Γιάννης Μετζικώφ

Τα Σαββατοκύριακα. Τα Σαββατοκύριακα τώρα, τα Σαββατοκύριακα τότε. Πόσο μακριά μού μοιάζουν τα Σαββατοκύριακα της παιδικής μου ζωής, πόσο απέραντα, ευρύχωρα, γεμάτα γεγονότα σε σχέση με το αγωνιώδες στρίμωγμα του σήμερα, σήμερα που οι σκέψεις της εβδομάδας σε κατακλύζουν από το βράδυ της Κυριακής!

Εκείνα τα βράδια του Σαββάτου, που οι νεανικές μας παρέες ανάσκελα, με τα τρανζίστορ στη διαπασών, ατενίζαμε τον άγραφο ουρανό από τις ξουραφιές των αεροπλάνων, στις ταράτσες, τα καλοκαίρια. Εκείνες τις Κυριακές που με τη μανέστρα στη μασχάλη τρέχαμε πρωί πρωί να δώσουμε το ταψί με το κρέας στον κάθιδρο φούρναρη. Εκείνα τα κυριακάτικα μεσημέρια που η μάνα μας έκανε το μοίρασμα στο ασπροστρωμένο τραπέζι! Τότε!.. Τώρα όλα άλλαξαν…

Μένω στην Πλάκα, σε ένα σπίτι που βλέπει μπροστά του την Ακρόπολη, τόσο κοντά, που νιώθεις πως αν απλώσεις το χέρι σου θα την αγγίξεις. Εκεί σε μια βεράντα, σε ένα στρογγυλό τραπέζι που έχει επάνω του ακουμπισμένη μια γλάστρα με μια νεραντζούλα, απλώνω τα μεσημέρια του Σαββάτου και τις Κυριακές τα σύνεργα της δουλειάς μου. Ζωγραφίζω μέχρι να βραδιάσει για ένα βιβλίο που προσπαθώ να ολοκληρωθεί πολύ καιρό τώρα, μια έρευνα πάνω στις φορεσιές της πατρίδας μας.

Φορεσιές, όχι μόνο αυτές που ξέρουμε, αλλά και ξεχασμένες και από χαμένες πατρίδες και άγνωστες και καθημερινές, μια έρευνα τεκμηριωμένη με κείμενα και φωτογραφίες που με απασχολεί πολλά χρόνια και ψάχνω σε κάθε γωνιά από δω κι από κει να τα εντοπίσω.

Ζωγραφίζω λοιπόν τα Σαββατοκύριακα. Και η Πλάκα μπροστά μου με τις κεραμιδένιες στέγες και τα καμπαναριά της, με την υπέροχη σιωπή της, τη σημαία που ανεβοκατεβαίνει πρωί – βράδυ στον ιστό του βράχου, τον φάλτσο εθνικό ύμνο από τα φανταράκια δύο φορές τη μέρα, τα ηλιοβασιλέματα, τους τουρίστες, τις καμπάνες, τους εσπερινούς, όλα μοιάζουν συναισθηματικά να συμπορεύονται μαζί μου, να με βοηθούν, κι έτσι όλη αυτή η ενορχηστρωμένη ομορφιά με βάζει σε παθιασμένη διάθεση να δουλέψω. Γιατί νιώθω πως αυτά τα Σαββατοκύριακα δεν είναι μόνο ο χρόνος τους, είναι μια ήρεμη ενδοσκόπηση, μια ώρα περισυλλογής για όλα τα καλά και τα δυσάρεστα που ήρθαν και έφυγαν μες στην εβδομάδα, ένας δικός μου τρόπος να βάλω πάλι σε τάξη όλα όσα με περιμένουν.

Ζωγραφίζοντας, αποκτώ τον έλεγχο να δω ανάγκες και προτεραιότητες, ασφαλής, ήρεμος και βοηθημένος από τη σπιτική γαλήνη που με περιβάλλει.

Τα Σαββατοκύριακα δεν βγαίνω χωρίς λόγο από το σπίτι. Ισως το πρωινό του Σαββάτου ή της Κυριακής να κάνω μια βόλτα στο Μοναστηράκι, συνήθως με πρόσχημα το μπρούντζινο χερουλάκι που χάθηκε ή μια επίσκεψη στο μαγαζάκι που με προμηθεύει παμπάλαιες ελληνικές φωτογραφίες για τη δουλειά μου στο βιβλίο που προσπαθώ να κάνω.

Στην πραγματικότητα, όμως, η βόλτα έχει να κάνει με την αγωνιώδη αναζήτηση υλικών, που αναπάντεχα θα συναντήσω ενθουσιασμένος μπροστά μου. Υλικά ενθουσιαστικά χρήσιμα για το θεατρικό έργο που φτιάχνω κάθε φορά. Μικρά πολύτιμα κομμάτια, λαμπερά και ασήμαντα, ετερόκλητα απομεινάρια μιας άλλης χρήσης που θα επανασυνδεθούν πάλι σε μια νέα ζωή, με ποιητική λογική, ένα παζλ που τα επανοργανώνει για άλλα από αυτά που αρχικά κατασκευάστηκαν να κάνουν, επαναχρησιμοποιημένα σκουπίδια, το ευτελές καθίσταται πολύτιμο, μάσκες και στολίσματα και αντικείμενα θεάτρου, λάμψεις και ράκη, που θα υπηρετήσουν τον μαγικό, σχεδόν μεταφυσικό κόσμο του θεάτρου.

Τι καλύτερο μπορεί να μου συμβεί από αυτή την αναζήτηση τα πρωινά των Σαββατοκύριακών μου. Ενας μοναχικός, δημιουργικός περίπατος που δεν μπορώ ποτέ να κάνω με παρέα. Οι πωλητές, οι παλιατζήδες, οι Τσιγγάνοι με γνωρίζουν, ίσως με βρίσκουν παράξενο, αλλά με γνωρίζουν, το βλέπεις από τα καλωσορίσματά τους και από τον συνωμοτικό τρόπο που μου ξεδιπλώνουν την πραμάτεια τους. Με ξέρουν και έχουν φυλάξει αυτό που ίσως θα με ενθουσιάσει, κάτι που σίγουρα αφήνει αδιάφορους τους άλλους τους πελάτες. Αισθάνομαι σαν να τους έχω εκπαιδεύσει τόσα χρόνια πελάτης. «Φτιάχνει με αυτά ωραία πράγματα στο θέατρο» λένε μεταξύ τους!

Από όλους όσους ξέρω μες στο θέατρο, μόνο με την Ειρήνη Παπά μπορούσα να κάνω κάποτε αυτούς τους σκηνογραφικούς περιπάτους. Θυμάμαι τον ενθουσιασμό της τα Σαββατοκύριακα, όχι μόνο εδώ στην Αθήνα, αλλά και όταν πηγαίναμε στα παζάρια της Ρώμης, του Παρισιού, όπου κι αν βρισκόμαστε. Της άρεσε. Μου έκανε αδιάκοπες υποδείξεις, σαν δασκάλα μου. «Αυτό πάρ’ το, θα το κάνουμε έτσι, θα το βάψουμε έτσι και θα γίνει κάπως έτσι!» έλεγε.

Είχε μια απίστευτη ματιά στη θεατρική μεταμόρφωση των πραγμάτων. Και την αγαπούσανε και οι παλιατζήδες που ήταν απλή και καθότανε και κουβέντιαζε και γελούσε ανάμεσά τους!

Τα Σαββατοκύριακα της ζωής μου, τα Σαββατοκύριακά μου τώρα, είναι οι ζωογόνες ανάσες της προσωπικής ανασυγκρότησης των σκέψεών μου και των εικαστικών μου αποφάσεων. Πάντα! Από τότε στη μεταπολεμική Αθήνα που η μάνα μου με πήγαινε στον Κρίνο για λουκουμάδες, ως τους χωματόδρομους όπου οι γυναίκες βγαίνανε με τις καρέκλες να αποσπερίσουνε, μέχρι τώρα εδώ που βλέπω τις κεραμιδένιες στέγες της Πλάκας και δεν θέλω να πάω πουθενά, παρά μονάχα εδώ, μπροστά στη ζωγραφιά που προσπαθώ να τελειώσω.

Γιατί και τότε και τώρα αυτές θα παραμένουν οι μοναδικές πολυτελείς μου ώρες, οι αδιατάραχτες, πλάι στα πλάσματα που πρέπει να νιώθουν πόσο τα αγαπώ, χαρίζοντάς τους χρόνο, και που για αυτά και μόνο δεν επέλεξα ο χρόνος αυτές τις δύο ημέρες να συνθλίβεται σε επαγγελματικά προβλήματα, στην κοινωνική εξωστρέφεια και σε επιφάσεις, αλλά μόνο σε αυτά. Μαζί!

Μαζί έτσι όπως άλλοτε η μάνα μας μάς ένωνε, μοιράζοντας το φαγητό στα πιάτα μας τις Κυριακές…