Διλήμματα μετά τον Ιούλιο

Μετά την απομάκρυνση της απειλής της σύρραξης στην Ανατολική Μεσόγειο και ίσως και ευρύτερα, μεταξύ της Ελλάδας και της Τουρκίας, προβάλλει επιτακτικά η ανάγκη ενός διαλόγου στο εσωτερικό της εγχώριας κοινωνίας για την αντιμετώπιση των νέων δεδομένων που επιβεβαιώθηκαν από την «κρίση του Ιουλίου». Eνας διάλογος όμως σοβαρός, κριτικός και αναστοχαστικός, χωρίς κραυγές και κυρίως χωρίς τις τόσο πικρόχολες κατηγορίες για ενδοτικότητα και εθνική προδοσία.

Προϋπόθεση του διαλόγου αυτού και των ερωτημάτων του είναι δύο παραδοχές. Η πρώτη είναι δεδομένη και αντικειμενική αφού την θέτει η γεωγραφία και η εξ αυτής «καταδίκη» της Ελλάδας να συνεχίσει με τον έναν ή άλλον τρόπο να συμβιώνει και να συμπορεύεται με την Τουρκία στην ιστορική διαχρονία. Η άλλη παραδοχή είναι η ριζική πλέον αλλαγή της στρατηγικής και της συμπεριφοράς της Τουρκίας. Για κάποιους, μάλλον, φαντασιακούς – ιδεολογικούς λόγους, το νέο ισλαμοθωμανικό καθεστώς της, νιώθει να ασφυκτιά στα όρια του σημερινού status quo και των συνθηκών που το καθορίζουν και επιχειρεί να επεκταθεί στρατιωτικά και οικονομικά στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής και της Μεσογείου, πολύ έξω από τον χώρο των κυριαρχικών της δικαιωμάτων. Είναι προφανές ότι η Τουρκία με τη νέα της αυτή στρατηγική αγγίζει και αμφισβητεί έμπρακτα τα εγχώρια κυριαρχικά δικαιώματα και τα αντίστοιχα συμφέροντα. Είναι δε πολύ περισσότερο προφανές ότι η συμπεριφορά αυτή της Τουρκίας χρήζει μιας ιδιαίτερης απάντησης και αντιμετώπισης.

Απέναντι στην πολιτική αυτή της Τουρκίας, υπάρχουν δύο επιλογές. Η μία είναι η συγκρότηση μιας ύψιστης και διαρκούς αποτρεπτικής στρατιωτικής πολιτικής. Αυτό όμως δεν είναι ένα απλό λεκτικό σχήμα. Προϋποθέτει μια ριζική αλλαγή των οικονομικών, πολιτικών και ιδεολογικών νοοτροπιών που χαρακτηρίζουν την ελληνική κοινωνία. Πρωτίστως προϋποθέτει τη μεταφορά οικονομικών πόρων από τους άλλους τομείς στον στρατιωτικό και αμυντικό τομέα, με ό,τι αυτό σημαίνει. Η επιλογή αυτή δεν θα είναι δίχως κόστος. Πόσο έτοιμη όμως είναι η εγχώρια κοινωνία να αποδεχθεί κάτι τέτοιο; Και εδώ ξεπροβάλλουν οι μέχρι τώρα νοοτροπίες της εγχώριας κοινωνίας και των πολλών ιδεολογημάτων της. Πόσο εύκολο είναι η εγχώρια ευρωπαϊκή ευδαιμονιστική κοινωνία, που θεωρεί ακόμα και την μόλις εννέα μηνών στρατιωτική θητεία δυσβάσταχτο βάρος για τα παιδιά της, να δεχθεί μια μορφή «ισραηλινοποίησης» της χώρας και ό,τι αυτό συνεπάγεται, όπως απαιτεί, πρακτικά, το δόγμα της ισχυρής πολεμικής αποτροπής; Η απάντηση είναι ότι η ελληνική κοινωνία, όπως είναι διαμορφωμένη, δεν μπορεί και δεν θέλει κάτι τέτοιο.

Η άλλη επιλογή, που δεν αρνείται βέβαια και την αναγκαία αμυντική ενίσχυση, είναι ο διάλογος με την Τουρκία, με σαφή και καθορισμένα βέβαια όρια και η προσφυγή στους διεθνείς θεσμούς επίλυσης των διαφορών. Πρέπει όμως να λυθεί μια βασική αντίφαση που χαρακτηρίζει την εγχώρια πολιτική στο ζήτημα αυτό. Ενώ η αντίδραση της Ελλάδας απέναντι στην Τουρκία συνοδεύεται με την επίκληση του Διεθνούς Δικαίου, υπάρχει μια διάχυτη αμφισημία για την προσφυγή στα δικαιοδοτικά όργανα εφαρμογής αυτού του ίδιου Δικαίου. Η επίκληση όμως των κανόνων αυτών προϋποθέτει και την αποδοχή των όποιων σχετικών αποφάσεων εκδοθούν.

Η ελληνική κοινωνία πάντως πρέπει σύντομα να επιλέξει τον τρόπο αντιμετώπισης του τουρκικού έμπρακτου αναθεωρητισμού. Μια σύγχρονη κοινωνία όμως, παρά τις πολεμικές ιαχές που δονούν ξανά την ατμόσφαιρα, δεν μπορεί να υπάρχει και να αναπτύσσεται προσανατολισμένη σε μια στρατιωτικού τύπου οργάνωση.

Ο Κώστας Καρακώτιας είναι νομικός – κριτικός βιβλίου