Στην Αβάνα, το 2014

«Μια φωτογραφία χίλιες λέξεις». Αλήθεια, τι είναι αυτό που σε παρακινεί να σηκώσεις τη φωτογραφική μηχανή και με ένα κλικ να σταματήσεις τον χρόνο, να συλλάβεις και να «εκτελέσεις» τις στιγμές, και να περικλείσεις σε ένα κάδρο αυτό που συμβαίνει ή βρίσκεται μπροστά στα μάτια σου; Ο μεγάλος φωτογράφος Henry Cartier-Bresson έλεγε ότι «δεν υπάρχει τίποτα σε αυτόν τον κόσμο που να μην έχει την αποφασιστική στιγμή του».

Ασήμαντα γεγονότα λοιπόν, τα οποία επιστρατεύοντας τη μνήμη οδηγούν μέσω της φωτογραφικής διαδικασίας στη δημιουργία του ανεξίτηλου κάδρου.

Βρίσκομαι στην Αβάνα, στην Κούβα το 2014. Ενα ταξίδι που όλοι θέλαμε να πραγματοποιήσουμε όσο ζούσε ο Φιντέλ Κάστρο, πριν αλλάξουν όλα, πριν αυτή η πολύπαθη χώρα αλλοιωθεί, λεηλατηθεί από τον «αδηφάγο δυτικό πολιτισμό», με όλα όσα αυτό συνεπάγεται.

Οδοιπορικό στους δρόμους, τα μουσεία, τα κτίρια, τα πολιτιστικά μνημεία, την ιστορία. Εικόνες αντιφατικές. Από τη μία, μεγαλοπρεπή κτίρια ερειπωμένα, πολυκοσμία στους δρόμους, φτώχεια. Κι από την άλλη, αμέριμνοι τουρίστες, λιμουζίνες εποχής, χαρούμενες μουσικές.

Περιδιαβαίνοντας την πολύβουη πόλη, χώθηκα στα δρομάκια της, φωτογράφιζα τους ανθρώπους στην καθημερινότητά τους και αναπόφευκτα βρέθηκα στον μεγάλο εντυπωσιακό παραλιακό δρόμο, τον Μαλεκόν. Αυτοκίνητα να πηγαινοέρχονται, κόσμος να βολτάρει στον μόλο, στη δύση του ηλίου. Ατμόσφαιρα ειδυλλιακή!

Ξαφνικά βλέπω ένα νεαρό αγόρι να περπατάει στο πεζούλι και να κοιτάζει μία την απέραντη θάλασσα που έφτανε στις ακτές της Αμερικής και μία την κοπέλα της φωτογραφίας ξαπλωμένη κάτω, να εστιάζει το βλέμμα της στον ορίζοντα και ίσως – ποιος ξέρει; – να ονειρεύεται μια καλύτερη ζωή απέναντι. Στο μυαλό μου ήρθαν οι ιστορίες που ακούγαμε συνεχώς για τους «φυγάδες» που φεύγανε παράνομα από την Κούβα μέσα σε μικρά καΐκια για το Μαϊάμι. Μια εικόνα φορτισμένη συναισθηματικά, με αναφορές στην ιστορία και τους αγώνες των Κουβανών, τα χρώματα του ουρανού μαγικά, να σμίγουν με τη θάλασσα στον ορίζοντα. Και τα δύο παιδιά αγναντεύοντας το πέλαγος να θέλουν να δραπετεύσουν, όπως τόσοι άλλοι συμπατριώτες τους, απέναντι, στη «γη της επαγγελίας».

Χωρίς χρονοτριβή, «κλικ» και απαθανατίζω τη σκηνή.

Παρόν, παρελθόν και μέλλον παρελαύνουν στιγμιαία και το μυαλό αρχίζει να φέρνει μνήμες παλιές και καινούργιες, που άλλες πονούν κι άλλες μάς γεμίζουν ελπίδες.

Η Κούβα που μόλις γνώριζα ήταν η Αβάνα που βρισκόταν μπροστά μου. Μεγαλοπρεπέστατη στη φτώχεια της, ευτυχισμένη στη μιζέρια της, λαμπερή και φωτεινή στη μελαγχολία της. Ηταν κάτι που ένιωσα ότι έπρεπε να το αποτυπώσω χωρίς λοβιτούρες, τίμια, χωρίς περιττά φτιασίδια. Το παιδί, το κορίτσι, τα σύννεφα και ο ήλιος που κρυβόταν επίτηδες, θαρρείς για να μην ενοχλεί. Ξανακοιτάζοντας τη φωτογραφία σκέφτομαι πως η δημιουργία είναι θέμα πολύπλοκο, πολλές φορές αδιερεύνητο και πάντα δύσκολο να το εξηγήσεις. Είναι θέμα έμπνευσης που ξεπηδά από την καρδιά, το συναίσθημα και όχι από το μυαλό. Χωρίς να χάνει τη σχέση της με την πραγματικότητα, φαίνεται να αναπτύσσει έναν συνεχή διάλογο με τη μνήμη, έναν διάλογο ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν. Μέσω του επιλεκτικού αποκλεισμού στοιχείων προσπαθεί να ελέγξει την πραγματικότητα.

Αυτό που θα προκύψει θα αποτελείται από θραύσματα ρεαλισμού οργανωμένα από τη δύναμη της φαντασίας.

Η συγκίνηση που προκαλείται κατά τη φωτογραφική διαδικασία πρώτα στον φωτογράφο και ίσως αργότερα και στον θεατή, με σύμμαχο την έντονη οπτική αντίληψη και τη διεισδυτική ματιά, από τη συνθετική ή αφαιρετική ή και υπαινικτική μερικές φορές αποτύπωση σε κάδρο της πραγματικότητας, οδηγεί στο φωτογραφικό αποτέλεσμα.

Η γοητεία της φωτογραφίας είναι για μένα μαγική, από την αποφασιστική στιγμή όπου πρέπει να συντρέχουν όλοι οι παράγοντες που στοιχειοθετούν μια ενδιαφέρουσα φωτογραφία, όπως το κάδρο, το φως, το αντικείμενο και κυρίως το συναίσθημα, μέχρι τη στιγμή που την επιλέγεις και την εκτυπώνεις.

Είναι δύσκολο να μεταδώσεις κάτι τόσο προσωπικό που πιστεύεις ότι πέτυχες να αποτυπώσεις. Αλλά σίγουρα πρέπει να προσπαθήσεις να εξηγήσεις γιατί εσύ προσωπικά πιστεύεις ότι αυτό το δημιούργημα αξίζει να το κρατήσεις στα «καλά» σου, να το δημοσιοποιήσεις, να εκτεθείς, και να ελπίζεις ότι αυτοί που θα το δουν θα το προσέξουν, θα νιώσουν κάποια συναισθήματα και θα αφήσουν τη φαντασία τους να ταξιδέψει.