Θα καθυστερήσει η ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας

Απροσδιόριστο είναι ακόμη το πλήρες μέγεθος των οικονομικών συνεπειών που θα έχει η πανδημία του κορωνοϊού. Για την Ελλάδα η πανδημία ήρθε «στη χειρότερη δυνατή στιγμή» λέει στα «ΝΕΑ» ο καθηγητής Αλέξανδρος Κρητικός, διευθυντής Ερευνών στο Γερμανικό Ινστιτούτο Οικονομικών Ερευνών με έδρα το Βερολίνο. Και στη Γερμανία έσπασε το ταμπού του «μαύρου μηδέν» που ακολουθούνταν με ιερή ευλάβεια τα τελευταία χρόνια.

Κύριε Κρητικέ, οι προβλέψεις για τη Γερμανία φέτος είναι ύφεση μέχρι -5,4%. Ποια είναι η δική σας πρόβλεψη;

Υπολογίζω για τη Γερμανία τουλάχιστον -5% μείωση του ΑΕΠ για το 2020. Εάν η οικονομία παραμείνει καταδικασμένη σε στασιμότητα και τον Μάιο, η ύφεση θα είναι ακόμα μεγαλύτερη. Προς το παρόν η μείωση δεν πέρασε στην απασχόληση. Η Γερμανία επωφελείται στο θέμα αυτό από το ιδιαίτερο, κρατικό εργαλείο του μειωμένου ωραρίου εργασίας, που επιτρέπει σε επιχειρήσεις να κρατήσουν τους απασχολούμενους, αλλά ένα μέρος των μισθών τους καταβάλλεται από το Ταμείο Ανεργίας. Eνα τέτοιο εργαλείο είναι και για την Ελλάδα επειγόντως απαραίτητο.

Με τον κορωνοϊό σπάει και το ταμπού του «μαύρου μηδέν» για να βρεθούν τόσα λεφτά.

Ενα μέρος προέρχεται από δάνεια, ένα άλλο είναι εγγυήσεις που δεν απαιτούν άμεσα συγκεκριμένα ποσά, χρηματοδοτείται από το πλεόνασμα που έχει συσσωρεύσει στο μεταξύ η Γερμανία. Αλλά ένα είναι σαφές: το «μαύρο μηδέν», οι ισοσκελισμένοι προϋπολογισμοί, στους οποίους επέμενε και ο Σοσιαλδημοκράτης υπουργός Οικονομικών Ολαφ Σολτς, ανήκει στο παρελθόν.

Να ξεχάσουμε και το φρένο χρέους που εφαρμόζεται πλέον πανευρωπαϊκά;

Οχι. Το φρένο χρέους θα επανέλθει μετά την κρίση. Και είναι σημαντικό να επανέλθει. Τουλάχιστον μετά την κρίση των τελευταίων δέκα χρόνων γνωρίζουμε ότι τα κράτη είναι βιώσιμα οικονομικά όταν στις καλές εποχές περιορίζουν τις δαπάνες για να μπορούν στις κακές εποχές με στοχευμένα προγράμματα να στηρίζουν την ιδιωτική οικονομία. Η αντικυκλική δημοσιονομική πολιτική θα έπρεπε πάντα να παραμένει σημαντική παράμετρος.

Η Γερμανία δίνει πάνω από μισό τρισ. για στήριξη της οικονομίας της. Γιατί δεν δείχνει αλληλεγγύη σε άλλες χώρες που πλήττονται υπέρμετρα από την κρίση και ζητούν κορωνο-ομόλογο;

Στη Γερμανία υπάρχει έντονη αντιπαράθεση για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να βοηθηθούν οικονομικά άλλες χώρες στην ευρωζώνη. Εκτιμώ ότι η γερμανική κυβέρνηση θα υποστηρίξει τη λύση των δανείων του ESM. Πρώτον, διότι φοβάται πως με το κορωνο-ομόλογο θα σπάσει το ταμπού και κράτη-μέλη της ΕΕ θα θελήσουν να καθιερώσουν ευρω-ομόλογα και για άλλες χρηματοδοτικές ανάγκες. Δεύτερον – και αυτό πολιτικά είναι το σημαντικότερο επιχείρημα – η συμφωνία της κυβέρνησης στο κορωνο-ομόλογο θα ενισχύσει ξανά το ακροδεξιό AfD, που για πρώτη φορά σε τρία χρόνια υποχωρεί. Η εσωτερική πολιτική πίεση είναι μεγάλη, η γερμανική κυβέρνηση δύσκολα θα επιχειρούσε ένα τέτοιο πείραμα.

Η Ελλάδα ήλπιζε σε ανάκαμψη της οικονομίας της αυτή τη χρονιά. Ποια είναι τώρα η πρόβλεψη;

Για την Ελλάδα ο κορωνοϊός ήρθε στη χειρότερη δυνατή στιγμή. Επειτα από δέκα χρόνια κρίσης είχε την ευκαιρία να την αφήσει πίσω της, όλες οι ενδείξεις έδειχναν ανάκαμψη της οικονομίας, η οποία δεν θα έρθει, όσο πικρό και αν είναι αυτό. Είναι απολύτως αβέβαιο πώς θα εξελιχθεί η τουριστική σεζόν το καλοκαίρι, αλλά αν δεχθεί πλήγμα, όπως αναμένεται, η οικονομία της Ελλάδας θα συρρικνωθεί. Αυτό θα έχει δραματικές επιπτώσεις στα κρατικά έσοδα, ενώ ταυτόχρονα θα πρέπει να στηριχθούν και οι επιχειρήσεις με μέτρα που η κυβέρνηση πήρε ήδη στην κατεύθυνση αυτή. Σημαντικό είναι τα μέτρα βοήθειας που υποσχέθηκε η ΕΕ όχι μόνο να εφαρμοστούν αλλά και να επεκταθούν σημαντικά.

Και τι θα συμβεί με τους στόχους για πρωτογενές πλεόνασμα της Ελλάδας;

Τέτοιο θέμα δεν τίθεται αυτή τη στιγμή. Θα ήταν μοιραία αυταπάτη να περιμένουν οι πιστωτές ότι η Ελλάδα μπορεί να έχει φέτος πλεόνασμα.

Τι θα πρέπει να προσέξει η Ελλάδα για την οικονομία της την επόμενη μέρα της κορωνοκρίσης;

Σημαντικό για την Ελλάδα θα είναι να επανασχεδιάσει στοχευμένες δομικές μεταρρυθμίσεις για να γίνει ελκυστικότερη η οικονομία της για επενδύσεις σε τομείς στους οποίους θα υπάρξει έντονο επενδυτικό ενδιαφέρον μετά την κρίση. Η Ελλάδα πρέπει να επανεξετάσει το φορολογικό της σύστημα στην κατεύθυνση των φοροελαφρύνσεων για την επανεκκίνηση της οικονομίας της στο μέλλον.

Εάν υπάρχει μια απειλή μετά την κρίση, κοινή για όλους, προέρχεται από τα αμερικανικά μεγαθήρια του Internet, με πρώτη την Amazon, που θα είναι οι μεγάλοι κερδισμένοι αυτής της κρίσης. Τόσο η Ελλάδα όσο και γενικά η Ευρώπη πρέπει να σκεφτούν καλά σε ποιους τομείς της ψηφιακής εποχής θα επενδύσουν μελλοντικά.