Πικρή ματιά, ανατρεπτικό χιούμορ

Aπoζητώντας την ησυχία έως και την απομόνωση, συνήθως όρθιος πάνω από το ψηλό του σχεδιαστήριο, στις εφημερίδες και στα περιοδικά όπου δούλευε ήταν κάτι σαν θρύλος. Υπερβολικά λιγομίλητος, σχεδόν υπαινικτικός, τρεφόταν όμως από τη βοή των δημοσιογραφικών γραφείων στην οποία σπανιότατα συμμετείχε. Για το κοινό που τον αγάπησε μέσα από τα εμβληματικά σκίτσα του ο Γιάννης Ιωάννου σήμαινε πολλά. Οι γελοιογραφίες του συνετέλεσαν στην πολιτικοποίηση εκατοντάδων ανθρώπων. Και αποτύπωσαν με μοναδικό τρόπο την πολιτική και κοινωνική ψυχογραφία μιας ολόκληρης εποχής: αν έμπαιναν υπότιτλοι στις δεκαετίες του ’80 και του ’90, θα μπορούσαν να είναι τα σκίτσα του Ιωάννου. Δοσμένα μέσα από την πικρή ματιά και το ανατρεπτικό του χιούμορ.

Ο Γιάννης Ιωάννου, ο κορυφαίος έλληνας σκιτσογράφος που άνοιξε νέους δρόμους στο πεδίο της πολιτικής γελοιογραφίας στην Ελλάδα, έφυγε από τη ζωή το περασμένο Σάββατο σκορπίζοντας τη θλίψη σε όσους τον γνώρισαν από το έργο του και σε εκείνους που είχαν την τύχη να διασταυρωθούν με τη βαθιά ευγένεια και την τρυφερή του ματιά. Ηταν 75 ετών και είχε δώσει γενναία μάχη με την επάρατη νόσο.

Φεύγοντας άφησε ορφανό τον «Κοσμά τον Ευρωπαίο», τον «Τρίτο δρόμο», το «Θαύμα», το «Μαύρο πρόβατο», μερικά από τα πολιτικά κόμικς με τα οποία άφησε ανεξίτηλο το στίγμα του. Δεν ήταν, άλλωστε, λίγοι εκείνοι που επί χρόνια άνοιγαν την εφημερίδα πρώτα στη σελίδα με το σκίτσο του κι έπειτα προχωρούσαν στην ανάγνωσή της. Ηταν μοναχικός άνθρωπος, αλλά απαράμιλλος αφουγκραστής του παλμού της κοινωνίας και με το πενάκι του χτυπούσε, με χειρουργική ακρίβεια, στο νεύρο των πολιτικών εξελίξεων επί τέσσερις δεκαετίες.

Γεννήθηκε το 1944 στη Θεσσαλονίκη και σπούδασε Αρχιτεκτονική στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο. Συνέχισε τις σπουδές του στο Παρίσι, από όπου έλαβε πτυχίο πολεοδόμου το 1972. Μέχρι το 1975 εργάστηκε σε αρχιτεκτονικά γραφεία της Γαλλίας, ενώ εκεί θα γινόταν και η μεγάλη συνάντησή του με το πολιτικό σκίτσο, το οποίο ανθούσε στη χώρα μετά τον Μάη του ’68. Από τη συνάντηση εκείνη θα άναβε η φλόγα μέσα από την οποία θα ξεπηδούσε μια νέα πνοή για την πολιτική γελοιογραφία στην Ελλάδα.

Ξεκίνησε να δημοσιεύει σκίτσα στο περιοδικό «Αντί» και πρωτοδούλεψε ως γελοιογράφος το 1976 στο καθημερινό «Βήμα», με την υπογραφή «ΙΩΑΝΝΟΥ». Συνέχισε στο σατιρικό «Ποντίκι» και το 1982 δημιούργησε το εμβληματικό πολιτικό κόμικ «Ο τρίτος δρόμος». Εργάστηκε σε πολλά έντυπα. Στην «Πρώτη», στην «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία», στον «Σχολιαστή», στο «Εθνος», στην «Εφημερίδα των Συντακτών».

Ηταν ένας άνθρωπος ανυποχώρητος στις αρχές του που δεν χαρίστηκε σε κανέναν. Με τα εκφραστικά του μάτια παρατηρούσε το καθετί. Είχε την οξυδέρκεια να διαβάζει πίσω από τα γεγονότα, σύνθετα και απλά, και να συμπυκνώνει το αόρατο μήνυμά τους σε μικρές μαύρες γραμμές ή και κουκκίδες. Συνήθιζε να το κάνει παντού. Σαν να ήταν το πενάκι προέκταση του χεριού και της σκέψης του. Τα τελευταία χρόνια, τον συναντούσες συχνά Σαββατοκύριακο σε κάποιο καφέ του κέντρου να σχεδιάζει ό,τι βρισκόταν στο οπτικό του πεδίο. Ακόμη και λίγο πριν από το τέλος, στην έκθεση γελοιογραφίας «Democrisis – Δημοκρατία σε Κρίση», που διοργάνωσε τον περασμένο Απρίλιο η Ενωση Γελοιογράφων στο Σύνταγμα, εκείνος σχεδίαζε με τον ιδιαίτερο τρόπο του εκείνους τους περαστικούς που στέκονταν να χαζέψουν την έκθεση. Ολα τα σκίτσα του απέπνεαν την ευφυΐα της αποστασιοποίησης από την πρώτη εικόνα. Ακόμη και εκείνα που αποτύπωναν το δωμάτιό του στο νοσοκομείο εν ώρα χημειοθεραπείας. Τα τελευταία χρόνια ο θάνατος της συζύγου του τού είχε στοιχίσει, όμως ο ίδιος εξακολουθούσε να βρίσκει καταφύγιο στην αγαπημένη του Σέριφο. Μέχρι που χτυπημένος από την αρρώστια άρχισε να δίνει μάχη για τη δική του ζωή. Την έδωσε κι αυτήν αθόρυβα. Τα φώτα έπεφταν πάνω του ως αντανάκλαση της επίδρασης που ασκούσε στο περιβάλλον του και του σεβασμού που ενέπνεε σε όσους τον γνώρισαν.

Γύρω του συσπειρώνονταν οι νεότεροι σκιτσογράφοι, καθώς στις βαθιές πατημασιές που χάραξε εκείνος στη γελοιογραφία πάτησαν οι ίδιοι δειλά δειλά κάνοντας τα πρώτα τους βήματα στον χώρο. Γι’ αυτό και η είδηση του θανάτου του προκάλεσε βαθιά θλίψη. «Αποχαιρετάμε έναν κορυφαίο δημιουργό» ανέφερε σε ανακοίνωσή της η Ενωση Γελοιογράφων. «Εναν συνάδελφο που πονούσε πολύ την ελληνική γελοιογραφία, που μοιραζόταν γενναιόδωρα ιδέες και σκέψεις για το πώς θα μείνουμε όρθιοι παρά την κρίση του Τύπου (…) Εναν φίλο που έφυγε νωρίς, έναν σπάνιο άνθρωπο».

Αυτός ήταν ο Γιάννης Ιωάννου. Μια ξεχωριστή προσωπικότητα, με τη σεμνότητα του μεγάλου ταλέντου.