«Δεν δικαιούμαστε, πώς το λέτε, εξιλέωση;»

Τον περασμένο Ιούλιο, ένας δημοσιογράφος των «New York Times», ο Μπεν Χάμπαρντ, είχε επισκεφθεί έναν προσφυγικό καταυλισμό στη Βορειοανατολική Συρία, μια περιοχή ελεγχόμενη από τους Κούρδους. Είχε μιλήσει με πολλές γυναίκες που ζουν εκεί, γυναίκες νέες, από αραβικά κράτη αλλά και την Ευρώπη: τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Δανία… Κάποιες είχαν συρθεί ή πειστεί να πάνε στη Συρία από τους συζύγους ή τους πατεράδες τους. Αλλες είχαν ταξιδέψει μόνες τους εκεί και παντρευτεί ή υποχρεωθεί να παντρευτούν, λίγο αφότου έφτασαν. Κάποιες είχαν αιχμαλωτιστεί, άλλες είχαν παραδοθεί. Ολες είχαν αποκτήσει παιδιά, πολλές είχαν χάσει παιδιά. Συνολικά 900 παιδιά, αρκετά κάτω των τριών χρόνων, ζούσαν τότε στον καταυλισμό Ρατζ, σε άθλιες συνθήκες. «Φυσικά και κάναμε λάθη, αλλά ο καθένας μπορεί να κάνει ένα λάθος» του είπε μια 24χρονη Γερμανίδα. «Δεν δικαιούμαστε, πώς το λέτε, εξιλέωση;» τον ρώτησε μια 28χρονη Γαλλίδα. Ειδικά με τις ευρωπαίες υπηκόους, οι κούρδοι αξιωματούχοι δεν τον είχαν αφήσει να ρωτήσει ονόματα. Δεν ήθελαν να δημοσιευτούν, φοβούνταν πως αυτό θα περιέπλεκε ακόμα περισσότερο τις διαπραγματεύσεις με τις κυβερνήσεις των χωρών τους. Οι γυναίκες και τα παιδιά που βρίσκονται εδώ, του εξήγησε ένας εκπρόσωπος του Παρατηρητηρίου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, έχουν παγιδευτεί σε ένα νομικό κενό. Το διεθνές δίκαιο υποχρεώνει τις πατρίδες τους να τις δεχθούν αν καταφέρουν να επιστρέψουν. Δεν τις υποχρεώνει ωστόσο να τις επαναπατρίσουν. Στο μεταξύ, δεν τις περιμένει καμία δίκη για τα εγκλήματα που ενδεχομένως έχουν διαπράξει, οι Κούρδοι δεν εννοούν να περάσουν από δίκη ξένους. Αλλά ούτε ελεύθερες να φύγουν είναι.

Αρχές Φεβρουαρίου, ένας δημοσιογράφος των «Times», ο Αντονι Λόιντ, επισκέφθηκε έναν άλλο προσφυγικό καταυλισμό της περιοχής, το Αλ Χολ. Ζουν εκεί κάπου 39.000 άνθρωποι, ανάμεσά τους 1.500 ξένες γυναίκες και παιδιά. Πολλές από αυτές, ευρωπαίες υπήκοοι. Η ίδια ιστορία. Αλλά ο Λόιντ μίλησε με μία μόνο γυναίκα, μια 19χρονη που εγκατέλειψε στα 15 το σπίτι της στο Ανατολικό Λονδίνο, μαζί με δύο ακόμα συμμαθήτριές της, πήραν από το Γκάτγουικ το αεροπλάνο για Κωνσταντινούπολη και από εκεί μετέβησαν στη Συρία, τη Ράκκα, την τότε «πρωτεύουσα του χαλιφάτου» – για να γίνουν «νύφες του ISIS». Σαμίμα Μπεγκούμ. Οπως όλα δείχνουν, η μόνη που επιβίωσε από τις τρεις. Παντρεύτηκε έναν νεαρό Ολλανδό, προσήλυτο στο Ισλάμ, μόλις δέκα ημέρες μετά την άφιξή της στη Ράκκα. Ο γιος της, ο Τζερά, πέθανε πριν από τρεις μήνες, σε ηλικία οκτώ μηνών. Η κόρη της, η Σαράγια, πέθανε πριν από έναν μήνα και κάτι, σε ηλικία 21 μηνών. Οταν τη συνάντησε ο Αντονι Λόιντ, η Μπεγκούμ ήταν ετοιμόγεννη. Γέννησε το Σάββατο που μας πέρασε, ένα αγοράκι. Ο άνδρας της έχει συλληφθεί. Εκείνη εκλιπαρεί να γυρίσει, μαζί με το νεογέννητο, πίσω στη Βρετανία. Δεν μοιάζει να μετανιώνει ή να λυπάται ιδιαίτερα. Δεν ντρέπεται που προσχώρησε στο ISIS, αλλά επειδή δεν ήταν αρκετά δυνατή ώστε να μείνει με το χαλιφάτο μέχρι το επικείμενο τέλος του. Λέει πως δεν «αναστατώθηκε» όταν είδε το πρώτο κομμένο κεφάλι «απίστου» στα σκουπίδια, σκέφτηκε μόνο «τι θα είχε κάνει σε μια μουσουλμάνα αν του δινόταν η ευκαιρία». Αλλά τώρα πια το μόνο που θέλει είναι «να γυρίσω σπίτι και να ζήσω ήρεμα με το παιδί μου». Η βρετανική κυβέρνηση, πάλι, δεν δείχνει καμία σπουδή να τη βοηθήσει.

Το Σάββατο, ο Ντόναλντ Τραμπ ζήτησε από «τη Βρετανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία και τους άλλους ευρωπαίους εταίρους» να πάρουν πίσω 800 και πλέον μαχητές του ISIS που έχουν συλληφθεί στη Συρία ώστε να τους περάσουν από δίκη. Ο χρόνος τελειώνει. Το τελευταίο «προπύργιο» των τζιχαντιστών είναι ένας θύλακος του χωριού Μπαγκούζ, λιγότερο από μισό τετραγωνικό χιλιόμετρο. Σύντομα, οι αραβοκουρδικές Συριακές Δημοκρατικές Δυμάμεις (FDS) θα ανακοινώσουν τη νίκη τους επί του ISIS. Η συνέχεια, άγνωστη. Η Τουρκία απειλεί τις περιοχές που ελέγχονται από τους Κούρδους, η προέλαση των δυνάμεων του Ασαντ προς τη Βόρεια και την Ανατολική Συρία θεωρείται θέμα μηνών, αν όχι εβδομάδων, ο Τραμπ θέλει να αποσύρει και τους 2.000 άνδρες των αμερικανικών ειδικών δυνάμεων από τη Συρία μέχρι την άνοιξη. Δύο δημοσιογράφοι της «Guardian» εντόπισαν στον καταυλισμό Αλ Χολ και μία Αμερικανίδα, την 24χρονη Χόντα Μουτάνα από την Αλαμπάμα, αυτή δεν περιορίστηκε στον ρόλο της «νύφης», υπήρξε διαπρύσια διαδικτυακή αγκιτάτορας υπέρ του ISIS, «ήμουν νέα και ανόητη», λέει τώρα, «έκανα ένα τεράστιο λάθος», εκλιπαρεί για μια δεύτερη ευκαιρία.

Θα χρειαζόταν άλλος τόσος χώρος για να απαριθμήσει κανείς τα δύσκολα ηθικά και πολιτικά διλήμματα που θέτουν όλες αυτές οι ιστορίες. Κι όμως, τα πράγματα είναι απλά. Εκείνο που διαχωρίζει τις δυτικές δημοκρατίες από τη βαρβαρότητα των φονταμενταλιστών, των όποιων φονταμενταλιστών, είναι η προσήλωσή τους στους κανόνες του δικαίου, στις ανθρώπινες υπεραξίες. Ειδάλλως, γινόμαστε ένα με το τέρας. Και θα γεννήσουμε πολλά ακόμα τέρατα.