Ο Γιάννης Ρίτσος διδάκτορας στο Αριστοτέλειο

Η αναγόρευση του Γιάννη Ρίτσου σε διδάκτορα της Φιλοσοφίας από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, τον Ιούνιο του 1975, ήταν μία πράξη επανόρθωσης για τον ποιητή της Ρωμιοσύνης. Ο Ρίτσος κυνηγήθηκε, εξορίστηκε, φυλακίστηκε, ενώ το ποιητικό του έργο έλαβε αναγνώριση πρώτα στη Γαλλία όπου μεταφράστηκε και θεωρήθηκε ότι μέσα από αυτό αναβρύζει η ζωή, η ελευθερία, η πνευματικότητα της χώρας του.

«Την ώρα της τελετής, μέσα στο μεγάλο αμφιθέατρο του Πανεπιστημίου, μέσα σε μια ατμόσφαιρα ανείπωτα θερμών εκδηλώσεων από φοιτητές και καθηγητές, μέσα σε λόγους και εγκώμια, σίγουρα ο Γιάννης Ρίτσος θα σκέφθηκε πως όταν υπάρχει μία τέτοια υψηλή ανταπόδοση μέσα στο αίσθημα και στο φρόνημα του λαού, τι αξία μπορούσαν να έχουν όλα τα βάσανα και τα μαρτύρια που τράβηξε επί τέσσερις δεκαετίες τώρα. Κι ίσως ακόμα να σκέφτηκε πως μπορεί αυτές ακριβώς οι ταλαιπωρίες να ετοίμασαν την προσέγγισή του με ολόκληρο τον ελληνικό λαό, με ολόκληρη την ανθρωπότητα», δημοσιεύουν «ΤΑ ΝΕΑ» της 14ης Ιουνίου.

Ο ίδιος ο ποιητής αφηγούμενος σε έναν στενό του φίλο – και φίλο της εφημερίδας – το τι αισθάνθηκε, την ώρα της γιορτής μέσα στο πανεπιστημιακό αμφιθέατρο, είπε: «Δεν έβλεπα ένα δείγμα μιας ορισμένης περιοχής της Ελλάδος, δεν έβλεπα αυτούς τους ανθρώπους σαν μια λεπτομέρεια του κόσμου, αλλά σαν μια συμπυκνωμένη εικόνα ολόκληρης της ανθρωπότητας και έλεγα: άξιζε που έζησα όλα τα βάσανα της ζωής μου, που πέρασα όλες αυτές στις περιπέτειες, που μόχθησα τόσο πολύ δουλεύοντας και θυσιάζοντας κάθε στιγμή τις προσωπικές μου χαρές, τις προσωπικές μου ανάγκες, οτιδήποτε, για να δοθώ σε αυτόν τον υψηλό σκοπό, του να ‘ρθώ δηλαδή σε επαφή με όλον τον κόσμο και να τον εκφράσω στο μέτρο των δυνάμεών μου. Και είπα: Ολα ας είναι ευλογημένα! Και επανέλαβα μέσα μου τους στίχους μου: “Ευλογημένη ας είναι η πίκρα μας. Ευλογημένη η αδελφοσύνη μας. Ευλογημένος ο κόσμος που γεννιέται…”. Γιατί μέσα από αυτές τις πικρές περιπέτειες κατάφερα να βρω, να νιώσω και να υπογραμμίσω αυτό το αίσθημα της αδελφοσύνης που υπάρχει σαν μια βασική αναγκαιότητα στην ίδια τη φύση του ανθρώπου».

Στο ίδιο άρθρο, με υπογραφή τα αρχικά γ. κ. π. διαβάζουμε: «Η τιμή που έγινε στον Γιάννη Ρίτσο αντανακλά και στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης που είχε την έμπνευση και πραγματοποίησε την αναγόρευση του μεγάλου Ελληνα ποιητή σε διδάκτορα της Φιλοσοφικής Σχολής. Και ίσως η χειρονομία αυτή να είναι ένδειξη μιας τάσης για μια κάποια ριζικότερη αλλαγή μέσα στο κλίμα όχι μόνο το παιδευτικό, αλλά και μέσα στο κοινωνικό και πολιτικό σύστημα. Αλλωστε οι καθηγητές του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου που πήραν την πρωτοβουλία γι’ αυτήν τη χειρονομία στο ψήφισμα που εκδώσανε με την ευκαιρία της αναγόρευσης του Γιάννη Ρίτσου σε διδάκτορα της Φιλοσοφίας δείχνουν καθαρά πως η εκτίμηση του έργου του ποιητή έγινε κατά τον ίδιο σχεδόν τρόπο ή παράλληλα με την εκτίμηση των γεγονότων της ζωής του ποιητή και της στάσης του απέναντι στα προβλήματα του καιρού του. Και αυτό είναι ένα πρώτο καλό σημάδι πως αρχίζουμε να κατανοούμε ότι δεν υπάρχει πραγματικά Τέχνη χωρίς άμεσα πλατύτατα κοινωνικά βιώματα, δηλαδή σχηματίζεται μια αντίληψη ότι η Τέχνη δεν είναι απλώς μια πολυτέλεια λίγο περισσότερο ή λίγο λιγότερο επιτυχής, λίγο περισσότερο ή λίγο λιγότερο αρεστή, αλλά ένα κοινωνικό λειτούργημα που παίζει αποφασιστικό ρόλο στη δημιουργία της εθνικής μας συνείδησης».