Αντισώματα, σκεπτικισμός και σενάρια συνωμοσίας

Οταν στη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου εμφανίστηκε στην Αθήνα ο λοιμός που αποδεκάτισε τον πληθυσμό της, η πρώτη σκέψη ήταν ότι οι Πελοποννήσιοι είχαν ρίξει δηλητήριο στα πηγάδια του Πειραιά. Επειτα από 2.500 χρόνια, αντίστοιχη δυσπιστία υπάρχει και στην επιδημία του Cοvid-19: πολλά και διαφορετικά σενάρια συνωμοσίας για την προέλευση του ιού καθώς και δυσπιστία για την αναγκαιότητα της λήψης αλλά και της άρσης των μέτρων.

Ως προς την προέλευση του ιού, δεν είναι ούτε ο πρώτος και σίγουρα ούτε ο τελευταίος ιός που κατάφερε να περάσει από το ζωικό βασίλειο στους ανθρώπους και να δημιουργήσει επιδημία. Την περίοδο 1940 – 2004, καταγράφηκαν 200 τέτοια αναδυόμενα νοσήματα. Σε αυτό βοηθούν και οι ίδιοι άνθρωποι μέσω της αστικοποίησης, των αλλαγών στο περιβάλλον και τη συμπεριφορά τους, των μετακινήσεων κ.λπ.

Ως προς την αναγκαιότητα των μέτρων, υπάρχουν τρία βασικά σημεία που υπαγόρευσαν τη χρήση των μέτρων κοινωνικής αποστασιοποίησης: (1) O ιός έχει την ικανότητα να δημιουργήσει επιδημία (κάθε ένα κρούσμα μπορεί θεωρητικά να μολύνει 2-3 άλλα άτομα, (2) κανείς δεν είχε ανοσία στον ιό, (3) δεν υπήρχε εμβόλιο ή θεραπεία. Πολλοί αμφισβητούν την αναγκαιότητα των μέτρων εκ του αποτελέσματος: με τόσο λίγους θανάτους ήταν τελικά απαραίτητα; Ας μην ξεχνάμε ότι ο μικρός αριθμός θανάτων στη χώρα μας προέκυψε παρουσία των μέτρων αυτών.

Ως προς την άρση των μέτρων: οι κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες του lockdown είναι αναμφίβολα σοβαρές. Επιτεύχθηκε όμως ο στόχος του περιορισμού της μετάδοσης στην Ελλάδα. Αυτή τη στιγμή ο αριθμός των μολυσματικών ατόμων εκτιμάται ότι είναι πολύ μικρός. Από εδώ και πέρα έχουμε δύο επιλογές: είτε συνεχίζουμε τα μέτρα μέχρι να βρεθεί εμβόλιο και θεραπεία είτε προχωρούμε σε σταδιακή άρση. Στη δεύτερη περίπτωση, οι κοινωνικές επαφές εκ των πραγμάτων θα αυξηθούν σε σχέση με την περίοδο του lockdown. Επομένως η προσπάθεια επικεντρώνεται στον να κάνουμε αυτές τις επαφές όσο το δυνατόν πιο ασφαλείς. Για αυτό τον λόγο συστήνεται η λήψη μέτρων όπως η υγιεινή χεριών, η τήρηση αποστάσεων, η χρήση μάσκας. Η άρση των μέτρων γίνεται σταδιακά ώστε να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος μιας απότομης αύξησης της διασποράς αλλά και για να μπορούμε να επιτηρούμε την επίδραση κάθε ενός σταδίου χωριστά. Η συνεχής παρακολούθηση της πορείας της επιδημίας θα επιτρέψει να ρυθμίζονται τα μέτρα κατάλληλα.

Δεν αναμένουμε να επιτευχθεί συλλογική ανοσία με αυτό τον τρόπο. Συλλογική ανοσία σημαίνει ανοσία στο 50% – 66% του πληθυσμού. Ακόμα και αν ισχύουν κάποιες πιο πρόσφατες αισιόδοξες εκτιμήσεις, δεν αναμένεται να είναι κάτω από το 40%. Στη χώρα μας αυτό θα ισοδυναμούσε με τουλάχιστον 4.000.000 κρούσματα. Επιπλέον, δεν γνωρίζουμε σε ποιον βαθμό η λοίμωξη οδηγεί σε ανοσία ούτε τη διάρκεια της ανοσίας. Αξίζει να σημειωθεί ότι στην Ισπανία, τη χώρα με τον μεγαλύτερο αριθμό κρουσμάτων μετά τις ΗΠΑ και τη Ρωσία αυτή τη στιγμή, μόνο το 5% του πληθυσμού έχει αντισώματα μετά το πρώτο κύμα της επιδημίας.

Σε μία εξελισσόμενη νέα επιδημία είναι πολλά που δεν γνωρίζουμε και ίσως αυτό δίνει την εντύπωση ότι επιστήμονες πέφτουν σε αντιφάσεις. Οσοι όμως αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό αυτά που υποστηρίζουν οι επιστήμονες, ας κάνουν το ίδιο και απέναντι στα σενάρια συνωμοσίας για την επιδημία.

Η Βάνα Σύψα είναι αναπληρωτρια καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής στο Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής της Ιατρικής Σχολής, στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών