Συνταγματικό πραξικόπημα;

Η απόφαση του βρετανού Πρωθυπουργού να εισηγηθεί στη Βασίλισσα την αναστολή των εργασιών του Κοινοβουλίου οδήγησε άμεσα σε πλήθος αντιδράσεων, κατηγορίες για «απόπειρα πραξικοπήματος», «καταπάτησης της δημοκρατίας» και στην πτώση του νομίσματος. Η εισήγηση προβλέπει την έναρξη της νέας Συνόδου της Βουλής στις 14 Οκτωβρίου με τον Λόγο της Βασίλισσας (προγραμματικές δηλώσεις) δύο εβδομάδες πριν από την ημερομηνία εξόδου του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Το διάστημα αυτό είναι πολύ σύντομο για να επιτρέψει στο Κοινοβούλιο να νομοθετήσει κατά του άτακτου Brexit.

Για να γίνει κατανοητή η συγκεκριμένη απόφαση πρέπει να την προσεγγίσουμε σε δύο επίπεδα: σε νομικό και σε πολιτικό.

Από νομικής άποψης η απόφαση εμπίπτει πλήρως στις εξουσίες/αρμοδιότητες της Εκτελεστικής Εξουσίας σύμφωνα με το βρετανικό Σύνταγμα. Η Βασίλισσα, αν και θεωρητικά θα μπορούσε να απορρίψει την κυβερνητική εισήγηση, καταρχήν δεσμεύεται να κάνει δεκτή την εισήγηση κυβέρνησης που έχει την εμπιστοσύνη του Κοινοβουλίου. Η παρούσα κυβέρνηση, έστω και οριακά έχει την εμπιστοσύνη του Κοινοβουλίου, προς το παρόν τουλάχιστον. Μολονότι μπορούν να υποστηριχθούν και άλλες αναγνώσεις/ερμηνείες των συνταγματικών κανόνων βασισμένες σε επιχειρήματα για καταχρηστική άσκηση της συγκεκριμένης αρμοδιότητας για να εμποδιστεί το Κοινοβούλιο να αποτρέψει την άτακτη έξοδο του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ενωση, η νομική ουσία είναι ότι η απόφαση έστω και κατ’ επίφαση είναι εντός συνταγματικού πλαισίου.

Από πολιτικής άποψης η απόφαση είναι μια κίνηση να προετοιμάσει ο Πρωθυπουργός, υπέρ του φυσικά, το πολιτικό τοπίο πριν από τις επερχόμενες – και κατά τη γνώμη μου αναπόφευκτες – εκλογές. Πιο συγκεκριμένα ο Μπόρις Τζόνσον θέλει να ωθήσει τα κόμματα της αντιπολίτευσης και τους φιλοευρωπαίους «αντάρτες» του κόμματός του να ρίξουν την κυβέρνησή του και να δημιουργήσουν μεταξύ τους μια θνησιγενή κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας που ως μόνο στόχο θα έχει την επέκταση της προθεσμίας αποχώρησης (31 Οκτωβρίου) για τη διενέργεια Εθνικών Εκλογών. Σε αυτές τις εκλογές ο Μπόρις Τζόνσον με το αφήγημα ότι ο ίδιος είναι ο γνήσιος εκφραστής του Brexit που το «σύστημα» δεν τον αφήνει να εφαρμόσει, θα μπορέσει να ενώσει/συσπειρώσει τους ψηφοφόρους που επιθυμούν την έξοδο – εκμηδενίζοντας το νέο κόμμα του Νάιτζελ Φάρατζ που ήρθε πρώτο στις ευρωεκλογές – την ώρα που οι ψηφοφόροι που υποστηρίζουν την παραμονή του ΗΒ στην ΕΕ θα διαιρεθούν σε πολλά κόμματα. Στο πλαίσιο του πλειοψηφικού εκλογικού συστήματος με μονοεδρικές σε όλη την επικράτεια αυτή η εξέλιξη είναι συνταγή σαρωτικής νίκης για τον Μπόρις Τζόνσον. Με άλλα λόγια ο Λόγος της Βασίλισσας στις 14 Οκτωβρίου στην ουσία δεν θα εμπεριέχει τις προγραμματικές δηλώσεις της κυβέρνησης αλλά το προεκλογικό μανιφέστο των Συντηρητικών.

Ο Πρωθυπουργός γνωρίζει ότι η χώρα ούτε έτοιμη είναι για άτακτη έξοδο ούτε ο ίδιος θέλει να αντιμετωπίσει την κρίση που θα επέλθει, μολονότι δεσμεύτηκε πριν από την εκλογή του στην αρχηγία των Συντηρητικών να βγάλει το ΗΒ από την ΕΕ στις 31 Οκτωβρίου «ό,τι και να γίνει». Η κίνηση λοιπόν αυτή είναι ένα πρώτης τάξεως δόλωμα για να αποφύγει ο ίδιος να εφαρμόσει την εξαγγελία και να βγει πολιτικά ισχυρότερος από τον επικείμενο πολιτικό κουρνιαχτό.

Ο δρ Αρης Γεωργόπουλος είναι επίκουρος καθηγητής Δημοσίου και Ευρωπαϊκού Δικαίου, της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Νότιγχαμ