Ο «δικτάτορας» ηγέτης

Με μια λιτή ανακοίνωση η γυναίκα του Φέρντιναντ Πίεχ επιβεβαίωσε την περασμένη Δευτέρα ότι ο «πατριάρχης» της Volkswagen πέθανε σε ηλικία 82 ετών. Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι το πρώην μεγάλο αφεντικό του γερμανικού κολοσσού έπαθε καρδιακή προσβολή, τη στιγμή που βρισκόταν σε ένα από τα αγαπημένα του εστιατόρια με τη γυναίκα του, την Ούρσουλα, που φρόντισε να της αφήσει αρκετά εγγόνια ενώ ήταν ασαφής η ιδιωτική του ζωή, για το αν είχε 12 ή 13 παιδιά με τρεις ή τέσσερις γυναίκες. Ο Πίεχ είχε στο DNA του το αυτοκίνητο. Και πώς να μην το έχει, αφού ο παππούς του ήταν ο Φέρντιναντ Πόρσε, ο δημιουργός του θρυλικού Σκαραβαίου (Beetle), κατόπιν εντολής του Αδόλφου Χίτλερ.

Με γονείς υποστηρικτές των στους Ναζί, ο Πίεχ, πριν από λίγα χρόνια, είχε εξομολογηθεί ότι δεν δελεάστηκε ποτέ από τα καλογυαλισμένα γραφεία της αυτοκινητοβιομηχανίας που μόλις είχε ιδρύσει η οικογένειά του. Ο ίδιος ανέφερε στους γονείς του ότι ήθελε να εργαστεί ως μηχανικός αυτοκινήτων και το μόνο που τον εξιτάριζε ήταν μια θέση στη γραμμή παραγωγής, μαζί με τους εργάτες, ενώ το μεγάλο του παιδικό όνειρο ήταν να οδηγήσει το τρένο που μετέφερε τις πρώτες ύλες για την κατασκευή των αυτοκινήτων στο εργοστάσιο που διεύθυνε ο παππούς του. Οταν έχασε τον πατέρα του στα 15, η μητέρα του τον έστειλε σε ορφανοτροφείο για να το σκληραγωγήσει. Λίγο μετά τις σπουδές του ως μηχανικός στη Ζυρίχη ξεκίνησε να εργάζεται στη γραμμή παραγωγής και συναρμολόγησης των αυτοκινήτων που μόλις είχε ξεκινήσει ο παππούς του.

Ο Πίεχ δεν επαναπαύτηκε ποτέ στην κληρονομιά που του άφησε ο παππούς του, ούτε στηριζόταν στις πλάτες της οικογένειάς του. Αν και μετά τις σπουδές του ξεκίνησε να εργάζεται στη νεοσύστατη – μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο – Porsche, που ίδρυσε ο θείος του Φέρι Πόρσε, λίγα χρόνια αργότερα ήρθε σε ρήξη με τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειάς του και αποχώρησε. Γρήγορα μεταπήδησε στην Audi. Ηταν η πρώτη φορά – το 1972 – που ένα μέλος από τη «φυλή» των Πόρσε θα έπαιζε τόσο καθοριστικό ρόλο στη μετέπειτα πορεία της Volkswagen. Μέσα σε τρία χρόνια απέδειξε τις ηγετικές ικανότητές του και βρέθηκε στην κορυφή της διοίκησης της Audi, υποσχόμενος ότι τα νέα τους μοντέλα θα «χτυπήσουν» ευθέως τη μονοκρατορία της Mercedes-Benz και την BMW.

Στην Audi είχε τη φήμη του αδίστακτου εργοδότη, ενώ απαξίωνε κάθε στέλεχος που δεν κατάφερνε να ακολουθήσει τις απαιτητικές αλλά σωτήριες, για τη νεοσύστατη φίρμα, αποφάσεις του. Τρανό παράδειγμα των ικανοτήτων του ότι, για να τονώσει εμπορικά τα μοντέλα της Αudi και για να σταθεί απέναντι στις Mercedes-Benz και BMW, λάνσαρε για πρώτη φορά το σύστημα τετρακίνησης – γνωστά ως Quattro – «εκτοξεύοντας» σύντομα τις πωλήσεις της φίρμας με σήμα τους τεμνόμενους κύκλους. Αυτή ήταν μια από τις μεγαλύτερες εμπορικές επιτυχίες του Πίεχ. Οι διοικητικές ικανότητές του επισκιάζονταν αρκετές φορές από τις δικτατορικές του θέσεις που προβλημάτιζαν ανά τακτά διαστήματα το διοικητικό συμβούλιο της γερμανικής φίρμας. Παρά τις ακραίες συμπεριφορές ο Πίεχ εξελέγη, το 1992, στην προεδρία της Volkswagen, βλέποντας στο πρόσωπό του τον ηγέτη που θα έβγαζε από την κρίσιμη περίοδο τη γερμανική φίρμα, που έδειχνε να «στερεύει» από εμπνευσμένα σχεδιαστικά μοντέλα και τη στιγμή που τα Golf και Passat δέχονταν έναν ισχυρό πόλεμο από τον ανταγωνισμό. Στην αυτοβιογραφία του είχε αναφέρει κυνικά ότι «μόνο σε εμένα θα μπορούσε να βασιστεί μια εταιρεία για να ξεπεράσει τις δυσκολίες της».

Ο Πίεχ πέτυχε κάτι που φάνταζε πριν από 25 χρόνια εξαιρετικά τολμηρό. Να δημιουργήσει τον μεγαλύτερο γίγαντα στην παγκόσμια αυτοκινητοβιομηχανία, ακόμη και με μάρκες που βρίσκονταν στο χείλος του γκρεμού (όπως η Skoda και η Seat). Μέσα σε λιγότερο από δέκα χρόνια, ο Ομίλος Volkswagen, χάρη στον Πίεχ, είχε υπό τον απόλυτο έλεγχό του, εκτός από τα μοντέλα της ομώνυμης φίρμας, την Audi, τη Seat, τη Skoda, την Porsche, την Bugatti, τη Lamborghini, συνολικά 12 σήματα.

Η εμμονή του με την τελειότητα των μοντέλων της VW αλλά και το μεγάλο του πάθος για το αυτοκίνητο τον οδήγησαν σε ακραίες συμπεριφορές. Ο ίδιος είχε παραδεχθεί ότι είχε φθάσει στο σημείο να πυροβολήσει στα πόδια τον υπεύθυνο συναρμολόγησης της VW, επειδή το διάκενο ανάμεσα στα μέρη του Golf ήταν μεγαλύτερο από αυτό που ήθελε! Η επιτυχία του σκιάστηκε από τρία σκάνδαλα: Το πρώτο, όταν κατηγορήθηκε ότι υποκλέπτει πληροφορίες από την αμερικανική General Motors και, το δεύτερο, ότι χρημάτιζε (ακόμη και με «ροζ» δώρα) τους εκπροσώπους των εργαζομένων για να τους έχει υπό τον απόλυτο έλεγχό του. Το τελευταίο και μεγαλύτερο ήταν το σκάνδαλο με τους παραποιημένους ρύπους της VW.

Το 2015, ο Φέρντιναντ Πίεχ, με το ξέσπασμα του σκανδάλου της VW και την πρωτοφανή αποκάλυψη για την απόκρυψη «ενοχοποιημένων» ρύπων στα ντίζελ μοντέλα της, αποχώρησε από επικεφαλής του συμβουλίου εποπτείας, ερχόμενος σε ευθεία αντιπαράθεση με τον τότε πρόεδρο Μάρτιν Βίντερκορν, κατηγορώντας τον ότι έπληξε την εικόνα της γερμανικής αυτοκινητοβιομηχανίας ανεπανόρθωτα. Δύο χρόνια αργότερα, το 2017, ο πρώην ηγέτης της VW πούλησε για ένα δισεκατομμύριο ευρώ τις μετοχές του στην Porsche SE, σφραγίζοντας με αυτόν τον τρόπο μια εποχή που σημάδεψε με τις τολμηρές αποφάσεις του την πορεία της γερμανικής αυτοκινητοβιομηχανίας.