«Ο Τραμπ ποντάρει στο δικό μας έλλειμμα ενημέρωσης»

Στο βιογραφικό της έχει 43 παραγωγές. Αλλά και κορυφαίες διακρίσεις: Χρυσό Φοίνικα στις Κάννες το 2010 για την παραγωγή της ταινίας «Apichatpong Weerasethakul», υποψηφιότητα το 2019 για τα βραβεία César, BAFTA και Οσκαρ καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας με το «Καπερναούμ» της Λουκρεσία Μαρτέλ, βραβείο Sundance Grand Jury Prize και υποψηφιότητες για Οσκαρ και Emmy το 2017 με το «Τrouble the water», βραβείο Emmy εξαιρετικής δεξιοτεχνίας στην παραγωγή ντοκιμαντέρ το 2018, την ίδια χρονιά που η παραγωγή της «Strong island» ήταν υποψήφια για Οσκαρ καλύτερου ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους.

Πάνω απ’ όλα όμως η Τζοσλίν Μπαρνς είναι συγγραφέας και την τελευταία δεκαπενταετία διευθύντρια και συνιδιοκτήτρια μαζί με τον Ντάνι Λόβερ της νεοϋορκέζικης εταιρείας παραγωγής Louverture Films. Με όχημα τη μεγάλη της εμπειρία στον χώρο του κινηματογράφου, βρέθηκε στη Νίσυρο για να μεταφέρει τις γνώσεις της στους νέους δημιουργούς, κατά τη διάρκεια των εργασιών του Μεσογειακού Ινστιτούτου Κινηματογράφου. Στα διαλείμματα των συνεδριών της, τη συναντήσαμε και μιλήσαμε μαζί της για τα ντοκιμαντέρ, το Netflix και την Αμερική του Τραμπ.

Τι σας ενδιαφέρει περισσότερο στην τεχνική και τη θεματολογία των ντοκιμαντέρ, σε σχέση, για παράδειγμα, με τις ταινίες μυθοπλασίας;

Κάνουμε και τα δύο. Και ταινίες μυθοπλασίας αλλά και ντοκιμαντέρ. Τα ντοκιμαντέρ. Είναι ένας αναπτυσσόμενος τομέας, η δημοφιλία του αυξάνεται διαρκώς, υπάρχουν τόσο περισσότεροι θεατές τώρα. Ακόμα και από την πλευρά της βιομηχανίας, τα πάνε καλύτερα στο box office σε σχέση με αρκετές ταινίες μυθοπλασίας. Σε όλον τον κόσμο αντιμετωπίζουμε το πρόβλημα των fake news, την ανάδειξη διαφόρων πλατφορμών όπως το Facebook και άλλες, που ασκούν μεγάλη επιρροή, και οι ειδήσεις όπου δεν μπορούμε να συμφωνήσουμε στα στοιχεία γιατί δεν παρουσιάζονται σε εμάς σωστά ή μας επηρεάζουν false news. Και οι άνθρωποι βλέπουν τα ντοκιμαντέρ σαν ένα είδος αλήθειας που λέγεται. Εγώ ωστόσο θα έλεγα ότι έχουν να κάνουν λιγότερο με την αποτύπωση της αλήθειας και περισσότερο με την πρόκληση ερωτήσεων για το ποια είναι η σχέση με την αλήθεια. Αυτά είναι δύο πολύ διαφορετικά πράγματα κι ένας πολύ ενδιαφέρων τρόπος για να σκεφτείς την αφήγηση είτε έχει να κάνει με τη μυθοπλασία είτε όχι. Αισθάνομαι ότι πολλά σημαντικά θέματα θίγονται από τα ντοκιμαντέρ και τους νέους τρόπους να διηγηθείς μια ιστορία.

Σχετίζεστε με πολλές παραγωγές που έχουν διακριθεί και κερδίσει μεγάλα βραβεία. Εχετε στο μυαλό σας μια συνταγή επιτυχίας;

Νομίζω ότι κάθε ταινία πρέπει να αντιμετωπίζεται ξεχωριστά. Πρώτα πρέπει να αφήσεις τα πλάνα που τράβηξες για να σου «δείξουν» τι ακριβώς ταινία θα προκύψει. Και μετά να σκεφτείς πώς θα τη δείξεις στο κοινό, στα φεστιβάλ. Αν είσαι τυχερός και προσελκύσεις βραβεία, βλέπεις στη συνέχεια πώς θα δουλέψεις με τους ανθρώπους των δημοσίων σχέσεων και την ομάδα πωλήσεων. Να χτίσεις την αναγνωρισιμότητα της ταινίας μεταξύ των κριτικών και του κοινού και μετά να ελπίζεις σε βραβεία. Για περιπτώσεις όπως τα Οσκαρ, τα οποία είναι τόσο πολύ χειραγωγούμενα από τη βιομηχανία, έχει να κάνει με τα μέλη της Ακαδημίας. Στα ντοκιμαντέρ όλοι ψηφίζουν για τα θέματα του πεδίου τους ώστε να βγουν οι υποψηφιότητες και μετά από αυτές ψηφίζει όλη η Ακαδημία. Βλέπεις τα στούντιο ή τις ταινίες με τα μεγάλα μπάτζετ να μπαίνουν γερά στο παιχνίδι με τη διαφήμιση. Οι μικρότερες ταινίες περνούν πιο δύσκολα.

Γνωρίζοντας την επικαιρότητα της Ελλάδας και το χρονικό της πρόσφατης κρίσης έχετε σκεφτεί αν θα μπορούσατε να κάνετε ένα ντοκιμαντέρ για τη χώρα μας;

Υπάρχουν τόσο πολλές ιστορίες που μπορούν να ειπωθούν. Δεν συνηθίζω να βασίζω την απόφασή μου για το ποια ταινία θα κάνω στο θέμα της. Εχει να κάνει συνήθως με τον κινηματογραφιστή και το όραμά του. Οπότε μπορεί να είναι για το οτιδήποτε, όπως για κάποιο διάσημο πρόσωπο από την Ελλάδα, την οικονομική κρίση και πώς η Ελλάδα έφτασε σε αυτή την κατάσταση, καθώς και πώς η Ευρώπη και οι άλλες χώρες δημιούργησαν αυτή την κατάσταση στην οποία βρέθηκε η Ελλάδα. Θα μπορούσε να είναι για την προσφυγική κρίση. Μπορεί να ειπωθεί από την πλευρά των ανθρώπων που αφήνουν τη χώρα τους και από την πλευρά των ανθρώπων που τους δέχονται εδώ. Μπορεί να είναι για το περιβάλλον, για την τεράστια εξόρυξη χρυσού στη Χαλκιδική που καταστρέφει την πόλη και γιατί αυτό είναι κομμάτι της κρίσης χρέους και πώς συνδέεται. Μπορεί να είναι για τους ακτιβιστές.

Στην εταιρεία σας διαλέγετε συχνά νέους κινηματογραφιστές, βοηθάτε έγχρωμους καλλιτέχνες και αναδεικνύετε με τα ντοκιμαντέρ κοινωνικά θέματα. Προσπαθείτε να φέρετε τη λεγόμενη ενσυναίσθηση στο κοινό σας;

Νομίζω πως η τέχνη από μόνη της έχει μια κοινωνική αξία. Και νομίζω πως είναι τρομερά σημαντικό το να επηρεαστείς από αυτήν και να ευαισθητοποιηθείς. Επομένως, με αυτή την έννοια νομίζω ότι υπάρχει ένας σκοπός. Μέσω του πολιτισμού νομίζω ότι μπορούμε όλοι να κάνουμε μια διαφορά, να συμβάλουμε όλοι στη γενική ευαισθητοποίηση. Η ανισότητα προέρχεται από κοινωνικές κατασκευές, όπως και από οικονομικούς και άλλους παράγοντες. Κι εκεί αισθάνομαι ότι ο πολιτισμός μπορεί να αλλάξει τις συνθήκες και να παρέμβει για να κάνει τους ανθρώπους να δουν και να σκεφτούν. Ή τουλάχιστον να τους προσφέρει εναλλακτικές που μπορούν να λάβουν υπ’ όψιν τους. Και νομίζω ότι αυτό έχει μια πρόσθετη αξία στην καλλιέργεια ενός πιο δραστήριου πολίτη. Ειδικά για εμάς που ζούμε σε δημοκρατίες και αισθανόμαστε ότι πρέπει να έχουμε ευθύνες. Πολλοί από εμάς είναι πολύ απογοητευμένοι από αυτά που βλέπουμε τώρα. Ειδικότερα στις Ηνωμένες Πολιτείες με τον Τραμπ. Αλλά αυτός είναι ο στόχος του. Να βεβαιωθεί ότι κανένας από εμάς δεν ενημερώνεται και να προκαλέσει κρίσεις στις οποίες εκείνος ανταποκρίνεται με ακόμα περισσότερο ολοκληρωτισμό ή απολυταρχισμό και λύσεις τις οποίες ο κόσμος δέχεται επειδή ζει σε μια κατάσταση συνεχούς χάους. Αυτή είναι η ατζέντα του. Επομένως πώς το αντιμετωπίζουμε αυτό; Λέγοντας «όχι, βλέπουμε τι κάνεις και δεν το δεχόμαστε». Αλλά πρέπει να είμαστε οργανωμένοι και να απαντάμε αντί να καθόμαστε στον καναπέ και λέμε «Ω, Θεέ μου, τι θα κάνουμε;».

Και ως προς το Netflix; Πώς ανακάτεψε την τράπουλα της δημιουργίας;

Το καλό με τις πλατφόρμες streaming και ειδικότερα με το Netflix είναι ότι έχουν διεισδύσει σε πολλές πολλές χώρες. Και επίσης συχνά πληρώνουν για βερσιόν αυτών των ταινιών σε άλλες γλώσσες, κάτι που είναι τεράστιας σημασίας, ειδικότερα για τους μικρότερους κινηματογραφιστές και τους ντοκιμαντερίστες. Το θέμα του Διαδικτύου είναι ότι δυσκολεύεσαι να βρίσκεις πράγματα. Επομένως, η ταινία, εκτός κι αν διαφημίζεται συστηματικά, εξαφανίζεται. Υπάρχει τόσο περιεχόμενο που έρχεται και σπρώχνει άλλο στο περιθώριο. Επομένως δεν έχεις χρόνο να χτίσεις το κοινό σου. Και εδώ είναι που τα φεστιβάλ και οι κριτικοί γίνονται πολύ σημαντικά φίλτρα και είναι σημαντικό να έχεις μια καμπάνια για τους κινηματογράφους. Και νομίζω ότι με μερικούς streamers αυτό δεν είναι μια πιθανότητα. Και αυτή είναι η αντίρρηση στο Netflix φυσικά. Επομένως δεν υπάρχει τρόπος στην πραγματικότητα να χτίσεις πραγματικά αναγνωρισιμότητα μέσα στη χώρα ή να επιτρέψεις να προβληθεί η ταινία στους κινηματογράφους της χώρας. Το streaming είναι ένα πολύ καλό πράγμα και υπάρχουν πολλές καλές πλατφόρμες εκεί έξω. Διευρύνουν την πρόσβαση. Το θέμα είναι πώς διατηρείς την προσοχή όταν έρχεται τόσο πολύ περιεχόμενο. Κάποιοι οργανισμοί χρηματοδοτούν τόσο πολύ περιεχόμενο που ανταγωνίζεται τον εαυτό του. Κι εκεί μπαίνει η ερώτηση του αν η πρόθεση είναι πραγματικά να κάνεις περιεχόμενο ή υπάρχει μια άλλη πρόθεση από πίσω, που είναι να συγκεντρώνεις δεδομένα. Είναι η συγκέντρωση των δεδομένων για τη δημιουργία τεχνητής νοημοσύνης;

Η θερινή σύναξη των κινηματογραφιστών

Μαθήματα σεναρίου με φόντο το Αιγαίο, προβολές στη σκιά δέντρων, διαλέξεις με ορίζοντα το μέλλον, networking που ανοίγει πόρτες και μια δημιουργικότητα που ξεχειλίζει από παντού. Το Μεσογειακό Ινστιτούτο Κινηματογράφου, μπαίνοντας στην τρίτη δεκαετία της επιτυχημένης πορείας του, διοργάνωσε και φέτος το ευρωπαϊκό πρόγραμμα ανάπτυξης σεναρίων και κινηματογραφικών σχεδίων MFI Script 2 Film Workshops. Από τις 24 Ιουνίου μέχρι και σήμερα η Νίσυρος γέμισε επισκέπτες – δημιουργούς που με όχημα τα πρότζεκτ τους απέκτησαν σημαντικές εμπειρίες στην ανάπτυξη σεναρίου και την καθοδήγηση ομάδας. Συνολικά 60 ανερχόμενοι κινηματογραφιστές, σεναριογράφοι, σκηνοθέτες από την Ευρώπη με 35 έργα τους συμμετείχαν στα μαθήματα του ινστιτούτου, διεκδικώντας μερίδιο στο όνειρο μιας καριέρας στη μικρή και τη μεγάλη οθόνη. Ανάμεσά τους και περισσότεροι από 20 Ελληνες κινηματογραφιστές με 12 έργα υπό ανάπτυξη. Μαζί τους ζυμώθηκαν στα μυστικά του χώρου και φοιτητές από το Τμήμα Κινηματογράφου του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, το μεταπτυχιακό πρόγραμμα του Πανεπιστημίου Αιγαίου και τις σχολές Σταυράκου και Ακμή, που παρακολούθησαν δωρεάν τις συνεδρίες. Η καινοτομία της φετινής διοργάνωσης των σεμιναρίων ήταν το νέο εργαστήριο ανάπτυξης ντοκιμαντέρ που εγκαινιάστηκε υπό την καθοδήγηση του Ove Rishoj Jensen, δανού παραγωγού ντοκιμαντέρ και συντονιστή του Ευρωπαϊκού Δικτύου Ντοκιμαντέρ, μαζί με τον ελληνογάλλο συνάδελφό του Μαρκ Γκαστίν. Κεντρικό πρόσωπο ήταν η πολυβραβευμένη αμερικανίδα παραγωγός και συγγραφέας Τζοσλίν Μπαρνς, η οποία παρουσίασε masterclass με θέμα την παραγωγή ντοκιμαντέρ. Σημαντική ήταν και η δουλειά που έγινε στο εργαστήριο ανάπτυξης κινηματογραφικών ταινιών με τις οδηγίες της Χριστίνας Λαζαρίδη, καθηγήτριας Σεναριογραφίας στα πανεπιστήμια Κολούμπια και Πρίνστον με υποψηφιότητα για Οσκαρ, του Γιαν Φλίσερ, τέως διευθυντή του Τμήματος Σεναρίου στο National Film and Television School της Μεγάλης Βρετανίας, του σεναριογράφου και συγγραφέα Νίκου Παναγιωτόπουλου και του σεναριογράφου και σκηνοθέτη Δημήτρη Εμμανουηλίδη. Στο τηλεοπτικό εργαστήριο τα ηνία κρατούσε ο συγγραφέας Μικέλ Σάμπε, βασικός συνεργάτης ολλανδικών και γαλλικών καναλιών, ο οποίος με τη συμβουλευτική υποστήριξη βοήθησε τους συμμετέχοντες να σταθούν επαρκώς πίσω από τις κάμερες.