Η μουσική {LF}του λόγου

Η Τιτίκα Νικηφοράκη που αποδήμησε για να ενταχθεί στον θίασο του αιώνιου χρόνου αφού ξεπέρασε προ πολλού τον αιώνα επίγειας ζωής, υπήρχε μια σημαντική θεατρική προσωπικότητα σε μια δύσκολη αλλά άκρως γόνιμη περίοδο της νεοελληνικής θεατρικής ιστορίας.

Κρητικής καταγωγής έγινε δεκτή στη νεοσύστατη το 1930 δραματική σχολή του τότε Βασιλικού (αργότερα Εθνικού) Θεάτρου όταν διευθυντής της σχολής ήταν ο Δημήτρης Ροντήρης και δάσκαλοι ο Φώτος Πολίτης (σκηνοθέτης του θεάτρου), Αιμ. Βεάκης, Σαπφώ Αλκαίου, Νίκος Παπαγεωργίου, ο συγγραφέας Συνοδινός και ο μουσουργός Ριάδης.

Συμφοιτητές στα χρόνια εκείνα της ανόρθωσης του κύρους της θεατρικής τέχνης στη χώρα ήταν η Βάσω Μανωλίδου, η Θάλεια Καλλιγά, η Μαρία Αλκαίου και λίγο νεώτερη η Μαίρη Αρώνη. Αντρας ηθοποιός που μαζί τους ακολούθησε μια πορεία θαυμαστή ο φιλόλογος Θάνος Κωτσόπουλος.

Ο μεγάλος δάσκαλος Ροντήρης, ένας απαιτητικός και εργασιομανής, σχεδόν καλόγερος, είχε φέρει στην Ελλάδα την πρώτη επιστημονικά πλέον τεκμηριωμένη μέθοδο διδασκαλίας της θεατρικής τεχνικής. Μαθητής του μείζονος ευρωπαίου σκηνοθέτη και δασκάλου Ράινχαρτ, μετέφερε στην ελληνική λαλιά τις αξίες της μουσικής της γλώσσας. Με μάθημα με τίτλο «Αγωγή του νεοελληνικού λόγου», οργάνωσε μια κλιμακωτή μύηση κυρίως στον ρυθμό της γλώσσας και εν συνεχεία στη μουσική της χρήση.

Οι αργότερα μείζονες εκείνοι πρώτοι σπουδαστές έγιναν για πενήντα και πάνω χρόνια «δάσκαλοι» της εκφοράς της ελληνικής θεατρικής γλώσσας. Και ο Κωτσόπουλος και η Καλλιγά και η Αλκαίου και η Αρώνη αλλά κυρίως η Νικηφοράκη πέρα από τις υποκριτικές τους ερμηνείες έγιναν αυθεντικά όργανα της εκφοράς του νεοελληνικού λόγου και ιδιαιτέρως του ποιητικού.

Νόμος υποχρέωνε το Εθνικό Θέατρο να προσλαμβάνει στον θίασό του τους αριστούχους αποφοίτους της Δραματικής του Σχολής. Ετσι η Τιτίκα Νικηφοράκη μαζί με τη Βάσω Μανωλίδου, τον Κωτσόπουλο, τη Μαρία Αλκαίου, αργότερα την Αρώνη προσελήφθηκαν στο Κρατικό Θέατρο και δημιούργησαν δίπλα στον Βεάκη, την Παξινού, τον Μινωτή, την Παπαδάκη, τον Δενδραμή, τον μεγάλο κωμικό Μαμία, τον Ροζάν, τη Σαπφώ Αλκαίου, τη Μουστάκα. Τέρατα αξεπέραστα της θεατρικής μας παράδοσης.

Η Νικηφοράκη συχνά μοιράζονταν με διπλή διανομή (τακτική του Ροντήρη) ρόλους με τη Βάσω Μανωλίδου. Ετσι εναλλάξ με εκείνη έπαιξε και Οφηλία στον μεγαλοφυή «Αμλετ» δίπλα στον Βεάκη, την Παξινού, τον Κατράκη, τον Νίκο Παρασκευά, τον Νέζερ. Στη διάρκεια της Κατοχής παρ’ όλο γερμανομαθής ο Ροντήρης παραιτήθηκε από το Εθνικό Θέατρο και τον ακολούθησαν πολλοί μαθητές του. Ανάμεσά τους ο Νίκος Χατζίσκος που έγινε αργότερα ζευγάρι με τη Νικηφοράκη και έως τον θάνατο του πρωταγωνιστή υπήρξε συμπρωταγωνίστριά του. Το 1950 και λίγο μετά που ο Ροντήρης εκδιώχτηκε από το Εθνικό Θέατρο και ίδρυσε την «Ελληνική Σκηνή» ο Χατζίσκος και η Νικηφοράκη μαζί με άλλους ηθοποιούς (Αρώνη, Βόκοβιτς) τον ακολούθησαν. Ο Χατζίσκος πρωτοπόρησε και ήταν ο πρώτος που εγκαινίασε και δόξασε υπαίθρια θέατρα (Εθνικού Κήπου, Πεδίου του Αρεως, Παραλία Φαλήρου). Η Νικηφοράκη πάντα συμπρωταγωνίστρια και συχνά μεταφράστρια έργων του ρεπερτορίου.

Ερωτόκριτος, Θάνατος του Διγενή, Ονειρο θερινής νύχτας, Αμλετ, Ρωμαίος και Ιουλιέτα. Αργότερα στο θέατρο «Κάβα» (Σταδίου) το ζεύγος εκείνο έπαιξε πρώτο και Πίντερ και Μπρεχτ, Λόρκα. Μετά τον πρόωρο θάνατο του Χατζίσκου η Νικηφοράκη αποσύρθηκε από τη σκηνή αφού πρώτα μαζί του εγκαινίασαν τη μεταφορά στη σκηνή έργων – μονολόγων ποιητικών – του Γιάννη Ρίτσου.

Εκεί η Νικηφοράκη με την πολύτιμη μελέτη της του νεοελληνικού ρυθμού έπαιξε κυριολεκτικά τη μουσική του ποιητή. Πρώτη εκείνη εγκαινίασε αυτό που σήμερα είναι και καταφυγή ρεπερτορίου και μόδα και ανάγκη: τον ποιητικό μονόλογο.

Είναι αξεπέραστος ο τρόπος που ερμήνευσε και την «Ελένη» και τη «Σονάτα του Σεληνόφωτος» του μεγάλου ποιητή. Δεν έπεσε στην παγίδα άλλων μεταγενέστερων να κάνουν «ρόλο» το ποιητικό υποκείμενο που ομιλεί. Διάβασε δημόσια γλωσσική μουσική παρτιτούρα. Την ακολούθησαν αργότερα κι άλλες μαθήτριες του Ροντήρη, η Ασπασία Παπαθανασίου και η Θάλεια Καλλιγά.

Η Νικηφοράκη με τη μελέτη την εξαντλητική πάνω στη γλώσσα και την προφορική της εκφορά δίδαξε έως τα βαθιά της γεράματα ποιητικό προφορικό λόγο στη Δραματική Σχολή του Εθνικού και προίκισε μια μεγάλη γενιά νέων ηθοποιών με ένα εργαλείο μουσικής έκφρασης σε ποιητικό κείμενο των συναισθημάτων. Μάρτυρες της προσφοράς της η αγάπη των σπουδαστών της.

Εφυγε από τη ζωή μια από τις τελευταίες δασκάλες σεβασμού στον ρυθμό και το μέλλον της ελληνικής γλώσσας.