«Οι γυναίκες είναι τρελές»

Οταν γεννήθηκε η Ζεϊζά Ζιζέλ Ελίζ Ταϊέμπ, στις 27 Ιουλίου του 1927, στη συνοικία Γκουλέτ της Τύνιδας, δεν γιόρτασε κανένας. Ο πατέρας της, μάλιστα, ο Εντουάρ, στεναχωρήθηκε τόσο μαθαίνοντας πως η γυναίκα του είχε φέρει στον κόσμο ένα κοριτσάκι που για τρεις εβδομάδες το αρνιόταν, κυριολεκτικά: «Οχι, η Φρίτνα δεν γέννησε ακόμα. Σύντομα, σύντομα…» έλεγε στους φίλους που ρωτούσαν. Τελικά βέβαια συνήθισε στην ιδέα της καταστροφής – άλλωστε η τιμή του ήταν ακέραιη, είχε ήδη έναν μεγαλύτερο γιο -, και την αγάπησε πολύ την κόρη. Αυτή την ιστορία όμως η Ζιζέλ την άκουγε συχνά μεγαλώνοντας. Κατάλαβε λοιπόν από νωρίς πως στον κόσμο όπου είχε έρθει, η γυναίκα θεωρούνταν ένα πλάσμα κατώτερο. Και ενστικτωδώς, επαναστάτησε.

Η μητέρα της θα ήθελε σίγουρα μία κόρη περισσότερο υπάκουη. Γιατί η Ζιζέλ αντιστεκόταν σε όλα, έφτασε να κάνει στα 10 της απεργία πείνας, αρνούμενη να κάνει εκείνη τις δουλειές του σπιτιού από τις οποίες εξαιρούνταν οι αδελφοί της. «Δεν είναι δίκαιο!» έλεγε συνέχεια. Ο πατέρας της εκνευριζόταν: «Μόνο αυτή τη λέξη ξέρεις να λες!». Δίκιο είχε. Συνέχισε να τη λέει όλη της τη ζωή. «Περνιέσαι για δικηγόρος;» τη ρωτούσαν συχνά οι δάσκαλοι στο σχολείο, κάθε φορά που εξεγειρόταν με κάποια αδικία. Κι εκείνοι δίκιο είχαν. Δικηγόρος θα γινόταν. Η διασημότερη δικηγορίνα της Γαλλίας.

Η Ζιζέλ είχε καταλάβει πως η σωτηρία της, η ελευθερία της, θα ήταν η μόρφωση. Η μητέρα της προτιμούσε να μη συνεχίσει στο Γυμνάσιο, ώστε να μαζέψουν χρήματα για προίκα: κατάφερε να πάρει υποτροφία. Η μητέρα της ήθελε να την παντρέψει στα 16 με έναν πλούσιο λαδέμπορο: «Εχει τρία αυτοκίνητα!» επαναλάμβανε. Η Ζιζέλ αρνήθηκε, και στα 18 έφυγε να σπουδάσει νομικά και φιλοσοφία στο Παρίσι. Επέστρεψε στην Τύνιδα το 1949, γράφτηκε στον δικηγορικό σύλλογο. Κάπου τότε έκανε τα πρώτα της μωρουδιακά βήματα στην πόλη Μελούν της Γαλλίας η Ζακλίν Σοβάζ: είχε πέντε αδελφούς και δύο αδελφές και μία μητέρα που τη χτυπούσε ο σύζυγός της.

Η Ζιζέλ πάντρεψε εξαρχής τη δικηγορία με τον ακτιβισμό. Αρχικά, για την ανεξαρτησία της Τυνησίας. Κατόπιν, για την ανεξαρτησία της Αλγερίας. Ζούσε πια στη Γαλλία, παντρεύτηκε τον Πολ Αλιμί, έκανε μαζί του δύο γιους, κράτησε για πάντα το όνομά του: Ζιζέλ Αλιμί. Ξαναπαντρεύτηκε, έναν δικηγόρο και ποιητή, τον Κλοντ Φο, γραμματέα του Ζαν-Πολ Σαρτρ. Πηγαινοερχόταν μεταξύ Αλγερίου και Παρισιού, υπερασπιζόμενη Αλγερινούς και Αλγερινές που είχαν συλληφθεί, κακοποιηθεί, βασανιστεί, κινητοποιώντας πολλούς γάλλους διανοουμένους, δεχόμενη απειλές κατά της ζωής της. Εγινε φίλη με τον Σαρτρ, και τη Σιμόν ντε Μποβουάρ, έγινε η δικηγόρος των δύσκολων υποθέσεων.

Η Ζιζέλ Αλιμί ήταν φεμινίστρια πριν καν μάθει τη λέξη. Συνυπέγραψε λοιπόν χωρίς δεύτερη σκέψη το «Μανιφέστο των 343», που δημοσιεύτηκε το 1971 στο Nouvel Observateur: μαζί με τη Σιμόν ντε Μποβουάρ, τη Φρανσουάζ Σαγκάν, την Κατρίν Ντενέβ και τόσες άλλες γυναίκες – σύμβολα του κόσμου της ομορφιάς και του πνεύματος, κατήγγειλαν το σκάνδαλο της παράνομης άμβλωσης, το σκάνδαλο της καταστολής, το σκάνδαλο της σιωπής. Η «δίκη του Μπομπινί», με τη Ζιζέλ Αλιμί να υπερασπίζεται στο δικαστήριο μια 16χρονη που είχε βιαστεί και τη μητέρα της που την είχε βοηθήσει να κάνει άμβλωση, άνοιξε τον δρόμο ώστε να νομιμοποιηθεί τρία χρόνια αργότερα, το 1975, με τον «νόμο Βέιλ», η άμβλωση. Μια νέα μάχη ξεκίνησε τότε για τις φεμινίστριες, κατέληξε στην επίσημη, νομική αναγνώριση του βιασμού ως έγκλημα, το 1980.

Η Ζιζέλ Αλιμί ασχολήθηκε λίγο με την πολιτική, στο πλευρό του Φρανσουά Μιτεράν, κατόπιν επέστρεψε στη δικηγορία και τον ακτιβισμό, και σε ένα νέο πάθος, τη συγγραφή, γράφοντας μεταξύ 1988 και 2011 συνολικά 15 βιβλία. Ολο αυτό το διάστημα, από τα 17 της χρόνια, και για 47 ολόκληρα χρόνια, η Ζακλίν Σοβάζ ζούσε με έναν αλκοολικό, βίαιο σύζυγο που την κακοποιούσε σωματικά και ψυχολογικά, που ξυλοκοπούσε τα τρία παιδιά τους, που βίαζε τις δύο τους κόρες. Στις 10 Σεπτεμβρίου του 2012, λίγες ώρες μετά την αυτοκτονία του μοναχογιού της, πήρε μια καραμπίνα και τον πυροβόλησε στην πλάτη. Καταδικάστηκε, το 2014, σε 10ετή φυλάκιση. Αλλά η υπόθεσή της συγκίνησε, αφύπνισε, τάραξε τη γαλλική κοινωνία – έπειτα από μια θυελλώδη δημόσια συζήτηση και παρά τις αντιστάσεις της Δικαιοσύνης, ο τότε πρόεδρος Φρανσουά Ολάντ κατέληξε να της δώσει χάρη, τα Χριστούγεννα του 2016.

Πέθαναν με λίγες ημέρες διαφορά, στις 23 Ιουλίου η Ζακλίν Σοβάζ, στα 72 της χρόνια, στις 28 Ιουλίου η Ζιζέλ Αλιμί, στα 93 της χρόνια. Σιωπηλό σύμβολο των θυμάτων της ενδοοικογενειακής βίας η πρώτη, ηχηρό σύμβολο της μάχης για τα δικαιώματα των γυναικών η δεύτερη – «οι γυναίκες είναι τρελές που δεν έχουν πίστη στον εαυτό τους, και οι άνδρες είναι τρελοί που στερούνται την προσφορά τους!» έλεγε μόλις πέρυσι στη Monde, με αυτό το πάθος που δεν την εγκατέλειψε ποτέ. Δυο ζωές που δεν συναντήθηκαν ποτέ αλλά, με έναν περίεργο τρόπο, δικαίωσαν η μία την άλλη.