Για πολλές χούφτες σάουντρακ

Εγραφε μουσική σε καθημερινή βάση (ξυπνούσε χαράματα) στο στούντιο που βρισκόταν στο υπόγειο του σπιτιού του και πίστευε ότι «η μουσική είναι ο σκλάβος του κινηματογράφου». Γιατί, όπως ο Ενιο Μορικόνε είχε πει, «είναι μια μουσική που απευθύνεται σε ένα μέσο κοινό, το οποίο καλείται να πληρώσει εισιτήριο και να μπει στην αίθουσα ώστε η ταινία να αποσβέσει τα έξοδά της. Αρα ο συνθέτης είναι υποχρεωμένος να λάβει υπόψη του αυτή την παράμετρο. Και υπάρχει το πρόβλημα ότι με το πέρασμα των αιώνων η μουσική αναλώθηκε, με αποτέλεσμα να αναπαράγονται πράγματα εξαντλημένα». Αν όμως οι απόψεις του σπουδαίου αυτού μουσικοσυνθέτη (και όχι μόνο του κινηματογράφου) ακούγονται κάπως απομυθοποιητικές, ο μαέστρο είχε τη λύση: «Ο καθένας εξαρτάται από τη βούλησή του, από την τεχνική που ακολουθεί και κυρίως από την υπερηφάνεια την οποία αισθάνεται όταν έχει να προσφέρει».

Ο Μορικόνε που άφησε ορφανό τον κινηματογράφο πεθαίνοντας στις 6 Ιουλίου σε ηλικία 91 ετών στο Λάτσιο, γεννήθηκε στις 10 Νοεμβρίου του 1928 στην ίδια περιοχή της Ρώμης, όπου κατοικούσε ως το τέλος της ζωής του. Γιος επαγγελματία μουσικού ο ίδιος, άρχισε να παίζει μουσική στα έξι και αγαπημένο όργανό του ήταν η τρομπέτα, ο ήχος της οποίας δίνει ξεχωριστό χρώμα σε τόσες και τόσες συνθέσεις του. Η δημοτικότητα του Μορικόνε στην Ιταλία χρονολογείται προτού ακόμα ασχοληθεί με την κινηματογραφική μουσική, τότε που το όνομά του ήταν συνδεδεμένο με τζαζ και ποπ μελωδίες. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1950 μέχρι σήμερα, το όνομά του βρίσκεται στους τίτλους εκατοντάδων ταινιών και σειρών της τηλεόρασης (παραπάνω από 500).

«Ο Σέρτζιο Λεόνε έδωσε χρόνο και χώρο στη μουσική» πίστευε ο Μορικόνε που έγινε για πρώτη φορά γνωστός ανά την υφήλιο γράφοντας μουσική για την τριλογία των ευρωπαϊκών γουέστερν του Λεόνε «Για μια χούφτα δολάρια», «Μονομαχία στο Ελ Πάσο» και «Ο καλός, ο κακός και ο άσχημος» (όταν το 2004 πήρα συνέντευξη από τον Μορικόνε, ο ατζέντης του με είχε προειδοποιήσει να μην κάνω το λάθος να χρησιμοποιήσω τον όρο «σπαγκέτι» γουέστερν γιατί ο Μορικόνε τον θεωρούσε άκρως υποτιμητικό και προσβλητικό).

Η σχέση Μορικόνε – Λεόνε ξεπερνούσε τα σύνορα της απλής συνεργασίας. Η επικοινωνία τους στηριζόταν κυρίως σε μια βαθιά αλληλοεκτίμηση, αντίστοιχη με εκείνη του Φεντερίκο Φελίνι με τον «προσωπικό» μουσικοσυνθέτη του, τον Νίνο Ρότα. «Προσπάθησα να είμαι εκλεκτικός με τα γουέστερν γιατί εκείνη την εποχή γυρίζονταν εκατοντάδες» είχε πει ο Μορικόνε. «Εδωσα προτεραιότητα στον Σέρτζιο Λεόνε, αλλά επειδή μεσολάβησαν μεγάλα χρονικά διαστήματα ανάμεσα στις ταινίες του, δούλεψα και σε άλλα γουέστερν (σ.σ.: από τις καλύτερες δουλειές του στις ταινίες γουέστερν «Ενα πιστόλι για τον Ρίνγκο», «Ο μεγάλος σιωπηλός», «Ο μισθοφόρος»). Παρ’ όλ’ αυτά, αναλογικά με τον όγκο του έργου μου, δεν νομίζω ότι έχω γράψει μουσική για τόσο πολλά γουέστερν. Δεν ήθελα να γίνω γνωστός ως σπεσιαλίστας μουσικοσυνθέτης αυτού του είδους. Αν κοιτάξετε τη φιλμογραφία μου, θα δείτε ότι μόνο 30-35 από τα 350 και βάλε είναι σάουντρακ ταινιών γουέστερν. Δηλαδή περίπου το 8%».

Και πράγματι, στην εργογραφία του Ενιο Μορικόνε μπορούμε να βρούμε κυριολεκτικά τα πάντα, από το «Θεώρημα» του Πιερ Πάολο Παζολίνι μέχρι τη «Συμμορία των Σικελών» του Ανρί Βερνέιγ. Εχει γράψει για όλα τα είδη και κέρδισε το Οσκαρ με καθυστέρηση για τους «Μισητούς οκτώ» (2016) του Κουέντιν Ταραντίνο. Είχαν προηγηθεί πέντε ακόμα υποψηφιότητες («Ημέρες ευτυχίας», «Η αποστολή», «Οι αδιάφθοροι», «Μπάγκσι», «Μαλένα»), αλλά και ένα ειδικό Οσκαρ για το σύνολο της προσφοράς του στον κινηματογράφο, το 2007, εννέα ολόκληρα χρόνια πριν από τη βράβευσή του για τους «Μισητούς οκτώ». Αυτός κι αν είχε λοιπόν να προσφέρει.

Πάντα ανήσυχος, ο Μορικόνε ήταν επίσης ένας καλλιτέχνης που αφουγκραζόταν ζωτικής σημασίας προβλήματα. Πριν από αρκετά χρόνια, ο Ρικάρντο Μούτι στη Ραβέννα με τη φιλαρμονική ορχήστρα της Σκάλας του Μιλάνου διηύθυνε το έργο του Μορικόνε «Voce da silenzio» («Φωνές της σιωπής»), έμπνευση του οποίου ήταν το τρομοκρατικό χτύπημα στη Νέα Υόρκη τον Σεπτέμβριο του 2001.

Το 2004, λίγο έλειψε και θα συμμετείχε στον κύκλο των παγκόσμιων συναυλιών του Live Aid από τη Ρώμη με μια συναυλία στο Circo Massimo. Ωστόσο, η τεχνική δυσκολία που προέκυψε από το ταξίδι της ορχήστρας στην Ελλάδα για μια συναυλία στο Θέατρο Ηρώδου Αττικού τού στέρησε αυτήν τη δυνατότητα.

Ετσι όμως είχαμε – όσοι βρεθήκαμε εκείνη τη βραδιά στο Ηρώδειο – την ευκαιρία να τον δούμε ζωντανά να διευθύνει θέματα από λατρεμένες ταινίες, στις οποίες έχει γράψει τη μουσική. Ανάμεσά τους, ενδεικτικώς, «Ο καλός, ο κακός και ο άσχημος», «Κάποτε στην Αμερική» και «Οι αδιάφθοροι». Και το γεγονός ότι ο ίδιος ο Μορικόνε διευθύνει την Orchestra Roma Sinfonietta, τη Χορωδία του Φεστιβάλ Αθηνών και τη Χορωδία Μακεδονία έδωσε σ’ εκείνες τις συναυλίες ξεχωριστό χρώμα.

«Κάθε καινούργια μέρα στο στούντιο είναι για μένα μια καινούργια πρόκληση» απαντούσε ο μαέστρο όποτε τον ρωτούσαν αν οι σημερινές προκλήσεις είναι οι ίδιες με εκείνες του παρελθόντος. «Προσπαθώ να υπηρετήσω με τον καλύτερο τρόπο την ταινία, να επικοινωνήσω με τον σκηνοθέτη και αν τα πάμε καλά θα ξανασυνεργαστώ μαζί του. Ξανά και ξανά. Είναι ένα πάθος που δεν θα στερέψει ποτέ».

«ENNIO POSTERIZED» ΣΤΗ ΛΑΡΙΣΑ. Να σημειωθεί, τέλος, ότι προς τιμήν της μνήμης του σπουδαίου ιταλού μαέστρου ο Πολιτιστικός Σύλλογος Φίλων Μουσικής Ennio Morricone Ελλάδας, έδρα του οποίου είναι η Λάρισα, παρουσιάζει την έκθεση κινηματογραφικής αφίσας με τίτλο «Ennio Posterized» στον εξωτερικό χώρο Speak Easy του Kubrick – Pure Club Social στην Πλατεία Ταχυδρομείου της πόλης. Η έκθεση που επιμελήθηκε η Βαλεντίνη Μαργαριτοπούλου περιλαμβάνει 40 κινηματογραφικές αφίσες από ταινίες τις οποίες έχει επενδύσει μουσικά ο εμβληματικός μαέστρος. Εκανε εγκαίνια την Πέμπτη 16 Ιουλίου, τελεί υπό την αιγίδα του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου Αθηνών, της Περιφέρειας Θεσσαλίας και της Αντιδημαρχίας Πολιτισμού και Επιστημών του Δήμου Λαρισαίων και θα διαρκέσει ως τις 16 Σεπτεμβρίου.