Ο Δήμιος των Εβραίων της Θεσσαλονίκης

Ο Μαξιμιλιανός (Μαξ) Μέρτεν ήταν ανώτατος Εισαγγελέας της Ναζιστικής Γερμανίας με τον βαθμό λοχαγού. Κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο υπηρέτησε στη Σερβία και την Ελλάδα ως ανώτερος δικαστικός σύμβουλος των γερμανικών στρατιωτικών διοικήσεων (Κομαντατούρ).

Στη Θεσσαλονίκη έφτασε τον Απρίλιο 1942, έναν χρόνο μετά τη γερμανική εισβολή. Αποστολή του η εποπτεία της δίωξης των Εβραίων της Μακεδονίας, σύμφωνα με την από 7 Ιουλίου 1942 σχετική διαταγή της Κομαντατούρ «περί μέτρων κατά των Εβραίων και των Περιουσιών αυτών», αντικαθιστώντας σε πολλές περιπτώσεις και τον ανώτερο στρατιωτικό διοικητή Μακεδονίας και Αιγαίου.

«Πλούσιο» το έργο του. Οργανωμένη γενοκτονία των Εβραίων με τη μεταφορά 45.000 στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του  Αουσβιτς – θα διασωθούν μόνο 1.950. Από τους 53.000 το 1943 σήμερα έμειναν μόνο 1.100. Τυμβωρυχία του Εβραϊκού Νεκροταφείου. Εκτεταμένη λεηλασία των περιουσιών και κλείσιμο επιχειρήσεων των Εβραίων, αξίας άνω των 125.000.000 χρυσών φράγκων.

Επιεικής και ο χαρακτηρισμός «Δήμιος της Θεσσαλονίκης» και «Χασάπης της Θεσσαλονίκης», «Τίτλοι τιμής» γι’ αυτόν. Θα τους «αξιοποιήσει» μετά τη λήξη του πολέμου. Αρχικά θα συλληφθεί από τους Αμερικανούς το 1946. Είχαν τότε προτείνει την παράδοσή του στις ελληνικές Αρχές, στα πλαίσια της Συμφωνίας που είχαν υπογράψει οι Σύμμαχοι το 1943 για την παράδοση των εγκληματιών πολέμου στις χώρες διάπραξης των εγκλημάτων τους. Η πρόταση των Αμερικανών δεν βρήκε ανταπόκριση από την Ελλάδα.

Ελεύθερος πλέον ο Χερ Μέρτεν προσελήφθη στο Υπουργείο Δικαιοσύνης(!). Ενεπλάκη και στην πολιτική με τον Γκούσταβ Χάϊνεμαν, τον μετέπειτα Πρόεδρο της Δυτικής Γερμανίας.

Τον Μάιο του 1957 ο Μέρτεν ήλθε στην Αθήνα με την ιδιότητα του Γενικού Γραμματέα του Υπουργείου Δικαιοσύνης. Σκοπός του να εξεταστεί ως μάρτυρας υπερασπίσεως του συμπατριώτη του, επίσης εγκληματία πολέμου, Αρθούρου Μάισνερ.

Ηταν βέβαιος για την ασφάλειά του, παρά την έκδοση, το 1946, από τις ελληνικές Αρχές ένταλμα σύλληψης. Γνώριζε ότι εκκρεμούσαν διαπραγματεύσεις μεταξύ Γερμανίας και Ελλάδος για το θέμα των εγκληματιών πολέμου.

Η Ελλάδα είχε προτείνει να παραπέμψει τις υποθέσεις στη Γερμανία για να εξεταστούν από την γερμανική Δικαιοσύνη. Είχε ήδη αποστείλει, το 1952, διακόσιες υποθέσεις και το 1954 πρότεινε να συμπληρώσει με άλλες 250 από τις εξακόσιες υποθέσεις Γερμανών, οι οποίες παρέμεναν στα αρχεία της Δικαιοσύνης με την κατηγορία του εγκληματία πολέμου. Το 1956, η Γερμανία ζήτησε από την Ελλάδα να αναβληθούν οι διώξεις από τις ελληνικές Αρχές μέχρι να μελετήσει τη δυνατότητα αποδοχής της ελληνικής πρότασης… Ηταν προφανής η απάντηση, που δεν δόθηκε!

Τυχαία σύλληψη. Μετά κάποιους μήνες διακοπών εμφανίστηκε στον ανακριτή για να καταθέσει υπέρ του κατηγορουμένου συμπατριώτη του Αρθούρου Μάισνερ. Οταν ο ανακριτής άκουσε το όνομά του, έμεινε κατάπληκτος. Δεν άργησε να συνέλθει και ειδοποίησε τηλεφωνικά τον Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Ανδρέα Τούση, προϊστάμενο του Γραφείου Εγκληματιών Πολέμου. Αμεση αντίδραση. Ο Μέρτεν θα συλληφθεί στο γραφείο του Ανακριτή.

Η δίκη άρχισε στις 11 Φεβρουαρίου 1959 στο Ειδικό Στρατοδικείο Εγκλημάτων Πολέμου. Θα διαρκέσει 20 μέρες. Θα καταδικαστεί σε 25 χρόνια κάθειρξη, κατά συγχώνευση για παράνομες φυλακίσεις και εγκλεισμούς σε στρατόπεδα συγκέντρωσης Ελλήνων και Ισραηλιτών, φόνους  και θάνατο από ασιτία Ισραηλιτών, τρομοκράτηση  56.000 Ισραηλιτών, καταστροφή του Εβραϊκού Νεκροταφείου Θεσσαλονίκης, εκτοπίσεις 40.000 Εβραίων σε γερμανικά στρατόπεδα.

Στις 3 Νοεμβρίου 1959 η κυβέρνηση της ΕΡΕ κατέθεσε νομοσχέδιο με το οποίο αποφυλακίζονταν οι εγκληματίες πολέμου, οι οποίοι είχαν καταδικαστεί και κρατούνταν στις ελληνικές φυλακές. Παρά τις έντονες αντιδράσεις της Δημοκρατικής Ενωσης και της ΕΔΑ το νομοσχέδιο θα ψηφιστεί από την πλειοψηφία της ΕΡΕ.

Στις 5 Μαρτίου ο Μέρτεν θα αποφυλακιστεί και θα απελαθεί. Μετά την άφιξή του στη Γερμανία θα συλληφθεί και θα δικαστεί στο Βερολίνο, αλλά θα παραμείνει ελεύθερος και θα παρουσιάζεται στην αστυνομία δύο φορές την εβδομάδα!

Πλούσιο το παρασκήνιο, διανθισμένο με προκλητικούς εκβιασμούς. Για την απελευθέρωση του Μέρτεν ήλθε στην Αθήνα ο τότε πρόεδρος της ΕΟΚ Γερμανός Βάλτερ Χαλστάιν. Λίγους μήνες πριν, η κυβέρνηση Καραμανλή είχε καταθέσει την αίτηση για σύνδεση με την ΕΟΚ. Η συνηγορία των Γερμανών ήταν απαραίτητη. Η επίσκεψη Χαλστάιν εμφανίστηκε ως έχουσα σχέση με τις διαπραγματεύσεις για την ΕΟΚ. Προκάλυμμα. Η πραγματικότητα είναι ότι ήλθε για τον Μέρτεν, με τον οποίο διατηρούσαν κοινό δικηγορικό γραφείο!

Με την απελευθέρωση του Μέρτεν είχαν εξαρτήσει οι Γερμανοί την εκταμίευση του δανείου 200 εκατομμυρίων μάρκων. Η γερμανική κυβέρνηση και κεφαλαιούχοι – όχι και λίγοι μεταξύ αυτών εγκληματίες πολέμου – έθεσαν στον Καραμανλή ωμά και εκβιαστικά το θέμα: δεν γίνονται επενδύσεις με την «απειλή» σύλληψης γερμανών υπηκόων για κάποια «πταίσματα» κατά την Κατοχή! Εκκρεμούσαν τότε 811 μηνύσεις κατά γερμανών αξιωματικών! Μετά τον νόμο οι φάκελοι διαβιβάστηκαν στη Γερμανία. Καταδικάστηκε μόνο ο σφαγέας του Διστόμου! Εναν μήνα αργότερα ο Καραμανλής δήλωνε στη Βουλή: «Τον απολύσαμε γιατί επεκράτησεν η άποψις ότι χάριν των σχέσεων των δύο χωρών έπρεπε να τερματισθή το παρελθόν».

Υποσχέσεις στον Αντενάουερ. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, κατά την επίσκεψή του στη Βόννη, τον Νοέμβριο 1958, για την αναζήτηση πιστώσεων για έργα υποδομής υποσχέθηκε στον Καγκελάριο Αντενάουερ ότι θα ανέστελλε όλες τις διώξεις και θα παρέδιδε τον Μέρτεν.

Κατέθεσε στα τέλη Ιανουαρίου 1959 νομοσχέδιο το οποίο «αναστέλλεται αυτοδικαίως και χωρίς να απαιτείται απόφασις τις του δικαστηρίου, πάσα δίωξις Γερμανών υπηκόων φερομένων ως εγκληματιών πολέμου, καθώς και η εκτέλεσις πάσης ποινής ή υπόλοιπον ταύτης».

Εντονες αντιδράσεις από την Αντιπολίτευση. Αλλά και πικρόχολα σχόλια ξένου Τύπου. Οι Times έγραψαν: «Η Ελλάς αμνηστεύει τους σφαγείς της».

Η εκδίκηση. Στις 28 Σεπτεμβρίου του 1960 η γερμανική εφημερίδα Ηχώ του Αμβούργου και το περιοδικό Der Spiegel δημοσίευσαν αφηγήσεις του Μαξ Μέρτεν, σύμφωνα με τις οποίες ο Πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο Υπουργός Εσωτερικών Δημήτρης Μακρής και η σύζυγός του, Δοξούλα, ήταν «έμμισθοι πληροφοριοδότες των γερμανικών αρχών Κατοχής και για τις πολύτιμες πληροφορίες που είχαν δώσει, σχετικά με την Αντίσταση, πήραν ανταμοιβή από τις κατασχεμένες περιουσίες των Εβραίων».

Αργότερα πρόσθεσε τον Υφυπουργό Εθνικής Αμυνας Γεώργιο Θέμελη, ως συνεργάτη της Βέρμαχτ και τον αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Ανδρέα Τούση, που είχε διατάξει τη σύλληψή του, ότι χρηματίστηκε!

Στις 8 Οκτωβρίου, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής σε αυστηρές δηλώσεις του ανέφερε, μεταξύ άλλων, ότι «η κυβέρνησις ευθύς εξ αρχής ενημέρωσε την κοινήν γνώμην επί της αθλίας αυτής υποθέσεως. Και διά της προσφυγής των θιγομένων ενώπιον της ελληνικής Δικαιοσύνης και της ψηφίσεως ειδικού νόμου επιτρέποντος εις τον εν λόγω εγκληματίαν πολέμου να προσέλθη εις την Ελλάδα και να επιβεβαιώση τας κακοηθείας του, εδημιούργησε όλας τας προϋποθέσεις διά την πλήρην διαφώτισιν της κοινής γνώμης…».

Στις 7 Μαρτίου του 1961 ο Μαξ Μέρτεν αρνήθηκε να καταθέσει στα γερμανικά δικαστήρια σχετικά με τα όσα καταμαρτυρούσε στον Κωνσταντίνο Καραμανλή και τον Δημήτρη Μακρή, δηλώνοντας ότι δεν εμπιστεύεται τη γερμανική Δικαιοσύνη. Στις 10 Νοεμβρίου του 1961 καταδικάστηκε ερήμην σε τετραετή φυλάκιση και χρηματική καταβολή 70.000 δραχμών ως ένοχος συκοφαντικής δυσφήμησης.

Ο Μαξ Μέρτεν πέθανε στις 21 Σεπτεμβρίου 1971.

Ο Γιώργος Ρωμαίος είναι δημοσιογράφος – συγγραφέας.

Βιβλία: Το τετράτομο «Η περιπέτεια του κοινοβουλευτισμού», «Η Ελλάδα των δανείων και των χρεοκοπιών», «Από τον Οθωνα στην καγκελάριο Μέρκελ – 180 χρόνια οι Γερμανοί στην Ελλάδα», «Η Ευρώπη και η Ελλάδα – Από την κρίση στην ελπίδα» (εκδόσεις Πατάκη)