Το ΠΔΕ είναι αναπτυξιακό εργαλείο, όχι «δημοσιονομικό ακορντεόν»

Σε περιόδους έντονων οικονομικών κρίσεων, ακόμη και από διαπρύσιους αντιπάλους του, πάντοτε ο κεϊνσιανισμός κατάφερνε να κερδίζει έδαφος. Αλλωστε, η ιδέα ότι ένα «απρόσωπο» και «αόρατο» Κράτος θα βάλει βαθιά το χέρι στην τσέπη του για να σώσει οικονομίες και κοινωνίες τις περιόδους των κρίσεων είναι εξίσου ελκυστική, όσο είναι το «αόρατο χέρι» στις περιόδους της ανάπτυξης και της οικονομικής ευμάρειας. Η άποψή μας κάθε άλλο παρά απορρίπτει τον κεϊνσιανισμό, του οποίου με διαφορετικές προσεγγίσεις, και από διαφορετικές ιδεολογικές αφετηρίες, παραμένουμε θιασώτες, ειδικά ενόψει του νέου κύκλου οικονομικής κρίσης που διαφαίνεται μπροστά μας. Το πραγματικό δίλημμα, επομένως, δεν είναι αύξηση των δημοσίων δαπανών ή λιτότητα. Τα πραγματικά διακυβεύματα είναι το «προς τα πού», είναι το «πόσο», είναι το «πώς» κατανέμονται οι δημόσιες δαπάνες. Κυρίως, γιατί μια άκριτη δημοσιονομική επέκταση που αγνοεί το σκέλος της προσφοράς, και παραβλέπει την ανάγκη στήριξης του ανταγωνισμού και του παραγωγικού ιστού, πιθανότατα θα επανεντάξει την οικονομία σε έναν νέο φαύλο κύκλο ελλειμμάτων, χρέους, ύφεσης, συρρικνώνοντας την οικονομία και εκμηδενίζοντας τις δυνατότητες δίκαιης αναδιανομής του εθνικού εισοδήματος.

Από την ίδια την κεϊνσιανή θεωρία άλλωστε προκύπτει πως είναι διαφορετική μια μείωση των φόρων από την αύξηση των μεταβιβαστικών πληρωμών. Και είναι, βεβαίως, διαφορετική η αύξηση των δημοσίων δαπανών από την τόνωση των δημοσίων επενδύσεων. Με την ίδια συλλογιστική, είναι διαφορετικά τα αποτελέσματα μιας επεκτατικής δημοσιονομικής πολιτικής σε μια εύρωστη οικονομία, με ισχυρά αντανακλαστικά της συνολικής προσφοράς σε βραχυχρόνιες αλλαγές και διαφορετικά σε μια οικονομία ισχυρών δυσκαμψιών και ανελαστικοτήτων. Με άλλα λόγια, είναι διαφορετικά τα αποτελέσματα της δημοσιονομικής επέκτασης σε μια ευέλικτη οικονομία με ελαστική προσφορά, και διαφορετικά σε μια οικονομία, της οποίας η παραγωγική βάση έχει αποσαθρωθεί, κυρίως μετά τη δεκαετή συμπίεση που επέφεραν τα προγράμματα δημοσιονομικής προσαρμογής.

Σε αυτή την πρώτη φάση της κρίσης, η ελληνική κυβέρνηση απέδειξε ότι αντιλαμβάνεται την κρισιμότητα των περιστάσεων και δεν επιβεβαίωσε τις δοξασίες περί νεοφιλελευθερισμού που της αποδίδονται. Μέχρι σήμερα, τα προγράμματα που εφάρμοσε για όσους πλήττονται από την κρίση υπήρξαν γενναία. Κυρίως, όμως, υπήρξαν ισορροπημένα. Διότι η εισοδηματική στήριξη στους εργαζομένους συνοδεύτηκε από παράλληλες δράσεις που ενισχύουν το σκέλος της προσφοράς, όπως τα προγράμματα στήριξης των επιχειρήσεων μέσω χρηματοδοτικών εργαλείων, οι δυνατότητες προσωρινής ευελιξίας στην αγορά εργασίας και ούτω καθεξής.

Προφανώς, το βάθος της οικονομικής κρίσης που έρχεται θα εξαρτηθεί από το βάθος της υγειονομικής κρίσης που θα αντιμετωπίσουμε. Και πιθανότατα, όπως όλοι ομονοούν, ένα νέο κύμα τον Οκτώβριο θα αφήσει ακόμα βαθύτερες χαρακιές στην ταλαιπωρημένη οικονομία μας.

Τούτο καθιστά ακόμα πιο επιτακτική την ανάγκη οι παρεμβάσεις στο σκέλος της προσφοράς να έχουν μονιμότερο χαρακτήρα. Οι πόροι του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων που σήμερα χρηματοδοτούν την τόνωση της ζήτησης να προσανατολιστούν σε μακρόπνοες επενδύσεις, με πραγματικά πολλαπλασιαστικά οφέλη για το εθνικό και περιφερειακό εισόδημα και βεβαίως για την απασχόληση. Η κυβέρνηση δεν πρέπει διολισθήσει στα σφάλματα του πρόσφατου παρελθόντος, που μετέτρεπαν το ΠΔΕ σε δημοσιονομικό «ακορντεόν» για την παραγωγή υπερπλεονασμάτων. Ούτε να αφήσει ένα αμιγώς αναπτυξιακό εργαλείο να εξελιχθεί σε μόνιμο μηχανισμό τόνωσης της ζήτησης. Οφείλει να διασφαλίσει τους πόρους για τις αναγκαίες επενδύσεις και να ανοίξει άμεσα τον διάλογο με την Τοπική Αυτοδιοίκηση για την επόμενη μέρα. Και να δρομολογήσει τον ρεαλιστικό ανασχεδιασμό του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων, κατευθύνοντας πόρους σε αποτελεσματικά σχέδια τοπικού και υπερτοπικού χαρακτήρα, ώστε να αποδοθεί στις τοπικές κοινωνίες το μέρισμα του πλούτου που τους αναλογεί. Ειδάλλως, αντί να είναι προσωρινή η κρίση θα είναι μόνιμη η ύφεση.

Ο Αθανάσιος Μαυρογιάννης είναι οικονομολόγος και αντιδήμαρχος Ελευσίνας.

Ο Αντώνης Φιλιππής είναι οικονομολόγος