Μια ακούραστη ακτιβίστρια{CR}

Το γεγονός ότι πριν από λίγες ημέρες η αμερικανίδα ηθοποιός Τζέιν Φόντα συνελήφθη από την αστυνομία του Λος Αντζελες ενώ συμμετείχε σε διαμαρτυρία σχετική με την κλιματική κρίση δεν πρέπει να μας προκαλεί εντύπωση. Αν μη τι άλλο, η 82χρονη σήμερα Φόντα (Νέα Υόρκη, 21 Δεκεμβρίου 1937), εκτός από σπουδαία ηθοποιός, σε όλη της τη ζωή δεν είχε πρόβλημα να έρχεται τετ α τετ με τον νόμο άπαξ και πίστευε ότι βρισκόταν με την πλευρά του δικαίου.

Στην εκπνοή της δεκαετίας του 1960 η σχέση της Φόντα με τον πρώτο σύζυγό της, γάλλο σκηνοθέτη Ροζέ Βαντίμ, είχε αρχίσει να παρακμάζει. Κύριος λόγος η αδιάφορη στάση του απέναντι στο ζήτημα του πολέμου στο Βιετνάμ. Στον Βαντίμ, βέβαια, τον οποίο η Φόντα παντρεύτηκε το 1966, χρωστά τη διεύρυνση της σκέψης και τη σεξουαλική απελευθέρωσή της. Ομως το 1969 η Φόντα βρέθηκε στη Βομβάη, αντιμέτωπη με τη φτώχεια, τη θλίψη, την αθλιότητα. Δεν μπορούσε να ανεχθεί την αδιαφορία του Βαντίμ.

Ενα χρόνο αργότερα, με εμφάνιση χίπι, διέσχιζε την Αμερική απ’ άκρη σ’ άκρη προσπαθώντας να δει «τι γινόταν» γύρω της. Στον δρόμο ανακάλυψε την επανάσταση, βρέθηκε σε πορείες φοιτητών στο Πεντάγωνο, έζησε σε κοινόβια του Νέου Μεξικού, ήρθε σε συγκρούσεις με την αστυνομία στην Καλιφόρνια. Μίλησε για τον αφανισμό των Ινδιάνων, για τη μισαλλοδοξία, για τον ρατσισμό και για το Βιετνάμ. Κάποια στιγμή αποφάσισε να σταματήσει να ασχολείται με την επανάσταση ως χομπίστας και να γίνει η… Hanoi Jane.

Απευθυνόμενη προς τους αναγνώστες της αυτοβιογραφίαs της «My life so far» («Η ζωή μου ως τώρα») που κυκλοφόρησε του 2005, η Φόντα εξηγεί γιατί μοίρασε το βιβλίο σε τρεις «πράξεις». Η πρώτη λέγεται Συγκέντρωση (Gathering) γιατί εκεί μιλά για τα πρώτα 30 χρόνια της ζωής της τα οποία διαμόρφωσαν την προσωπικότητά της. Αναζήτηση (Seeking) είναι ο τίτλος της δεύτερης πράξης γιατί μετά τα 30 η Φόντα άρχισε να ψάχνει τον κόσμο πέρα από τα στενά όρια του εαυτού της. Τέλος, ονόμασε Αρχή την τελευταία πράξη, γιατί πολύ απλά έτσι ένιωσε την εποχή της έκδοσης του βιβλίου.

Ο τίτλος της τελευταίας «πράξης» είναι διφορούμενος. Αρχή επειδή η Φόντα, τότε στα 68 της, ένιωθε έτοιμη να ξαναρχίσει από το μηδέν αλλά ταυτοχρόνως επιστροφή σε όλα εκείνα που την έκαναν διάσημη όταν ξεκινούσε. Με την «Κακιά πεθερά» που τότε είχε σηματοδοτήσει ένα ακόμη καλλιτεχνικό comeback της, είχε κάνει ένα νέο ξεκίνημα στον κινηματογράφο δωρίζοντας μάλιστα τον μισθό στην Οργάνωση Προστασίας Ανήλικων Εγκύων της Τζόρτζια την οποία υποστηρίζει.

Εκεί που νομίζαμε ότι από τον κινηματογράφο είχε πάρει διαζύγιο καθώς η αμέσως προηγούμενη ταινία της, το «Στάνλεϊ και Αϊρις» χρονολογείται ακριβώς 15 χρόνια πριν από την «Κακιά πεθερά», να που το μόνο πραγματικό διαζύγιο που πήρε σε αυτό το διάστημα ήταν από τον τρίτο σύζυγό της, τον μεγιστάνα του Τύπου Τεντ Τέρνερ (ο οποίος μάλιστα λέγεται ότι την είχε πείσει να αποσυρθεί από τον κινηματογράφο). Την ίδια ώρα, παίρνοντας ξανά θέση για έναν πόλεμο υποκινούμενο από την πατρίδα της, του Ιράκ, η Φόντα 40 χρόνια μετά το Βιετνάμ έκανε μια νέα αρχή στις πασίγνωστες αντιπολεμικές δραστηριότητές της.

Στο βιβλίο της εξηγεί ότι ένας από τους λόγους που την ώθησαν να επισκεφθεί το Βιετνάμ την ίδια μάλιστα χρονιά που κέρδισε το πρώτο Οσκαρ της για την «Εξαφάνιση» (1972), ήταν για να αποδείξει στον αμερικανικό λαό ότι ο πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον έλεγε ψέματα. Ο Νίξον διατυμπάνιζε ότι ήθελε να σταματήσει τον πόλεμο αλλά στην πραγματικότητα τον αναζωπύρωνε βομβαρδίζοντας το Βιετνάμ. Η Φόντα θα το ξανάκανε και σήμερα αν και η αλήθεια είναι ότι αργότερα παραδέχθηκε ότι ήταν λάθος της να φωτογραφηθεί καθισμένη πάνω στο αντιαεροπορικό πυροβόλο των Βορειοβιετναμέζων· μια φωτογραφία για την οποία πολλοί συμπατριώτες της ποτέ δεν τη συγχώρεσαν.

Περιέργως η πιο ειρωνική στιγμή στην καριέρα της ως ηθοποιού είναι που το δεύτερό της Οσκαρ το κέρδισε για τον «Γυρισμό» (1979) όπου έπαιξε τη συντηρητική αμερικανίδα σύζυγο στρατιωτικού η οποία μετατρέπεται σε φανατισμένη διαδηλώτρια εναντίον του πολέμου.

Οπως έχει συμβεί σε πολλούς ηθοποιούς, η κόρη του ηθοποιού Χένρι Φόντα δυσκολευόταν να συμβιβαστεί με τις υποκριτικές ικανότητές της όταν στα τέλη της δεκαετίας του ’60 αποφάσισε να ακολουθήσει το επάγγελμα του πατέρα της. Πηγαίνοντας κόντρα στον Χένρι Φόντα, η Τζέιν αποφάσισε να πάρει μαθήματα στη σχολή του Αctors Studio δίπλα στον μεγάλο δάσκαλο Λι Στράσμπεργκ, που διέκρινε τον οργισμένο πανικό των ματιών της από τον οποίο ίσως να προέρχεται ο φανατισμός που την ώθησε αργότερα στις πολιτικές και άλλες, εκτός κινηματογραφικής οθόνης, δραστηριότητές της.

Ο άνθρωπος που τη βοήθησε στην «εκστρατεία» της στο Βιετνάμ ήταν ο αριστερίζων αρχηγός του αντιπολεμικού κινήματος στις Ηνωμένες Πολιτείες, Τομ Χέιντεν. Ο Χέιντεν υπήρξε ο δεύτερος σύζυγός της αλλά και πατέρας του γιου της Τρόι (τιμής ένεκεν του Νγκιέν Βαν Τρόι, εθνικού μάρτυρα των Βιετγκόνγκ). Το 1977 η Φόντα δέχθηκε να κάνει δύο ταινίες ώστε να χρηματοδοτήσει την προεκλογική του εκστρατεία για μια θέση στη Γερουσία: «Ελεύθερος Καβαλάρης» και «Τζούλια».

Αμέσως μετά τον «Γυρισμό» η Φόντα άνοιξε ένα νέο κεφάλαιο στη ζωή της που αυτή τη φορά αφορούσε τη φυσική αγωγή. Η ηθοποιός έφερε τη γυμναστική στο σπίτι της νοικοκυράς με το περίφημο βίντεο «Jane Fonda’s Worlkout» που πούλησε εκατομμύρια αντίτυπα.

Ως συγγραφέας η Φόντα ήρθε αντιμέτωπη με πολλές δυσκολίες γιατί χρειάσθηκε να ξύσει παλιές πληγές όπως η αυτοκτονία της μητέρας της που έφυγε από τη ζωή όταν η Τζέιν ήταν 12 ετών. «Γράφοντας όμως» είχε πει τότε, «άρχισα να συνειδητοποιώ ότι όταν δεν μιλάς για τα τραύματα της ζωής σου είναι σαν να ράβεις το τραύμα με τη σφαίρα μέσα».