Τα βιβλία αρωγός στην ανάπτυξη του τουρισμού

Θ.Ν.: Οσο κι αν θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως μια απροσδόκητη ερώτηση, δεν παύει να παραμένει αναπόφευκτη όταν συζητεί κανείς μαζί σας κυρία Γκερέκου, ποια δηλαδή σχέση μπορεί να διατηρεί ο τουρισμός με το βιβλίο;

Α.Γκ.: Πολύ ενδιαφέρουσα ερώτηση. Αλλά, για να είμαστε μέσα στα πράγματα, θα έπρεπε πρωτίστως να μιλήσουμε για τα προβλήματα που αντιμετωπίζει το βιβλίο στη χώρα μας. Είναι ένα κομμάτι του πολιτισμού μας που χρειάζεται να ενισχυθεί πολύ περισσότερο σε σχέση με όσα έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια. Μιλάμε για θέματα όπως είναι η ενιαία τιμή του βιβλίου που, όταν καταργήθηκε ο σχετικός νόμος, προσωπικά είχα εκφράσει την αντίθεσή μου, όπως την είχα εκφράσει και με την κατάργηση του ΕΚΕΒΙ. Η δημοκρατία είναι η πλειοψηφία βέβαια, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο κάθε βουλευτής ή υπουργός δεν μπορεί να έχει τις προσωπικές του απόψεις. Οπως επίσης θα μπορούσε να έχει ενισχυθεί ο θεσμός των μαθημάτων φιλαναγνωσίας στο σχολείο, ώστε νέοι άνθρωποι να μάθουν να αγαπούν το βιβλίο ανεξάρτητα από την τεχνολογία που έχει μπει στη ζωή μας και είναι μια πραγματικότητα. Και αναφέρομαι στον εύκολο τρόπο όσον αφορά την απόκτηση της πληροφορίας και τον καταιγισμό σε εικόνες, η διαχείριση όμως αυτής της πραγματικότητας χρειάζεται να γίνεται με έναν τρόπο που να μην είναι εις βάρος του βιβλίου. Πώς λοιπόν μπορεί να συνδεθεί το θέμα του βιβλίου ως έκφραση πολιτισμού με τον τουρισμό; Θα το έβλεπα ως μια προώθηση του τουριστικού προϊόντος της χώρας μας, με βάση οπτικοακουστικές παραγωγές που να στηρίζονται σε ελληνικά θέματα και κατά συνέπεια σε ελληνικά βιβλία. Ο,τι και να πούμε, ότι και να κάνουμε, το πιο σημαντικό προϊόν μας – αν και δεν μου αρέσει η λέξη και τη χρησιμοποιώ σχεδόν καταχρηστικά – σε σχέση με ό,τι εξάγουμε είναι ο πολιτισμός μας. Το φως, η θάλασσα, ο ήλιος, το τοπίο πάντα θα υπάρχουν, ο πολιτισμός όμως είναι αυτός που καθιστά την τουριστική μας ανάπτυξη βιώσιμη. Και στον τομέα αυτόν το βιβλίο μπορεί να παίξει έναν πολύ σπουδαίο ρόλο.

Α.Π.: Κάτι πολύ απλό και πολύ πρακτικό που δεν αξιοποιήθηκε, ή μάλλον που πηγαίνει εντελώς χαμένο – αφού μιλάμε για τη σχέση του τουρισμού με το βιβλίο -, είναι το τι θα μπορούσε να γίνει όσον αφορά τα πωλητήρια των αρχαιολογικών χώρων. Κάθε άνθρωπος που επισκέπτεται έναν αρχαιολογικό χώρο ή ένα μουσείο αισθάνεται εξαιρετικά ανοιχτός όχι μόνο για να δει αλλά και για να εμπεδώσει όσα οι χώροι αυτοί του προσφέρουν. Αλλά δεν βρίσκει τίποτα. Πηγαίνεις, για παράδειγμα, στο Λούβρο και δεν ξέρεις τι να πρωτοδιαλέξεις. Δεν εννοώ αυτό που λέω μόνο ως κατανάλωση βιβλίων, αλλά κυρίως ως ανακάλυψη ολόκληρων κόσμων.

Α.Γκ.: Πού ακριβώς εντοπίζετε τη δυσκολία όσον αφορά την επάνδρωση των αρχαιολογικών χώρων και των μουσείων με βιβλία;

Α.Π.: Είναι σε σχέση με την έγκριση που χρειάζεται να δώσουν οι υπάρχουσες επιτροπές. Για παράδειγμα, προτείνεις την «Ιστορία των ελληνικών αγγείων», ένα βιβλίο κλασικό στο είδος του. Και σου απαντάνε «δεν ξέρουμε αν η μετάφραση είναι καλή». Και όταν τους προτείνεις να την ελέγξουν, επικαλούνται διάφορους λόγους ώστε να μη γίνει δυνατή η ύπαρξη των βιβλίων στα πωλητήρια. Αντιμετωπίζουμε δηλαδή ένα σύστημα που είναι αδύνατο να λειτουργήσει. Και μιλάμε για το Αρχαιολογικό Μουσείο, που είναι ένα από τα πλουσιότερα μουσεία του κόσμου. Σκεφτείτε και συγκρίνετε τα πωλητήρια του Μητροπολιτικού Μουσείου της Νέας Υόρκης και του Αρχαιολογικού Μουσείου της Αθήνας. Και δεν εννοώ το υλικό κέρδος, εννοώ το τι θα ανακαλύψει ο άνθρωπος που φεύγει με ένα βιβλίο υπό μάλης από το Αρχαιολογικό Μουσείο. Δηλαδή έχει πέσει ένας σπόρος.

Α.Γκ.: Και θα συνδεθεί βιωματικά λόγω του βιβλίου πολύ περισσότερο με τον χώρο που επισκέφθηκε. Δηλαδή με την επιστροφή του κουβαλάει ένα κομμάτι πολύ πιο δυνατό σε σχέση με την εμπειρία που απέκτησε με την επίσκεψή του.

Α.Π.: Για παράδειγμα, πηγαίνεις στο ανάκτορο του Νέστορα και δεν υπάρχει για να αγοράσεις ούτε μια καρτ ποστάλ – δεν μιλάω πια για βιβλίο – με την πινακίδα με τη Γραμμική Β’. Εχουμε γύρω μας τόσους αρχαιολογικούς χώρους, ενώ άλλοι λαοί με το τίποτε φτιάχνουν μουσεία και αφηγούνται ιστορίες. Βέβαια, όταν έχεις κάτι σε πληθωρισμό, με την καλή έννοια σαφώς, και δεν χρειάζεσαι τίποτε παραπάνω, λογικό είναι να εφησυχάζεις. Ομως χρειάζεται να γίνει αυτό το πρώτο βήμα και να αξιοποιηθεί η σχέση τουρισμού και βιβλίου με την αξιοποίηση των πωλητηρίων στα μουσεία.

Α.Γκ.: Επειδή το θέμα είναι τεράστιο και μπορούμε να προτείνουμε χιλιάδες ιδέες, στην ουσία πρέπει να υπάρξει μια προτεραιότητα. Τι είναι πιο εύκολο αυτή τη στιγμή; Αν συσκεφτούμε οι αρμόδιοι του υπουργείου Πολιτισμού και του υπουργείου Τουρισμού με τον ΕΟΤ, που ειδικεύεται στην προβολή της χώρας μας στο εξωτερικό, με πέντε διαδικαστικά βήματα, που μπορεί να είναι ή τρία ή έξι, θα υπάρξει οπωσδήποτε ένα πολύ ουσιαστικό αποτέλεσμα όσον αφορά τα πωλητήρια των μουσείων. Και είναι κάτι που δεν κοστίζει.

Πολιτισμός

Θ.Ν.: Αναρωτιέται κανείς εδώ και πόσα χρόνια έχει αρχίσει αυτή η ιστορία όσον αφορά τον πολιτισμό μας, ότι δηλαδή είναι ένα εξαγώγιμο προϊόν.

Α.Γκ.: Πάντα η Ελλάδα και ο πολιτισμός ήταν το πιο δελεαστικό κίνητρο για τον εν δυνάμει επισκέπτη ή τουρίστα της χώρας μας, πέρα δηλαδή από το να κολυμπήσει κανείς σε μια ωραία θάλασσα. Ωστόσο δεν μπορεί να αμφισβητήσει κανείς ότι η αλησμόνητη Μελίνα Μερκούρη το είπε πολύ δυνατά όταν χαρακτήρισε τον πολιτισμό μας ως «τη βαριά βιομηχανία της Ελλάδας». Δεν το είπε μόνο δυνατά, αλλά και σ’ έναν ποιοτικό αναβαθμό. Εκανε τομές, διεκδίκησε πράγματα, αγαπούσε πολύ τους ανθρώπους της τέχνης και του πολιτισμού, όντας και η ίδια καλλιτέχνις αλλά και μια πολιτικός με όραμα. Είχε πάντα πλήρως κατά νου τη μεγάλη εικόνα και μετά προχωρούσε στην υλοποίηση των σχεδίων. Ηταν βέβαια και μια εποχή που όλη αυτή η διαδικασία είχε τον χαρακτήρα μιας πολιτιστικής επανάστασης. Από την άλλη, όμως, δεν πρέπει να ξεχνάμε τον Αντώνη Τρίτση, που υπήρξε ο αρχιτέκτονας των σχεδίων για την ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων. Ο,τι πρότεινε τότε και είχε ακουστεί ως ακραίο και τολμηρό πραγματοποιήθηκε ύστερα από κάποια χρόνια. Γενικότερα η πολιτεία, η κάθε κυβέρνηση, με τις όποιες αγκυλώσεις έχει, με τα καλά της και τα κακά της, θα κινητοποιηθεί περισσότερο και πιο ουσιαστικά αν υπάρξει μια πρωτοβουλία από κάτω. Είναι δύσκολο ακόμη και ένας ή δύο άνθρωποι να είναι ρομαντικοί σε μια κυβέρνηση αν δεν είναι ρομαντικοί οι πολλοί.

Θ.Ν.: Σε ποιον βαθμό θεωρείτε ότι το Διαδίκτυο συνιστούσε και συνιστά έναν κίνδυνο για το βιβλίο αλλά και για τον πολιτισμό γενικότερα;

Α.Π.: Δεν θεωρώ ότι το όλο ζήτημα τίθεται με τον όρο του κινδύνου. Το Διαδίκτυο είναι μια πολύ ισχυρή πραγματικότητα, αλλά το βιβλίο δεν το απειλεί. Αντίθετα, θα έλεγα, δημιουργεί τρομερές ευκαιρίες για τους ανθρώπους, δίνει τη δυνατότητα ενός εκδημοκρατισμού της παιδείας σε παγκόσμιο επίπεδο. Αυτό που χρειάζεται να σκεφτούμε είναι πώς χρησιμοποιούμε τα smart phones και τα social media, πώς ο σύγχρονος άνθρωπος – πράγμα που δεν έχει σχέση με το βιβλίο και το Διαδίκτυο – γίνεται ολοένα και πιο ανυπόμονος και δεν μπορεί να συγκεντρωθεί για πολλή ώρα σε κάτι συγκεκριμένο λόγω της κινούμενης εικόνας και της ανάγκης να τσεκάρει διαρκώς το οτιδήποτε. Βέβαια αυτή η πολυδιάσπαση έχει να κάνει με τον τρόπο που ζούμε σήμερα. Πρόκειται για μια πραγματικότητα, όπως το παρατηρούν επίσης ψυχολόγοι και παιδαγωγοί, που δεν απειλεί όμως το βιβλίο. Είναι κάτι που το βλέπουμε και στους εαυτούς μας σε αυτή την προχωρημένη ηλικία που είμαστε, ότι αλλάζουμε και γινόμαστε πιο ανυπόμονοι. Πιο πολύ όμως σκέφτεται κανείς τα παιδιά που γεννήθηκαν και μεγαλώνουν μέσα σ’ αυτόν τον κόσμο. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι θα βρουν τα πατήματά τους και την ισορροπία τους, όμως η όλη υπόθεση είναι ένα πρόβλημα. Ειδικότερα για την Ελλάδα, το γεγονός ότι η τεχνολογία είναι τόσο εύκολα προσβάσιμη μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε ως ένα εργαλείο για να ξεμπερδεύουμε πολύ πιο γρήγορα σε σχέση με οποιασδήποτε μορφής κρίση, οικονομική ή πολιτιστική.

Α.Γκ.: Δεν μπορούμε αυτό που ζούμε σήμερα σε σχέση με την τεχνολογία να το δαιμονοποιήσουμε. Το ποτάμι έχει ξεκινήσει, το θέμα είναι πώς θα το αξιοποιήσεις λειτουργικά με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, χωρίς όμως να χάσεις την ουσιαστική επαφή, το να προλαβαίνεις δηλαδή να χαρείς. Οταν δεν γίνεται αυτό, χάνεις την επαφή με τον συναισθηματικό σου κόσμο. Το κομμάτι της ανθρωποκεντρικής ανάπτυξης συνεχίζει να υπάρχει ακριβώς όπως υπήρχε και όταν η τεχνολογία δεν είχε φτάσει στο σημείο που είναι σήμερα. Ενα απλό παράδειγμα, αν και έχει επαναληφθεί κατά κόρον. Το μαχαίρι μας βοηθάει στη ζωή μας σε πάρα πολλά. Αν το στρέψουμε όμως προς τα πάνω μας, θα μας σκοτώσει. Βέβαια, όσο εξαιρετικά εργαλεία και αν δίνει η τεχνολογία, η στιγμή που βιώνεις τη σχέση με τη φύση είναι κάτι ανεπανάληπτο. Αλίμονο αν το τσουνάμι που έχει έρθει με την ανάπτυξη της ηλεκτρονικής διαπαιδαγώγησης ταράξει το κέντρο μέσα μας, που είναι η αναζήτηση πάντα μιας βαθύτερης αρμονίας.

Συνέχεια του κράτους

Θ.Ν.: Γεννιέται όμως εύλογα το ερώτημα: όταν τόσοι άνθρωποι, τόσοι οργανισμοί, τόσες επιχειρήσεις, τόσες χώρες, αποσκοπούν στο ίδιο ακριβώς πράγμα, στην προβολή δηλαδή ενός προϊόντος, δεν δημιουργείται ένας συνωστισμός που εξουδετερώνει την πρόθεση να γίνει κάτι γνωστό;

Α.Γκ.: Στο σημείο αυτό περνάμε μια μεταβατική φάση σε σχέση με το τι θεωρούμε σημαντικό ή μη. Λύνεται όμως το πρόβλημα αν ο κάθε φορέας, ο κάθε οργανισμός ή ο κάθε άνθρωπος στη δουλειά του ορίσει μια στρατηγική σε σχέση με τις προτεραιότητές του και με τους στόχους που θέλει να επηρεάσει. Εμείς, για παράδειγμα, ως οργανισμός τουρισμού οφείλουμε να ελέγξουμε με ποιον τρόπο θα έχουμε πολλαπλασιαστικά οφέλη. Να βάλουμε ένα σποτ σε μια μεγάλη αεροπορική εταιρεία που ταξιδεύει σε όλον τον κόσμο, ή ένα σποτ σε σχέση με προορισμούς που μας ενδιαφέρουν, όπως είναι οι χώρες της Ασίας και της Αυστραλίας; Είναι λοιπόν θέμα επιλογής και κρίσης και πώς, σε σχέση με αυτή την υπερπροσφορά σε πληροφόρηση που ο κόσμος δέχεται καθημερινά, θα του προσελκύσουμε το ενδιαφέρον.

Α.Π.: Θα πρόσθετα ότι είναι κρίμα όλη αυτή η προσπάθεια όπως την περιγράφετε να πάει χαμένη. Θα πρέπει να καταλάβουμε ότι χρειάζεται να περάσουμε σε μια εποχή όπου η συνέχεια του κράτους είναι ένα ζητούμενο για την ελληνική κοινωνία. Ακόμη και σήμερα λέμε για την Αμερική του Τραμπ, που είναι κάτι τραγικό. Υπάρχει όμως ένα κομμάτι που λειτουργεί με τον ίδιο ορθολογικό και οργανωμένο τρόπο, είτε είναι ο Τραμπ είτε είναι ένας οποιοσδήποτε άλλος. Στην Ελλάδα τα πράγματα αλλάζουν εκ βάθρων με την κάθε κυβέρνηση.

Α.Γκ.: Θυμόσαστε για πόσο καιρό οι Βρυξέλλες δεν είχαν κυβέρνηση και το κράτος λειτουργούσε κανονικότατα; Αν δεν κάνω λάθος, ήταν για δύο χρόνια.

Α.Π.: Δεν είναι δυνατόν να διαφωνούμε σε όλα, να ξεκινάμε πάντα από το μηδέν. Είναι δικό μου κέρδος να κρατάω εν πολλοίς αυτό που άφησε ο προηγούμενος.

Θ.Ν.: Κυρία Πατάκη, το βιβλίο θα σας ενδιέφερε αν δεν προερχόσασταν από μια εκδοτική οικογένεια;

Α.Π.: Δεν μπορώ να απαντήσω γιατί μεγάλωσα μέσα σ’ αυτό το περιβάλλον. Στη ζωή μου όμως, συνειδητά τουλάχιστον, δεν έχω κάνει κάτι που να μην μου αρέσει. Αγαπώ πολύ τη δουλειά μου και τα πρώτα χρόνια της κρίσης, που μας είχε πιάσει όλους πανικός, σκεφτόμουν ότι η κατάσταση υπήρχε ενδεχόμενο να γίνει τόσο τραγική ώστε να μην μπορούμε να συνεχίσουμε – δεν είχε αποτυπωθεί με νούμερα αλλά το νιώθαμε όλοι μας -, αισθανόμουν μια παρηγοριά με τη σκέψη ότι θα μπορούσα ακόμη και να πληρώσω για να συνεχίσω να κάνω τη δουλειά αυτή.

Θ.Ν.: Κυρία Γκερέκου, πώς εξηγείτε εσείς η ίδια την απόκλιση που υπάρχει ανάμεσα στις σπουδές που έχετε
κάνει και σε όσα κατά καιρούς καταπιαστήκατε;

Α.Γκ.: Θεωρώ ότι δεν υπάρχει μεγάλη απόκλιση παρά το γεγονός ότι το αντικείμενο των σπουδών μου φαίνεται διαφορετικό σε σχέση με ό,τι ακολούθησε. Θαυμάζω συχνά τους ανθρώπους που έχουν δοθεί σε ένα συγκεκριμένο αντικείμενο παράγοντας συνεχώς έργο σε σχέση με το αντικείμενο αυτό και εξελίσσονται χάρη σ’ αυτό. Είναι υπέροχο να ανακαλύπτεις καινούργιους κόσμους μέσα στην ίδια περιοχή, αποδεικνύοντας ότι θα ήθελες πολλές ζωές για να την εξαντλήσεις. Από την άλλη υπάρχουν άνθρωποι σαν κι εμένα που η αρχική τους επιλογή φαντάζει διαφορετική σε σχέση με ό,τι ακολουθεί – καθώς η αρχική μου επιλογή υπήρξε η αρχιτεκτονική. Αγαπούσα βέβαια από πάντα το θέατρο, αλλά το περιβάλλον δεν βοηθούσε ώστε να διεκδικήσω κάτι σχετικό σε επίπεδο σπουδών. Ετσι μια παράλληλη αγάπη που συνδύαζε την επιστήμη με την τέχνη ήταν η αρχιτεκτονική. Τελειώνοντας λοιπόν την αρχιτεκτονική και έχοντας πια απολύτως την ευθύνη των επιλογών μου, πήγα στη δραματική σχολή και συνέχισα τις σχετικές σπουδές στο Λονδίνο κάνοντας τα μεταπτυχιακά. Τώρα θα ρωτήσετε πώς συνδέεται η πολιτική με την αρχιτεκτονική και με το θέατρο. Για εμένα συνδέονται πάρα πολύ ως ζητούμενο της ψυχικής και της πνευματικής μου ανάπτυξης συνδυασμένης με την έννοια της προσφοράς. Δηλαδή πώς μπορείς να κάνεις την προσφορά σου σε ένα ευρύτερο πλαίσιο μέσα από τα «θέλω» σου και τις επιθυμίες σου.