Ο Στρατής Τσίρκας για τον «Ελληνικό Μήνα» στο Λονδίνο

Το Σάββατο 4 Οκτωβρίου 1975 «ΤΑ ΝΕΑ» δημοσιεύουν το κείμενο του συγγραφέα Στρατή Τσίρκα με τις απόψεις του για τον «Ελληνικό Μήνα» του Λονδίνου. Σε αυτό εξηγεί:

Πριν από έξι μήνες όταν ο Αλέξανδρος Κοτζιάς μου μίλησε για την πρόθεση του Βρετανικού Ινστιτούτου Σύγχρονης Τέχνης να οργανώσει έναν «Ελληνικό Μήνα» στο Λονδίνο, η αντίδρασή μου ήταν αμέσως θετική: Τέτοιες πρωτοβουλίες πρέπει να ενθαρρύνονται. Γιατί το χουντικό καθεστώς είχε απομονώσει την Ελλάδα πολιτιστικά. Στους πνευματικούς της εργάτες έπεφτε λοιπόν το πρώτιστο χρέος να καλύψουν το γρηγορότερο το χάσμα στον δικό τους τομέα, αδιαφορώντας, στην ανάγκη, αν αυτό μπορεί να μπει στο ενεργητικό μιας δημοκρατικά εκλεγμένης κυβέρνησης, αλλά που λίγο ή πολύ ή και ολότελα δεν τους ήταν ίσως αρεστή. Ακόμη περισσότερο, που το δράμα της Κύπρου και η απειλή των τούρκων επιδρομέων στο Αιγαίο υποχρεώνουν να εξασφαλισθεί αμέσως η μέγιστη συμπαράσταση και του ελάχιστου δημοκράτη και αντιιμπεριαλιστή σε Ανατολή και Δύση. Κι αν η κινητοποίηση της δημοκρατικής κοινής γνώμης της κάθε ξένης χώρας για τα δίκαια του Ελληνισμού γίνει και μέσα από τα κάστρα του ιμπεριαλισμού, τόσο το καλύτερο. Γιατί η αποτελεσματική αντιμετώπιση, με την ενότητα όλων των αντιδικτατορικών παρατάξεων, της πίεσης και των σκοτεινών σχεδίων του αμερικανικού ιμπεριαλισμού κατά τον πρώτο λόγο, αλλά και του βρετανικού και του ΝΑΤΟ και άλλων ευρωπαϊκών πλεγμάτων, θα εδραιώνει τη μόλις κατακτημένη ελευθερία μας, που δεν έπαψε να κινδυνεύει.

Τώρα όμως έχουμε την εκστρατεία «για να ματαιωθεί ο Ελληνικός Μήνας». Πρέπει να πω πως αυτό δεν είναι καινούργιο, όταν μάλιστα η επιλογή γίνεται απ’ έξω, οπότε προσφέρεται πρόχειρο το επιχείρημα του πληγωμένου φιλότιμου από την ανάμειξη των ξένων στα εσωτερικά μας… Βέβαια τους λογοτέχνες και καλλιτέχνες, που ενδεχόμενα θα διαμαρτύρονταν επειδή αγνοήθηκαν, μπορώ να τους καταλάβω και να τους δικαιολογήσω. Το έργο τους υπερασπίζονται και χρέος τους είναι να το κάνουν. Από την άλλη όμως, αδικαιολόγητες μου φαίνονται η μέθοδος, η ορολογία και η τελική επιδίωξη της εκστρατείας: Ανακρίβειες, υπονοούμενα και δογματισμοί, κατάχρηση συνθηματολογίας, υπερεπαναστατικός πυρετός, μονοπώληση της νοημοσύνης και της αγωνιστικής ευθύνης («καλοστημένη παγίδα», «βασιλικός μήνας», «μεγαλοεφοπλιστικό κεφάλαιο», «τούρκικος μήνας», «ιμπεριαλιστικός δάκτυλος» κ.λπ.). Οσο για τις «δημοκρατικές διαδικασίες επιλογής» που επικαλούνται, να μην κρυβόμαστε, αλίμονο! Αν υπήρχε τρόπος να λειτουργήσουν σε όλα τα συλλογικά όργανα – και ποιος συνεπής δημοκράτης δεν το θέλει αυτό; – θα είχαμε ίσως και πάλι σάλο, πιο γόνιμο βέβαια, μα τον «Ελληνικό Μήνα» θα τον είχαμε, αν τον είχαμε, κατόπιν εορτής.

Επιδοκιμάζω μήπως τις διαδικασίες και τις επιλογές του Ινστιτούτου Σύγχρονης Τέχνης; Οχι όλες, έχω τις επιφυλάξεις μου, αφού δεν ρωτήθηκα και δεν συνεργάστηκα στην προετοιμασία του Μήνα. Τα παρακάμπτω αυτά, ωστόσο και βλέπω τον κατεπείγοντα στόχο: Να προβληθεί, τη δύσκολη αυτή ώρα, στο διεθνές κοινό η Ελλάδα κι ο πολιτισμός της, με ένα τμήμα, έστω, από τις πραγματοποιήσεις των δημιουργών και των επιστημών της…

Τώρα η υγεία μου δεν καλυτέρεψε, αλλά στο Λονδίνο θα πάω:

α) Για να διαδηλώσω και στην πράξη μια παλιά μου θέση: Ο πνευματικός άνθρωπος πρέπει να μένει απτόητος από πιέσεις του είδους που διάλεξαν οι πολέμιοι του Μήνα.

β) Για να επιβεβαιώσω την προσήλωσή μου στη δημοκρατική ενότητα του πνευματικού κόσμου, έτσι όπως σφυρηλατήθηκε μέσα στη μαύρη επταετία (Δεκαοχτώ Κείμενα, Νέα Κείμενα, 1 και 2, Η Συνέχεια, Εταιρεία Μελέτης Ελληνικών Προβλημάτων, κηδεία Γιώργου Σεφέρη, χουντικές δίκες συγγραφέων κ.λπ.) όπως εκφράζεται και μέσα από τον κατάλογο των προσκλήσεων στον Ελληνικό Μήνα του Λονδίνου.

Γ) Η απουσία μου δεν θα ελάττωνε ούτε στιγμή την αντιπροσωπευτικότητα της λογοτεχνικής πλευράς. Στο Λονδίνο πηγαίνουν συνάδελφοι πολύ καλύτεροι από μένα. Είναι ωστόσο η πρώτη φορά που καλούνται, δίχως προκαταλήψεις και αντιδραστικά πλέγματα, τόσοι πνευματικοί άνθρωποι σαφώς τοποθετημένοι στα αριστερά και θέλω να δείξω την αλληλεγγύη μου και μαζί τους να χαρώ αυτό το δημοκρατικό βήμα στον πνευματικό τομέα.