Σαν χελώνες νεκρές

Οι δύο περιοδικές Εκθέσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που δημοσιεύτηκαν πρόσφατα για την πορεία της ελληνικής οικονομίας δεν μας κατέστησαν σοφότερους. Η τεχνοκρατική γλώσσα δεν κατορθώνει να συγκαλύψει την αλήθεια των αριθμών, την οποία λίγο – πολύ γνωρίζαμε. Ενα πλήθος ποσοτικών δεικτών και ποιοτικών χαρακτηριστικών που σκιαγραφούν μία οικονομία εγκλωβισμένη στο τέλμα της ακινησίας. Παρατηρώντας μακροσκοπικά την πορεία της οικονομίας μας στα τελευταία δέκα χρόνια, δεν μπορούμε παρά να αποδεχτούμε την καταθλιπτική πραγματικότητα: η οικονομία βυθίζεται πλέον ολοένα και βαθύτερα στα θολά νερά μίας φθίνουσας στασιμότητας. Παγιδευμένη ανάμεσα στις μακροοικονομικές ανισορροπίες, εξαφανισμένη από τον διεθνή επενδυτικό χάρτη, αιχμάλωτη των διαρθρωτικών της υστερήσεων (η παραγωγικότητα συνεχίζει να φθίνει), παραδομένη στην αναξιοπιστία των κυβερνητικών πολιτικών. Και με τις Εκθέσεις να προσγειώνουν τους αναπτυξιακούς ρυθμούς μετά το 2020 κάτω από το 2%.

Και η κοινωνία αναπόφευκτα προσαρμόζεται. Οχυρωμένη πίσω από αμυντικές ατομικές/οικογενειακές στρατηγικές επιβίωσης, συμβιβασμένη με παλαιές (αλλά και νέες) παθογένειες. «Εδώ οι μέρες ταξιδεύουν σαν χελώνες νεκρές», όπως λέει ο στίχος ενός αγαπημένου τραγουδιού. Αυτή η πνιγηρή στασιμότητα προδιαγράφει ένα ζοφερό μέλλον. Με την αγορά εργασίας να προσφέρει λίγες και όχι ικανοποιητικά αμειβόμενες θέσεις απασχόλησης και με μεγάλες γκρίζες ζώνες όπου παραβιάζεται πρόδηλα η εργατική νομοθεσία, απειλώντας να μετατρέψει τους νέους μας σε μία «χαμένη γενιά». Με τις δημογραφικές τάσεις να προδιαγράφουν μία βόμβα στα θεμέλια της κοινωνικής συνοχής και του ασφαλιστικού συστήματος (υπολογίζεται ότι το 2050 οι Ελληνες θα αριθμούμε μόλις εννέα εκατομμύρια). Και με τις συνεχιζόμενες αναιμικές επιδόσεις της οικονομίας να μας απειλούν με μακρόχρονη περιθωριοποίηση στην ευρωπαϊκή οικογένεια (το κατά κεφαλήν ΑΕΠ μας έχει σήμερα οπισθοχωρήσει σχεδόν μισό αιώνα στον δείκτη σύγκλισης).

Οι δύο Εκθέσεις δεν λένε βέβαια πολλά πράγματα για τις προϋποθέσεις ανατροπής αυτής της δυσμενούς κατάστασης. Διότι πρόκειται πρώτιστα για πολιτικό ζήτημα. Καθώς η εμβέλεια των επιζητούμενων αλλαγών ισοδυναμεί ουσιαστικά με ένα νέο υπόδειγμα λειτουργίας του οικονομικού και πολιτικού μας συστήματος, η επίτευξή τους απαιτεί τη συναίνεση πολυπληθών κοινωνικών στρωμάτων, με ορίζοντα που ξεπερνά τη διάρκεια μίας κυβερνητικής θητείας. Ποιες είναι όμως οι πολιτικές δυνάμεις που θα εμπνεύσουν και θα κινητοποιήσουν τις αποτραβηγμένες κοινωνικές ομάδες στην κατεύθυνση μιας ανάλογης Πολιτικής Συμφωνίας; Σίγουρα όχι αυτοί που επένδυσαν στα ιδιοτελή ψεύδη και τις ιδεοληπτικές αυταπάτες. Αυτοί που ευτέλισαν τον δημόσιο διάλογο, που διακρίθηκαν στη διχαστική ρητορική και την ηθικολογία (αν και σίγουρα όχι στην πολιτική ηθική). Οσοι επιχείρησαν (και ακόμη επιχειρούν) να εργαλειοποιήσουν τους θεσμούς για πολιτικά οφέλη. Και όσοι με τις οικονομικές επιλογές τους ισοπέδωσαν εισοδηματικά τη μεγάλη πλειονότητα των πολιτών.

Σε ό,τι αφορά το περιεχόμενο αυτής της Συμφωνίας, αυτό δεν μπορεί παρά να αρθρώνεται γύρω από την εφαρμογή ενός φιλόδοξου σχεδίου μεταρρυθμίσεων που θα απελευθερώνει τις δημιουργικές δυνάμεις του τόπου, ενισχύοντας την κουλτούρα της (κύρια καινοτομικής) επιχειρηματικότητας και της συνεργασίας. Και ταυτόχρονα θα ενδυναμώνει τις ασθενέστερες ομάδες (με αναβάθμιση των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού και προσφέροντας αποτελεσματικές υπηρεσίες κοινωνικής προστασίας) ώστε να συμμετάσχουν με ευνοϊκότερους όρους στην παραγωγική ανασυγκρότηση της οικονομίας. Συμφιλιώνοντας έτσι την ανάπτυξη με την αλληλεγγύη. Δύσκολο έργο, που όμως κάποτε πρέπει να το ξεκινήσουμε.