«Τα αρχέγονα σύμβολα μας αφορούν όλους»

Συνάντηση στο καφέ του Νέου Μουσείου Ακροπόλεως. Ανάμεσα σε εκατοντάδες  ξένους επισκέπτες και τουρίστες οι οποίοι θαυμάζουν το παρελθόν καθώς ανακαλύπτουν την ομορφιά στα μυστικά του. Οπως στα αμυδρά χαμόγελα των Κούρων ή στη συμμετρία δύο ίππων που στέκονται αντικριστά στο περίφημο μαρμάρινο ανάγλυφο Τέσσερα Αλογα Τεθρίππου  της κλασικής εποχής. Για το συγκεκριμένο η Πολίνα Σαπουνά – Ελις είχε να πει και να δείξει πολλά. Αρχικά τον τρόπο που τα άλογα, με τις χαίτες τους διακοσμημένες με πράσινο χρώμα, σχηματίζουν συμμετρική σύνθεση: τα μεσαία είναι αντικριστά ενώ τα ακραία κλίνουν τα κεφάλια προς τα έξω. Στη συνέχεια μιλάει για τις γραμμές που η ίδια σχεδίασε αφαιρετικά για να αποδώσει με λιτότητα – και δύναμη – το γλυπτό σε σχήμα μοντέρνου δαχτυλιδιού.

Και όπως συμβαίνει σε πρώτες συναντήσεις κατά τις οποίες οι συνομιλητές ελάχιστα γνωρίζονται μεταξύ τους και η επιφυλακτικότητα διαχέεται στην ατμόσφαιρα, περιορίζοντας τις κουβέντες τους σε τυπικές εκφράσεις αβρότητας, τα πρώτα λεπτά του χρόνου μας κύλησαν αδιάφορα.

Σαν «ζέσταμα» για να κυλήσει η συζήτηση προς το πάθος. Για την αρχαιολογία, τις ανασκαφές, τη ζωή στην ύπαιθρο, την αγάπη σε ένα ζευγάρι συγγενών που η καλοκαιρινή ζωή μαζί τους σχεδόν καθόρισε τη μοίρα της μικρανιψιάς τους. Η Πολίνα Σαπουνά ήταν δέκα ετών όταν άρχισε να ζει στον ρυθμό των ανασκαφών του Γιάννη Σακελλαράκη και της Εφης Σαπουνά – Σακελλαράκη στην Κρήτη και τα Κύθηρα.

«Εχω σπουδάσει αρχαιολογία στο πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης, με διδακτορικό για τα ρωμαϊκά λυχνάρια με παραστάσεις, ξεκινώντας από τα ευρήματα στο Ιδαίο Αντρο. Σπούδασα κλασική αρχαιολογία για να διαφοροποιηθώ από τους θείους μου, όμως η Μινωική Κρήτη με έφερε πίσω, κοντά της. Από τα δέκα μου χρόνια κάθε καλοκαίρι ήμουν στις ανασκαφές των θείων μου. Μετά τις σπουδές μου δούλεψα ως αρχαιολόγος στη Χαλκίδα, είχα συμμετοχή σε συνέδρια, έκανα επιστημονική έρευνα.

Στις Αρχάνες Ηρακλείου, ήμουν κάθε καλοκαίρι στο σπίτι της ανασκαφής για το μινωικό ανάκτορο. Ηταν πάνω στο ανάκτορο. Μέναμε στην ταράτσα και από κάτω έβλεπες την ανασκαφή. Συγκλονιστική όμως εμπειρία ήταν η ανασκαφή του Σακελλαράκη στο Ιερό Κορυφής του Αγίου Γεωργίου στα Κύθηρα. Εκεί μάλιστα έκανα τα περισσότερα σχέδια των ειδωλίων. Είχαν αναβραστεί από τη βροχή μινωικά ειδώλια και έτσι άρχισε η ανασκαφή στην κορυφή που ήταν το εκκλησάκι και από εκεί έβλεπες τον γκρεμό και τη θάλασσα. Μαγικές στιγμές…

Με τη θεία μου στην Εύβοια έχω σκάψει μαζί της στον Οξύλιθο Κύμης. Ημασταν μαζί για πολλά χρόνια. Είχα αυτήν την πολυτέλεια να είμαι μαζί τους και να ζω ως εργάτης. Σακελλαράκης ειδικά σημαίνει «ξύλο». Από τις έξι το πρωί είχαμε ξύπνημα, του ετοίμαζα τον καφέ του».

Λέει επίσης ότι από μικρή ζωγράφιζε πολύ. Και μέσω της αρχαιολογίας και των ανασκαφών που της έδειξαν να σχεδιάζει και τις εδαφολογικές τομές κατέκτησε και το σχέδιο που εφαρμόζει σήμερα στον σχεδιασμό των κοσμημάτων της.

«Η ζωγραφική ήταν το μεγάλο πάθος μου. Πριν από τις σπουδές έκανα μαθήματα εξωτερικά με Μπότη Θαλασσινό και Παύλο Σάμιο. Οταν διάβαζα στο πανεπιστήμιο άρχισα να ζωγραφίζω τα γλυπτά του Ροντέν. Οταν έκανα και το διδακτορικό δεν ησύχασα. Ημουν τυχερή, γιατί έζησα εμπειρίες σε δυο σπάνιους δασκάλους. Εμαθα να είμαι εργάτης, να υπηρετώ ένα στόχο και να δουλεύω με την αίσθηση ότι ένας ντάκος είναι η στιγμή της απόλαυσης αλλά και η συνέπεια μιας ημέρας με πολλή δουλειά. Πρέπει να υπάρχει κάτι κοπιαστικό μέσα στην ημέρα. Από τους θείους μου έμαθα ότι η απόλαυση και οι χαρές έρχονται μέσα από το έργο, από τη σεμνότητα. Κάθε βράδυ που κοιμόμασταν μέσα στο παλάτι έμαθα την επαφή με τις ρίζες μας σκάβοντας χώμα. Ή ότι με το να δείχνεις υπομονή και να κάνεις λεπτομερή καταγραφή αποτυπώνεις Ιστορία. Η ανασκαφή είναι σαν γρίφος για ντετέκτιβ. Αν ένα αγγείο είναι καμένο, αν ένας τοίχος είναι σπασμένος καταλαβαίνεις αν έχει γίνει σεισμός. Αυτή η φιλοσοφία των θείων μου να προσπαθούν να μπουν στη φλέβα των αρχαίων έφτανε έως τη μελέτη του θείου μου για φυτά που φύτευαν οι αρχαίοι, ώστε να τα φυτέψει στον χώρο της ανασκαφής. Αλλοτε πάλι ήθελε να μην ταράξει το σημείο και να μη σκάψει επειδή θεωρούσε ότι έπρεπε να ηρεμήσει ο χώρος για να βγάλει ένα αποτέλεσμα».

Ολα αυτά πέρασαν στον κόσμο της, τον εσωτερικό. Και διαθλάστηκαν, πλέχθηκαν, αναμορφώθηκαν σε διαφορετικά θραύσματα μνήμης και ενέργειας. Και έτσι η Πολίνα Σαπουνά – Ελις συστήνεται σε ένα σύγχρονο κοινό ως δημιουργός κοσμημάτων. Ομως ακόμα και σε αυτό τον νέο της ρόλο, παραμένει επιστημονική ερευνήτρια. Γιατί είναι άποψή της, όπως λέει, να κρατά τα ευγενή μέταλλα που χρησιμοποιεί λίγο θαμπά και όχι τέλεια στιλβωμένα.

«Ζούσα το ταυτόχρονο άχρονο, την επαφή του παρελθόντος με το παρόν. Το μεταφέρω σεμνά στη δουλειά μου. Σημαντικό είναι να δουλεύεις με την ομάδα και αυτό το υπολογίζω στη διαδικασία των κοσμημάτων μου δουλεύοντας με τους τεχνίτες. Το κόσμημα είναι τρισδιάστατο, έχει το στοιχείο της κατασκευής, με ενδιέφερε η πολυμορφικότητά του, το πώς εισβάλλει στον χώρο και πώς επικοινωνεί με το σώμα μας. Το κόσμημα έτσι όπως το βλέπω εγώ δεν είναι ένα αξεσουάρ που λαμπυρίζει και λες θα βάλω κάτι φωτεινό, ακριβό με ωραία πέτρα. Εχει λοιπόν μία δυσκολία γιατί δεν δείχνει επιφανειακά την αξία του. Τη νιώθεις. Ακόμα και ο χρυσός 18 Κ είναι λευκός, ματ, απλατίνωτος. Δεν είναι για μένα σημαντικό να δείχνουν τα κοσμήματά μου φανταχτερά. Η φιλοσοφία μου έχει δωρικότητα. Μεταφέρω φόρμες με αφαιρετικό τρόπο. Οποιος το επιλέξει νιώθει αυτή τη δύναμη αρχέγονων συμβολισμών που τους αποδίδω με μινιμαλιστικό μοντέρνο τρόπο.

Επειδή οι φόρμες μου έχουν κάτι το σκληρό  και αφαιρετικό είναι κοσμήματα που μπορούν και να φορεθούν και από άντρες. Από πολύ παλιά το μέταλλο και η πέτρα μεταφέρουν «μαγικές ιδιότητες», επομένως  από μόνα τους τα υλικά  έχουν δύναμη και συμβολισμό. Αν το σκεφτείς οι άνθρωποι ακόμη και πριν πάρουν ένα κομμάτι δέρμα για να προφυλάξουν το σώμα τους πιθανόν να είχαν πάρει μία πέτρα, ένα κομμάτι μέταλλο, θεωρώντας ότι περισσότερο από ένα στολίδι ήταν ένα κομμάτι ενδυνάμωσης».

Η αίθουσα του καφέ – εστιατορίου γεμίζει με τους επισκέπτες που επιδιώκουν selfies με φόντο τον Παρθενώνα. Η συζήτησή μας συνεχίζεται προς την αίθουσα του μουσείου με τα εκθέματα της κλασικής εποχής. Η Πολίνα Σαπουνά – Ελις ζει με τη σκόνη του παρελθόντος χωρίς να έχει ανάγκη να την τινάξει και να την κάνει πολύτιμη χρυσόσκονη. Γι’ αυτό και βλέπει διαφορετικά τις μορφές και τα σχήματα πάνω στο αρχαίο μάρμαρο.

«Μεταφέρω μία εμπειρία. Η συλλογή «Τέθριππον» είναι εμπνευσμένη από το έκθεμα του Μουσείου της Ακρόπολης της κλασικής περιόδου. Κράτησα στο σχέδιό μου την αρμονία και την απόλυτα ισορροπημένη αντιθετική συμμετρία των δύο κεφαλιών των ίππων που βρίσκονται στη μέση. Δεν με άγγιξε καθεαυτό το κεφάλι του αλόγου. Αλλά η ισορροπημένη αντιθετική συμμετρία, που τελικά αφορά τους πάντες. Αυτό το περίεργο στοιχείο είναι που αποτυπώνω στη συγκεκριμένη συλλογή μου και έχει μία δυσκολία. Οποιος φορέσει πάνω του αυτά τα κοσμήματα καλείται να το κατανοήσει, να το νιώσει. Ενώ έχει τη ρίζα του πάνω σε μία ιστορική πραγματικότητα ουσιαστικά ξεφεύγει και τείνει να ακουμπήσει ένα σημερινό σώμα και ψυχή.

Η νέα μου συλλογή αντικατοπτρίζει την αρχή μας ότι τα αρχέτυπα αφορούν όλους τους ανθρώπους. Κάποια αρχέγονα σύμβολα, όπως γεωμετρικά μοτίβα σε αμφορείς, η σπείρα, είναι αρχετυπικά σχήματα που εκφράζουν έννοιες συμμετρίας ή αντίθεσης  και αφορούν όλους τους λαούς και τους πολιτισμούς τους. Αρα αυτός που θα το διαλέξει, θα το καταλάβει γιατί αφορά την ψυχή του. Ονομάζω λοιπόν αυτή τη συλλογή «Μινώταυρο». Εχω κρατήσει από τον μύθο του Θησέα και της Αριάδνης το ότι μέσα από την αγάπη και τη στήριξη της Αριάδνης που κράτησε τον μίτο, ο Θησέας κατάφερε να σκοτώσει τον Μινώταυρο και να βγει από τον λαβύρινθο αλώβητος, έξω, προς το φως. Τα κοσμήματα αυτής της συλλογής αποτυπώνουν τον συμβολισμό των ιερών κεράτων καθοσίωσης, που είναι συμβολισμός αναγέννησης. Και το πρόσωπο του ταύρου που στη Μινωική Κρήτη συμβολίζει τη δύναμη. Μεταφέρω με αυτή τη συλλογή ότι είναι μία ελεγεία αγάπης και υποστήριξης ταυτόχρονα με μία ελεγεία αναγνώρισης του εαυτού μας, αναγέννησης και ενδυνάμωσης της ψυχής μας. Αφορά εμάς όταν κλείνει ένας κύκλος και βγαίνουμε πιο δυνατοί και πετυχαίνουμε τους στόχους μας με υποστήριξη. Είναι σημαντικό να το κρατήσουμε αυτό: ότι μόνοι μας καταφέρνουμε να κάνουμε κάτι, αλλά χρειαζόμαστε να έχουμε και κάποιον δίπλα μας».