Γενεαλογικά των Κολοκοτρωναίων

Ο αρχιστράτηγος της Επανάστασης καταγόταν από την πολεμική οικογένεια Τσεργίνη, που εμφανίζεται την περίοδο της Ενετοκρατίας. Η καταγωγή της οικογένειας ήταν από το Ρουπάκι Μεσσηνίας, το οποίο στην πρώτη οθωμανική απογραφή του 1461 καταγράφεται ως αμιγώς ρωμαίικο (ελληνικό). Υπήρχαν περίπου 60 οικογένειες Τσεργίνη στην ευρύτερη περιοχή της Μεσσηνίας και της Αρκαδίας. Το Ρουπάκι σε όλους τους ενετοτουρκικούς πολέμους ελάμβανε μέρος υπέρ των Ενετών και εναντίον των Τούρκων. Μετά την καταστροφή του οικισμού από τους Τούρκους το 1532, ο Τριαντάφυλλος Τσεργίνης μετοίκησε στη Γορτυνία και εγκαταστάθηκε στο απομονωμένο χωριό Λιμποβίτσι, όπου και νυμφεύθηκε (το πέτρινο λιτό Κολοκοτρωναίικο σώζεται σήμερα ως μουσείο).

Ο τετράκις εγγονός του Τριαντάφυλλου ήταν ο οπλαρχηγός Μπότσικας. Αυτός πολέμησε τους Τούρκους στα 1715, όταν ο μεγάλος βεζύρης Αλή Κιουμουρτζή ανακατέλαβε την Πελοπόννησο από τους Ενετούς. «Εις τον καιρόν του Μπότσικα εμβήκαν οι Τούρκοι εις Μοριά. Οι Χρυσοβιτσιώται, Λιμποδιτσιώται και οι Αρκουδορεματίται επήγαν και επολέμησαν εις του Ντάρα τον Πύργο 6.000 Τούρκους. Αυτοί εχαλάσθησαν και εγλύτωσε ο Μπότσικας». Ο Μπότσικας σκοτώθηκε αργότερα σε συμπλοκή με τους Τούρκους.

Γιος του Μπότσικα (και παππούς του Κολοκοτρώνη) ήταν ο Γιάννης. Σε αυτόν ένας Αρβανίτης έδωσε το προσωνύμιο Μπιθεγκούρας, που στα αρβανίτικα σημαίνει «αυτός που έχει ισχυρούς γλουτούς σαν πέτρα». Στα ελληνικά αποδόθηκε ως Κολοκοτρώνης. Στα Ορλωφικά, το 1770, ο Μπιθεγκούρας, αν και ήδη ηλικιωμένος, πολέμησε λυσσαλέα τους Τούρκους και τον κρέμασαν στην Ανδρούσα. Λίγο πριν πεθάνει, πληροφορήθηκε τη γέννηση του εγγονού του Θοδωράκη και τη σχολίασε ως εξής: «Αλλος ένας σκλάβος γεννήθηκε».

Ο γιος του Μπιθεγκούρα και πατέρας του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη ήταν ο Κωνσταντής (1745-1780), ένας από τους σημαντικότερους οπλαρχηγούς της προεπαναστατικής περιόδου. Νυμφεύθηκε τη Ζαμπία Κωτσάκη από την Αλωνίσταινα και μαζί της απέκτησε τον Γιάννη (Ζορμπά) και τον Θεόδωρο (Θοδωράκη). Νεότατος διορίστηκε από τον μπέη της Κορίνθου Χαλίλ αρματολός της Κορινθίας, αλλά στη συνέχεια αποφάσισε να συγκρουστεί με τους Τούρκους και να θέσει τέρμα στην οθωμανική κυριαρχία στον Μοριά. Εχτισε πύργο στην Καστανίτσα της Μάνης και επιδόθηκε σε λυσσαλέο αγώνα κατά των κατακτητών, προκαλώντας τους μεγάλες απώλειες. Συμμετείχε ως σύμμαχος των Ρώσων στα Ορλωφικά (1769-1770). Ακολούθησε η εισβολή τουρκαλβανικών ορδών που κατέκλυσαν την Πελοπόννησο επί μία δεκαετία.

Το 1780 ο Κωνσταντής συμμάχησε με τον τούρκο αρχιναύαρχο Χασάν, ο οποίος ήρθε στην Πελοπόννησο για να εκδιώξει τους Τουρκαλβανούς και να επαναφέρει την περιοχή υπό τον τουρκικό έλεγχο. Στην αιματηρή σύγκρουση που έλαβε χώρα στο οροπέδιο της Τριπολιτσάς, οι Τουρκαλβανοί απωθήθηκαν από τους Τούρκους, αλλά τη διαφυγή τους απέκλεισε ο Κολοκοτρώνης στα Τρίκορφα, με αποτέλεσμα 12.000 Τουρκαλβανοί να εξοντωθούν.

Αλλά στη συνέχεια ο Κωνσταντής αρνήθηκε να υποταχθεί στον Χασάν, με αποτέλεσμα αυτός να επιστρέψει την επόμενη χρονιά και να πολιορκήσει τους Κολοκοτρωναίους στον πύργο τους στην Καστανίτσα. Κατά την έξοδο από τον πύργο η Ζαμπία διέφυγε με τα παιδιά τους στη Μάνη, αλλά ο Κωνσταντής τραυματίστηκε θανάσιμα και κατακρεουργήθηκε από τους Τούρκους. Μαζί του σκοτώθηκαν και δύο αδελφοί του. «Ηταν μελαψότερος, μονοκόκκαλος, ογλήγορος, με ένα καθάριο άτι δεν τον έπιανες, 33 χρονών μέτριος, μαυρομάτης, λιγνός. Οι Αρβανίται τον είχαν τόσο τρομάξει, που έκαναν όρκο: Να μη γλυτώσω από του Κολοκοτρώνη το σπαθί. 700 μπουλουκμπατζήδες σκότωσε πριν» (απομνημονεύματα Θ. Κολοκοτρώνη).

Μόνον ένας αδελφός του Κωνσταντή, ο Αναγνώστης, επιβίωσε. Συνολικά 70 Κολοκοτρωναίοι είχαν σκοτωθεί από τους Τούρκους προεπαναστατικά. «Από τα 1553, όπου εφάνηκαν εις τα μέρη μας Τούρκοι, ποτέ δεν τους ανεγνώρισαν, αλλ’ ήσαν εις αιώνιον πόλεμον».

Η λαϊκή μούσα αποτύπωσε τους Κολοκοτρωναίους ως Κενταύρους. Στο περίφημο δημώδες άσμα «Των Κολοκοτρωναίων» θρυλείται ότι «καβάλα πάν’ στην εκκλησιά, καβάλα προσκυνάνε, καβάλα παίρν’ αντίδωρο απ’ του παπά το χέρι». Τελικώς από αυτήν τη μακραίωνη, αδιάλειπτη και αδιάλλακτη πολεμική παράδοση προέκυψε ο άνθρωπος που νίκησε μια αχανή αυτοκρατορία και έδωσε στους Ελληνες την ελευθερία τους και την αξιοπρέπειά τους.

Ο Μελέτης Η. Μελετόπουλος είναι διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Γενεύης