«Κάνε ό,τι μπορείς, φτάνει να κάνεις κάτι»

Γιατί ασχοληθήκατε με τον κινηματογράφο;

Τυχαία! Δεν ήμουν από αυτούς που κρατούσαν μια κάμερα από δέκα χρονών. Ηθελα να μπω στην Καλών Τεχνών, δεν τα κατάφερα και πήγα στη Νομική. Επειτα ήρθε η σχολή κινηματογράφου, χωρίς να το πολυσκεφτώ. Αλλά ίσως να είναι και αυτό που έλεγε ο Κωστής Παπαγιώργης. «Ο καλλιτέχνης πρέπει να έχει κουσούρια». Πρέπει να έχεις κάτι, οποιασδήποτε φύσεως. Αυτό σε κινητοποιεί σε κάνει να υπάρχεις, να κάνεις κάτι.

Ποιο είναι κουσούρι σας;

Πολλά. Αλλά νομίζω ότι εκείνο που με χαρακτηρίζει είναι ότι χάνω την υπομονή μου εύκολα. Νευριάζω.

Εξού και τόσο βρισίδι στις ταινίες;

(γελάει δυνατά) Οχι εγώ, οι ηθοποιοί! Μπήκανε στους χαρακτήρες και ξαμοληθήκανε, ξεσαλώσανε! Στο «Στέλλα κοιμήσου» ύστερα από τρία χρόνια βλέπω την παράσταση και δεν την αναγνωρίζω. Βάζουνε κάθε βράδυ κάτι δικό τους. Εμβαθύνουν και απολαμβάνουν ότι ζουν μια άλλη ζωή ελεύθερα.

Ο άξονας της βίας διατρέχει όλα σας τα έργα.

Θα έλεγα της εξουσίας, η οποία έχει βία. Και βέβαια πώς εκφράζεται αυτή, από τον πιο μικρό ηλίθιο που θέλει να εξουσιάζει μέχρι τον πιο μεγάλο. Μ ενδιαφέρει πώς διατυπώνεται η βία στις οικογενειακές, στις φιλικές, στις προσωπικές, στις ερωτικές σχέσεις. Θα έλεγα ότι τα περισσότερα έργα μου διακατέχονται από το πώς εκφράζεται η εξουσία. Μέσω των διαφόρων μορφών βίας. Είναι κάτι που με απασχολεί αυτό.

Γιατί;

Δεν ξέρω. Ισως επειδή βρίσκω ενδιαφέρον. Η βία διέπει τα πάντα από καταβολής κόσμου. Αλλά σε κάθε ταινία επιθυμώ πάντα να υπάρχει το κοινωνικό υπόστρωμα. Αναζητώ τις βαθύτερες αιτίες. Δεν γίνεται να μην στηρίζονται μ ένα πολιτικό σχόλιο, μια πολιτική τοποθέτηση τα έργα μου. Νομίζω ότι είναι ο πιο ενδεδειγμένος τρόπος για να μιλήσεις για την εποχή σου. Τι νόημα έχει να είσαι δημιουργός και να μη μιλάς για την εποχή σου; Φυσικά ο τρόπος που το κάνεις υπογραμμίζει την πρόθεσή σου και την ποιότητα που θες να δώσεις. Δεν μπορεί ν’ αναδύεται μ’ έναν αγοραίο, φθηνό τρόπο. Να μην κάνεις τηλεοπτικό ρεπορτάζ. Για μένα είναι σημαντικό πώς θα αρθρώσεις κάτι το οποίο θα απασχολεί και έπειτα από 50 χρόνια ή 100.

Πιστεύετε ότι οι κοινωνίες δεν αλλάζουν συμπεριφορές, συνθήκες, δεν διαμορφώνουν άλλες ανάγκες; Ο,τι περιγράφεται σήμερα στις ταινίες σας θα ισχύει και έπειτα από 100 χρόνια;

Τα πάθη δεν αλλάζουν! Με απασχολεί η διάρκεια, αλλά χωρίς τη δόση της ματαιοδοξίας. Παίρνω πολύ τοις μετρητοίς αυτά που κάνω. Είμαι σοβαρός απέναντι στην τέχνη μου και εδώ προκύπτει η μάχη με τον χρόνο. Είναι σημαντικό κατά την άποψή μου να κάνεις κάτι που ν’ αξίζει, να «πατάει», να μείνει. Αλλά αυτό δεν το προκαταβάλλεις. Για να συμβεί πρέπει να έχει αλήθεια.

Εχει θολώσει κάτι την ειλικρίνειά σας αυτά τα χρόνια που δημιουργείτε;

Για καλή μου τύχη κάνω λίγα πράγματα και δεν ζητάω να κυβερνήσω και τον κόσμο, τον πλανήτη. Αυτό που με απασχολεί είναι να είμαι ελεύθερος και να υπογράφω με καμάρι την κάθε δουλειά μου. Αλλά βεβαίως για να το καταφέρει κανείς αυτό βρίσκεται σε έναν διαρκή αγώνα. Μπορεί να φανεί παράξενο, αλλά τώρα δυσκολεύομαι περισσότερο να βρω χρήματα για να κάνω τις ταινίες μου, απ’ ό,τι πριν.

Πώς γίνεται αυτό; Δεν σας εμπιστεύονται;

Είμαστε σε μια χώρα που δεν ιδρώνει το αφτί της. Είναι όλα πάρα πολύ δύσκολα. Δεν υπάρχει αστική τάξη, δεν βάζει κανείς το χέρι στην τσέπη για τον καλλιτέχνη. Το κέντρο ελληνικού κινηματογράφου δίνει ψίχουλα. Στην τελευταία μου ταινία, αυτή που ετοιμάζω – «Την μπαλάντα της τρύπιας καρδιάς» – μου έδωσαν τα λιγότερα δυνατά χρήματα που μπορούσαν να μου δώσουν. Ημουν σχεδόν στο τέλος της λίστας. Αυτοί οι άνθρωποι προτίμησαν να με ταπεινώσουν.

Τα υπόλοιπα πώς τα βρήκατε;

Με πολύ αγώνα. Πέντε χρόνια την ετοιμάζω. Ηταν ένας γολγοθάς. Είναι πάρα πολύ δύσκολα τα πράγματα και γι’ αυτό και πολύς κόσμος φεύγει από την Ελλάδα.

Εσείς γιατί δεν φύγατε;

Τον αγαπάω πολύ αυτόν τον τόπο, πιστεύω ότι εδώ είναι η μοίρα μου και θεωρώ ότι είμαι ταγμένος στην ελληνική κουλτούρα. Θυμάμαι όταν ήρθα από την Κύπρο, 19 χρονών, και κατέβηκα από το αεροπλάνο, ένιωσα σαν να ήρθα σπίτι μου. Τέλος πάντων με αυτά που έχουμε παλεύουμε. Με την ίδια τη χώρα δηλαδή. Ετσι κι αλλιώς πίσω από το έργο μου όλο κρύβεται η Ελλάδα.

Το πιο οδυνηρό μαστίγιο αυτής της ελληνικής κοινωνίας ποιο πιστεύετε ότι είναι;

Η υποκρισία και ο επαρχιωτισμός της. Αυτό προκαλεί πόνο και θλίψη. Μικροψυχία, δειλία, εμπάθεια, ανειλικρίνεια, κόμπλεξ κατωτερότητας, μιζέρια. Είμαστε η αυτοκρατορία του μετρίου.

Τι παραμένει αναλλοίωτο και τι έχει αλλάξει στον τρόπο που βλέπετε τα πράγματα από το ’89 που κάνατε την πρώτη μικρού μήκους ταινία σας;

Θα έλεγα η αγάπη μου προς τον άνθρωπο και φυσικά προς τον ηθοποιό. Πάντα ήταν ανθρωποκεντρικό το σινεμά που έκανα. Οι άλλου τύπου προσεγγίσεις, η αφήγηση, οι εντυπωσιασμοί ήταν σε δεύτερη μοίρα. Αυτό μάλλον παραμένει αναλλοίωτο. Είναι και ένα ακόμη στοιχείο που με κράτησε.

Σκεφτήκατε να τον εγκαταλείψετε;

Βέβαια. Τότε που ήθελα να φτιάξω την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία. Είχα κάνει τις μικρού μήκους, είχα πάρει κάποια βραβεία. Ημουν ήδη 30 χρονών και έπρεπε να προχωρήσω. Μπήκα σε μία διαδικασία στην οποία μπαίνει κάθε νέος πρωτοεμφανιζόμενος, ενθουσιώδης, καλλιτέχνης. Να φτιάξει μία ταινία μεγαλεπήβολη, νομίζοντας ότι θα κάνει την Ακρόπολη, τον Παρθενώνα, τον Νονό. Συνεργάστηκα με μία κοπέλα – μου πρότεινε ένας κοινός φίλος παραγωγός – για να γράψουμε το σενάριο. Είχε κάνει κάποια αξιοπρεπή σίριαλ στο παρελθόν και πείστηκα ότι μπορεί να αποκριθεί σε αυτό που είχα στο μυαλό μου. Της δίνω το υλικό από μια ιστορία που βρήκα στις εφημερίδες και αρχίσαμε να το δουλεύουμε μαζί. Κάποια στιγμή ενώ της έχω δώσει όλα τα στοιχεία και έχουμε δουλέψει, μου λέει, για να προχωρήσουν τα πράγματα, να συνεχίσει μόνη της. Υπό την πίεση του χρόνου το δέχθηκα.

Και τι έγινε;

Κάναμε τα συμβόλαια, αλλά έκανα το λάθος να μην μπω και εγώ συν-σεναριογράφος. Υστερα από σχεδόν έναν χρόνο μού φέρνει ένα πράγμα το οποίο ήταν πολύ μακριά από αυτό που είχα στο μυαλό μου. Εν τω μεταξύ, αυτό το διάστημα ήταν πάρα πολύ δύσκολο για μένα, γιατί περιφερόμουν χωρίς να έχω αντικείμενο εργασίας. Τηλεόραση δεν έκανα οπότε ζοριζόμουν από παντού. Μόνο κάποια ντοκιμαντέρ για να βγάζω τα προς το ζην.

Τι σκεφτήκατε όταν διαβάσετε το σενάριο;

Θα σου πω τι ένιωσα: Με έλουσε κρύος ιδρώτας. Ηταν μία φοβερή εμπειρία. Σαν να είχα μπροστά μου ένα Αρλεκιν. Της το είπα και φυσικά εισέπραξα την πιο άγρια αντίδρασή της. Με απειλούσε ότι δεν θα με αφήσει ποτέ να κάνω την ταινία. Μετά άρχισε μια απίστευτη περιπέτεια για μένα. Ο χρόνος είχε περάσει χωρίς να τον έχω αξιοποιήσει όπως θα ήθελα. Είχα χάσει τον ύπνο μου. Αναγκάστηκα να βρω έναν άλλον σεναριογράφο και να αρχίσω τον μαραθώνιο χρηματοδότησης, γιατί ο αρχικός παραγωγός είχε εγκαταλείψει. Πράγματι το νέο σενάριο ήταν πιο κοντά σ’ εμένα, αλλά ο εφιάλτης συνεχίστηκε, γιατί η άλλη είχε αρχίσει να καταθέτει ασφαλιστικά μέτρα. Ετσι μπήκαμε σε έναν δικαστικό αγώνα. Το αγνόησα. Είχα ψηθεί ότι θα μπορούσα να τα καταφέρω. Μπήκα στο στούντιο και άρχισα να κάνω πρόβες για την ταινία. Και γνώρισα την Κοκκίδου, τον Λίτση, τον Βουλγαράκη. Είχα στεναχωρηθεί τόσο πολύ. Ολο αυτό δεν προχωρούσε επειδή ανά πάσα ώρα και στιγμή μπορούσε να μπλοκάρει η άλλη. Από φόβο όλοι έφευγαν. Συνειδητοποιώ ότι αυτό το πράγμα δεν είχε νόημα. Κατέρρευσαν όλα, οπότε μαζί με αυτό και εγώ. Είχα φτάσει ήδη 34 ετών. Και είχα ξεκινήσει από τα 28. Εκεί πέρασα την πιο δύσκολη φάση της ζωής μου.

Τι θυμάστε από κείνες τις δύσκολες στιγμές;

Τα βράδια που δεν με έπιανε ύπνος έπινα. Ημουν σε μία κατάσταση όπου με έχει πάρει πολύ από κάτω. Σκεφτόμουν συνέχεια και «τώρα τι κάνω;». Να γυρίσω στην Κύπρο, να κάνω μία άλλη δουλειά; Ηθελα να τα παρατήσω όλα. Δεν ήθελα να είμαι σαραντάρης και να κάνω ντοκιμαντεράκια και μικρού μήκους ταινίες.

Τι σας έκανε να μην τα εγκαταλείψετε;

Ο Κασσαβέτης.

Με ποιον τρόπο;

Ως φιλοσοφία δημιουργίας. Το θέμα δεν είναι να κάθεσαι στον καναπέ και να κλαίγεσαι. Κάνε ό,τι μπορείς φτάνει να κάνεις κάτι και να είναι δικό σου αληθινό. Μη σκέφτεσαι ούτε την ωραία φωτογραφία, ούτε αν έχει λεφτά η ταινία, ούτε αν εκτυλίσσεται σε δύο χώρους. Δημιούργησε κάτι που να είναι από την ψυχή σου, ίσως να έχει αξία. Ετσι ήρθε το «Σπιρτόκουτο».

Κι έτσι σε λίγους μήνες θα δούμε την «Μπαλάντα της τρύπιας καρδιάς». Καλή επιτυχία!