Το κράτος και το κόμμα

Η πρόσφατη αναταραχή στον χώρο της εκπαίδευσης, με αφορμή την γκρίνια των εκπαιδευτικών στην προοπτική ηλεκτρονικών μαθημάτων και, πρόσφατα, μετά την προτροπή μετάδοσης του μαθήματος για μαθητές που για λόγους υγείας δεν μπορούν να πάνε στο σχολείο, έδειξε τις προθέσεις ενός ράθυμου συνδικαλισμού, που αδυνατεί να κατανοήσει και να προσαρμοστεί στις κοινωνικές ανάγκες, έστω κι αν αυτές προκύπτουν σε μια έκτακτη συγκυρία όπως αυτή της πανδημίας. Η επινόηση, από τους ίδιους, μιας δικαιολογίας δήθεν προστασίας των προσωπικών δεδομένων μπορεί να προσθέτει επιχειρήματα σε όσους χρησιμοποιούν αριστερόστροφη ρητορική (είναι οξύμωρο αριστεροί να επικαλούνται τον Οργουελ, αλλά δεν είναι οξύμωρο οι κουκουέδες να υιοθετούν το κριτικό προς την ΕΣΣΔ σλόγκαν του Καστοριάδη «Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα»;). Στην ουσία όμως επιβεβαιώνει την κοινοτοπία του δημοσιοϋπαλληλίστικου συνδικαλισμού: άρνηση προσαρμογής στην εποχή.

Ομως η συνδικαλιστική απόρριψη κάθε καινοτομίας δεν είναι αριστερή υπόθεση. Η οικειοποίηση της διαμαρτυρίας των εκπαιδευτικών από τον ΣΥΡΙΖΑ, το ΚΚΕ ή τους αριστεριστές μπορεί να ξεγελά. Υπέρ της άρνησης κάθε καινοτομίας είναι ενεργά στρατευμένη και η ΔΑΚΕ, η πλειοψηφήσασα παράταξη στις τελευταίες εκλογές της ΟΛΜΕ. Ο αντιμεταρρυθμιστικός λόγος είναι η συνήθης άμυνα των συντεχνιών, ανεξαρτήτως κομματικής ταυτότητας.

Κι αυτό είναι ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα του πολιτικού συστήματος. Η αναπαραγωγή μιας κομματικής καμαρίλας, η μεταφορά της στους κοινωνικούς χώρους και η επιβίωσή της στα μετόπισθεν του κεντρικού πολιτικού προσκηνίου, ακόμα κι αν αυτό την αντιστρατεύεται. Τι σημαίνει αυτό; Οτι οποιαδήποτε μεταρρύθμιση αποκλείει συλλογικές ή ατομικές ιδιοτέλειες εντός των κομμάτων θα χτυπιέται εκ των έσω. Η απόλυτη ακύρωση της μεταρρύθμισης Διαμαντοπούλου, όχι μόνο από τις πολιτικές ΣΥΡΙΖΑ αλλά και από τις οργανωμένες ιδιοτέλειες του εκπαιδευτικού χώρου και των κομματικών του απολήξεων, είναι παράδειγμα για τον τρόπο με τον οποίο υπονομεύονται οι πολιτικές καινοτομίες από τους οπαδούς της αδράνειας.

Για ακόμα μια φορά στη μεταπολιτευτική ιστορία, συνεπώς, έχουμε το ίδιο φαινόμενο: μια μεταρρυθμιστική κυβέρνηση, με νωπή τη λαϊκή εντολή, έπειτα από δύο πολιτικές επιτυχίες σε περίπλοκα και δύσκολα προβλήματα (κλείσιμο συνόρων με την Τουρκία, διαχείριση της πανδημίας), απολαμβάνει τη λαϊκή στήριξη – αλλά μέχρι εκεί. Το αντιμεταρρυθμιστικό μέτωπο, ουσιαστικά ευνοημένες κοινωνικές ομάδες στη μακρά διάρκεια του πελατειακού κράτους, περιμένει να αντεπιτεθεί, υπερασπίζοντας τα κεκτημένα του.

Αυτό είναι και το πολιτικό δράμα της χώρας. Οτι ισχυρές κοινωνικές ομάδες υπονομεύουν για την πάρτη τους το νόημα της λαϊκής εντολής των εκλογών. Κι ότι τη στρατηγική των ομάδων αυτών επικροτούν οι κομματικοί μηχανισμοί, μεγάλο μέρος των οποίων είναι γέννημα του πελατειακού κράτους. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είναι επικεφαλής μιας κυβέρνησης και ενός μηχανισμού ευρύτερου της ΝΔ. Αλλά το κόμμα, που έχει συνηθίσει να το ταυτίζουν με το κράτος, σαν να βρίσκεται σε κατάσταση αναμονής. Νέμεται ό,τι μπορεί από την εξουσία, αλλά εποφθαλμιά και τους ξενοφερμένους στην κυβέρνηση, που στερούν πρόσβαση στο κράτος από τους ήδη υπάρχοντες μηχανισμούς.

Ο Μητσοτάκης κέρδισε κρίσιμες μάχες. Εχει μια ακόμα, εξίσου κρίσιμη. Είναι η μάχη με την πολιτική φθορά που, πάντα, φέρνει η πολιτική των μεταρρυθμίσεων, με όλες τις αντιμεταρρυθμιστικές δυνάμεις, πολλές από τις οποίες βρίσκονται στον πολιτικό χώρο του. Στις ασφυκτικές συνθήκες της οικονομίας, το πολιτικό στοίχημα είναι πώς η φθορά θα επιβραδυνθεί. Στοίχημα σαφώς πιο δύσκολο από την επιβράδυνση επέκτασης της πανδημίας του κορωνοϊού.