«Μπορούμε να βγούμε κερδισμένοι από τις κρίσεις»

Το κοριτσάκι βρέθηκε από το Κονγκό στη Σάμο. Εχασε τη μητέρα του δύο μήνες αφότου ήρθε στην Ελλάδα. Είναι μόνο του, δεν μιλάει καμία γλώσσα πέρα από λινγκάλα και σίγουρα δεν μπορεί να εγκατασταθεί σε δομή φιλοξενίας – στόχος είναι να βρεθεί για τη μικρή μια ανάδοχη οικογένεια. Αυτή είναι μόνο μία από τις περιπτώσεις ασυνόδευτων ανήλικων προσφύγων με τις οποίες έχει έρθει αντιμέτωπη το τελευταίο διάστημα η Ειρήνη Αγαπηδάκη. Τα τελευταία στοιχεία μιλούν για περίπου 5.500 παιδιά, κυρίως από τη Συρία και το Αφγανιστάν, με παρόμοιες ιστορίες, άγνωστες για το ευρύ κοινό, που αυτή τη στιγμή φιλοξενούνται στην Ελλάδα.

Η ειδική γραμματέας Προστασίας Ασυνόδευτων Ανηλίκων βρίσκεται αυτές τις μέρες, όπως όλοι, σε καραντίνα. Ομως η δουλειά συνεχίζεται: στόχος της Αγαπηδάκη είναι να ετοιμάσει όλες τις λεπτομέρειες του κυβερνητικού σχεδίου για τα ασυνόδευτα ανήλικα, που αναμένεται να ξεκινήσει επισήμως το 2021. Για εκείνη, τα κρίσιμα σημεία της προσπάθειας είναι δύο: η «φέρουσα ικανότητα της Ελλάδας» να φροντίσει τα παιδιά, η οποία «δεν είναι ανεξάντλητη». Και η διαδικασία μετεγκατάστασης, που αυτή τη στιγμή φαίνεται πως θα φτάσει σε αριθμό τα 1.600 παιδιά έως το τέλος του 2020, με έναν μικρό, συμβολικό αριθμό να φεύγει άμεσα για το Λουξεμβούργο. Παράλληλα, η Αγαπηδάκη απονέμει τα εύσημα στον Κυριάκο Μητσοτάκη, λέγοντας πως «έδειξε την πολιτική βούληση και ασχολήθηκε με αυτή την τόσο ευαίσθητη ομάδα» – «αν δεν ήταν αυτός», εξηγεί, «μπορεί να μη γνωρίζαμε καν ότι υπήρχαν».

Ποια είναι η στρατηγική σας για τα παιδιά που θα μείνουν στην Ελλάδα;

Ξεκινάμε με την προώθηση της αναδοχής για παιδιά κάτω των 12 ετών, τα οποία είναι και τα πιο ευάλωτα, και τα οποία συνήθως μένουν ορφανά λίγο πριν ή λίγο μετά την άφιξή τους στην Ελλάδα. Μαζί και άλλες μορφές οικογενειακής φροντίδας, όπως η τεκνοθεσία. Για εκείνα ανάμεσα στα 12 και τα 16 μιλάμε για δομές φιλοξενίας μάξιμουμ 40 ατόμων, γιατί μετά αρχίζει η ιδρυματοποίηση.  Από 16 και άνω, υπάρχει το μοντέλο ημιαυτόνομης διαβίωσης. Αυτό δεν σημαίνει πως παίρνω ένα 16χρονο από τη Μόρια και το πάω σε ένα διαμέρισμα. Τα διαμερίσματα αυτά θα είναι αναπόσπαστο μέρος μιας δομής. Το παιδί θα μένει στη δομή για λίγους μήνες και θα αξιολογείται κατά πόσο είναι σε θέση να μείνει σε διαμέρισμα, να μπορέσει να κάνει επαγγελματική εκπαίδευση και να έχει δουλειά για να συντηρεί τον εαυτό του. Σκοπός μας, δηλαδή, δεν είναι να έχουμε ανθρώπους αιωνίως εξαρτημένους από το πλαίσιο στήριξης της ΕΕ. Για τον λόγο αυτό έχουμε αναπτύξει συνεργασία με δήμους. Σταματάει η λογική «σουπερμάρκετ στέγασης», που υπήρχε τα προηγούμενα χρόνια στο πλαίσιο της κρισιμότητας της κατάστασης. Επειδή ουδέν μονιμότερον του προσωρινού, τότε βρέθηκαν λύσεις, όπως για παράδειγμα η στέγαση σε ξενοδοχεία, που είναι εντελώς ακατάλληλες για ανήλικα ασυνόδευτα. Αυτά μέσα στο 2020 θα τελειώσουν.

Στην πράξη, πώς θα μπορέσουν τα μεγαλύτερα παιδιά να αυτονομηθούν;

Μεταβαίνουμε σταδιακά στο μοντέλο των δήμων. Για παράδειγμα, υπάρχει ένας δήμος που συνεργαζόμαστε και διασυνδέει τις τοπικές επιχειρήσεις με τα παιδιά αυτά. Βρίσκουν «μαστόρια», τεχνίτες. Αυτό που παλιότερα θα λέγαμε «τσιράκια». Τέτοια προγράμματα μαθητείας δουλεύουμε, που θα μπορούν να παράγουν τεχνίτες, οι οποίοι θα ενσωματωθούν πιο εύκολα στην τοπική κοινωνία. Θα αποκτήσουν σιγά σιγά κοινωνικούς δεσμούς και σχέσεις. Εχει βέβαια να κάνει και με τα ενδιαφέροντα. Δεν αναγκάζεις κανένα παιδί να γίνει ψυκτικός, ας πούμε. Δίνεις επιλογές και εκείνο διαλέγει, όπως συμβαίνει στον επαγγελματικό προσδιορισμό. Υπάρχουν βέβαια και κάποια λίγα παιδιά με καλές σπουδές. Αυτά μπορούν να πάνε και παραπέρα κάποια στιγμή.

Υπάρχουν όμως πρόθυμοι να βοηθήσουν;

Ναι, υπάρχουν και θα υπάρξουν κι άλλοι όταν αρχίσουμε να κάνουμε επικοινωνιακές καμπάνιες για το θέμα και γνωρίσει ο κόσμος αυτά τα παιδιά. Πολλοί αμφισβητούν αν υπάρχουν όντως ασυνόδευτα ανήλικα.

Γι’ αυτό τι κάνετε;

Είναι σημαντικό ζήτημα η αξιολόγηση της ηλικίας. Αυτές τις μέρες επεξεργαζόμαστε ένα πρόγραμμα για να αξιολογηθεί η ηλικία όλων των ασυνόδευτων ανηλίκων στη χώρα. Δεν θέλω να υπάρχει ούτε ένας άνθρωπος που δεν θα δικαιούται τις παροχές και θα τις έχει. Είναι θέμα αξιοπιστίας, και δικής μου προσωπικά και της χώρας. Είναι θέμα λογοδοσίας έναντι των ευρωπαίων φορολογουμένων, γιατί τα δικά τους χρήματα χρησιμοποιούμε. Και βέβαια δεν γίνεται να στερούμε πόρους και από τα ανήλικα που έχουν ανάγκη. Αυτό ζητάει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και έπρεπε να το είχαμε κάνει εδώ και χρόνια. Γενικώς όλα αυτά έπρεπε να τα έχουμε κάνει εδώ και χρόνια. Οι Ευρωπαίοι έχουν ενθουσιαστεί από την ταχύτητα με την οποία δημιουργούμε νέες θέσεις σε μακροχρόνιες δομές. Οταν παρέλαβε αυτή η κυβέρνηση υπήρχαν σχεδόν 1.000 θέσεις, με τάση να γίνουν λιγότερες. Εμείς τις έχουμε πάει περίπου στις 1.400. Μέχρι τέλος Μαΐου θα πιάσουμε τις 2.000 και μέχρι τέλος του χρόνου θα έχει τελειώσει το θέμα της στέγασης για τα ασυνόδευτα.

Αντιμετωπίζονται, γενικά, τα προσφυγάκια με καχυποψία;

Πολλοί πιστεύουν πως στέλνονται τα παιδιά για να είναι πιο εύκολη μετά η επανένωση. Δεν είναι έτσι τα πράγματα. Ναι, ένα 40% περίπου δηλώνει πως έχει κάποιον συγγενή στην Ευρώπη, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι δεν είναι ορφανά. Σε πολλές περιπτώσεις έχει ξεκληριστεί η οικογένειά τους. Πρέπει, όμως, να τις απαντάμε τις ανησυχίες του κόσμου. Αυτό που απασχολεί περισσότερο είναι τι θα κάνουν όσοι μείνουν εδώ. Εχουμε μια κρίση που δεν επιτρέπει πολλές γενναιοδωρίες. Εχουμε και μια κρίση εθνικής ασφάλειας, δεν χωράνε όλοι οι καλοί. Χρειάζεται να δούμε το Προσφυγικό σε ευρωπαϊκό επίπεδο.