο Πάρκερ απέσπασε την πρώτη υποψηφιότητά του ως σκηνοθέτη), χαρακτηρίστηκε από μεγάλη μερίδα της κριτικής λαϊκίστικο και φασίζουσας διάθεσης διότι με μια έντονη δόση υπεροψίας, έφερνε σε αντιπαράθεση τον «πολιτισμένο» Αμερικανό με τους βάρβαρους, υποανάπτυκτους Τούρκους. Φυσικά η υπόθεση της ταινίας ήταν βασισμένη σε πραγματικά περιστατικά που ξεκινούσαν από τη σύλληψη ενός Αμερικανού, του Μπίλι Χέιζ, στην Τουρκία. Ο Χέιζ καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη για μεταφορά χασίς. Στην εποχή της, η πραγματική υπόθεση είχε παρουσιάσει πολιτικές επιπλοκές έχοντας συμπέσει με την περίοδο που οι Ηνωμένες Πολιτείες πίεζαν την Τουρκία να σταματήσει την καλλιέργεια χασίς (οι τουρκικές αρχές χρησιμοποίησαν τον Χέιζ σαν ένα είδος «αντεπιχειρήματος»). Ομως ο Πάρκερ δεν ενδιαφέρθηκε τόσο για τις πολιτικές προεκτάσεις της ιστορίας, όσο για την ανθρώπινη πλευρά του ζητήματος μέσα από μια σειρά σκηνών ωμής αλλά γραφικά εικονογραφημένης βίας, ενταγμένης στο άθλιο περιβάλλον των τουρκικών φυλακών όπου ο Χέιζ (Μπραντ Ντέιβις) προσπαθεί να επιβιώσει και από όπου εν τέλει δραπετεύει πολύ πιο «κινηματογραφικά» από όσο τουλάχιστον περιγράφει ο ίδιος στο βιβλίο του. Και εδώ, η «πιασάρικη» μουσική του Τζόρτζιο Μόροντερ έπαιξε ρόλο για την επιτυχία της ταινίας. Ο Αλαν Πάρκερ είχε πει ότι οι σκηνοθέτες θα έπρεπε να ασχολούνται με όλα τα είδη κινηματογράφου, και αυτό έκανε ο ίδιος, δίνοντας όμως πάντα σημασία στη δύναμη της μουσικής που σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως το «The commitments» (1991), ή η «Εβίτα» (1996), πρωταγωνιστεί. Εκείνος εξάλλου ήταν που έδωσε – και πάλι με επιτυχία – κινηματογραφική σάρκα στο άλμπουμ των Pink Floyd «The Wall».

Αμέσως μετά το «Εξπρές» ήρθε η στιγμή του «Πυρετού της δόξας» (1980), μιας νεανικής κοινωνικής περιπέτειας πάνω στις φοβίες, τα όνειρα, τις επιτυχίες και τις αποτυχίες μιας παρέας φοιτητών στη σχολή Καλών Τεχνών της Νέας Υόρκης. Ο σκηνοθέτης «συνέλαβε» τον χορευτικό παλμό της εποχής και σκηνοθέτησε μια ευχάριστη, κοινωνικού προβληματισμού ταινία, μεγάλη επιτυχία του 1980, που ακολουθήθηκε από την ομότιτλη τηλεοπτική σειρά και κέρδισε το Οσκαρ μουσικής (Μάικλ Γκορ) και τραγουδιού («Fame»).

Στη δεκαετία του 1980 ο Πάρκερ διέπρεψε. Το «Birdy, ο άνθρωπος πουλί» (1984) ήταν ένα ασυνήθιστο ψυχολογικό δράμα για τις συνέπειες του πολέμου του Βιετνάμ που αποτυπωνόταν στα πρόσωπα δύο στρατιωτών, του Νίκολας Κέιτζ και του Μάθιου Μοντίν. Ο «Δαιμονισμένος άγγελος» (1987), που επίσης δίχασε στην εποχή του, παραμένει ένα ατμοσφαιρικό νεονουάρ μεταφυσικών διαθέσεων, με τον Μίκι Ρουρκ (στον καλύτερο ρόλο της καριέρας του) ως ιδιωτικό ντετέκτιβ που μετρά πτώματα στη Νέα Υόρκη και τη Νέα Ορλεάνη της δεκαετίας του 1950, μπλεγμένο σε μια εξαιρετικά περίεργη, νοσηρή υπόθεση. Η παράσταση όμως εκείνης της ταινίας ανήκει σχεδόν ολοκληρωτικά στον Ρόμπερτ Ντε Νίρο, που δίνει… σατανική γοητεία στον εκκεντρικό ήρωά του.

Η καλύτερη στιγμή του Πάρκερ όμως είναι ο «Μισισιπής καίγεται» (1988), μια ταινία «παλαιάς κοπής», αφηγηματική και καλοπαιγμένη, που τοποθετείται στον ρατσιστικό Νότο της Αμερικής στη δεκαετία του 1960, όπου δύο πράκτορες του FBI προσπαθούν να εξιχνιάσουν την υπόθεση εξαφάνισης τριών νεαρών ακτιβιστών. Ο Πάρκερ δεν στηρίζεται στην κοινωνική καταγγελία αλλά δημιουργεί χυμώδεις, αναγνωρίσιμους ήρωες τόσο από την πλευρά του FBI (ο Γουίλεμ Νταφόε και ο Τζιν Χάκμαν πλάθουν ένα αξέχαστο ντουέτο) όσο και από εκείνη των ρατσιστών κατοίκων του χωριού. Η ταινία διεκδίκησε επτά Οσκαρ (για αυτήν ο Πάρκερ διεκδίκησε για δεύτερη φορά το σκηνοθεσίας), αλλά κέρδισε μόνον στην κατηγορία της φωτογραφίας.

Πατέρας τεσσάρων παιδιών με την Αν Ινγκλις, ο Πάρκερ έμεινε παντρεμένος μαζί της από το 1966 ως το 1992. Λιγότερο από μια δεκαετία αργότερα παντρεύτηκε την παραγωγό Λίζα Μοράν, με την οποία απέκτησε ένα ακόμα παιδί. Η Μοράν έμεινε μαζί του μέχρι τον θάνατό του.