Παράνομο εμπόριο άγριας ζωής με επίκεντρο την Κένυα φαίνεται να έχει βρει ένα νέο και απροσδόκητο «προϊόν»: τις βασίλισσες μυρμηγκιών. Κατά τη διάρκεια της περιόδου των βροχών, σμήνη φτερωτών μυρμηγκιών εγκαταλείπουν τους λόφους γύρω από το Γκίλγκιλ, μια ήσυχη αγροτική πόλη στη Ριφτ Βάλεϊ, που έχει εξελιχθεί σε κέντρο ενός ακμάζοντος παράνομου εμπορίου.
Η διαδικασία ζευγαρώματος, όπου τα αρσενικά πετούν για να γονιμοποιήσουν τις βασίλισσες, προσφέρει την ιδανική ευκαιρία για συλλογή. Οι βασίλισσες πωλούνται σε λαθρέμπορους που τροφοδοτούν μια αυξανόμενη διεθνή αγορά συλλεκτών εντόμων, οι οποίοι διατηρούν αποικίες σε διαφανή κουτιά παρατήρησης.
Οι βασίλισσες των αφρικανικών θεριστών μυρμηγκιών (Messor cephalotes), με χαρακτηριστικό κόκκινο χρώμα και μεγάλο μέγεθος, θεωρούνται οι πιο πολύτιμες. Μία μπορεί να αποφέρει έως και 170 λίρες (220 δολάρια) στη μαύρη αγορά, η οποία λειτουργεί κυρίως διαδικτυακά. Μια γονιμοποιημένη βασίλισσα μπορεί να δημιουργήσει ολόκληρη αποικία και να ζήσει για δεκαετίες, ενώ η αποστολή τους γίνεται εύκολα, καθώς οι σαρωτές δεν εντοπίζουν οργανικό υλικό.
«Στην αρχή δεν ήξερα καν ότι ήταν παράνομο», δήλωσε ένας άνδρας που παλαιότερα λειτουργούσε ως μεσάζων, συνδέοντας ξένους αγοραστές με τοπικά δίκτυα συλλογής. Όπως εξήγησε, οι ξένοι αγοραστές περίμεναν σε ξενώνες ή αυτοκίνητα, ενώ οι συλλέκτες παρέδιδαν τα μυρμήγκια σε μικρούς σωλήνες ή σύριγγες.
Αποκαλύψεις και συλλήψεις
Η έκταση του παράνομου εμπορίου αποκαλύφθηκε πέρυσι, όταν 5.000 βασίλισσες βρέθηκαν ζωντανές σε ξενώνα στη Ναϊβάσα. Οι ύποπτοι –από το Βέλγιο, το Βιετνάμ και την Κένυα– είχαν συσκευάσει τα έντομα με βαμβάκι για να επιβιώσουν έως δύο μήνες, σύμφωνα με την Υπηρεσία Άγριας Ζωής της Κένυας (KWS).
Οι δράστες καταδικάστηκαν για βιοπειρατεία και πλήρωσαν πρόστιμα 7.700 δολαρίων. Πρόσφατα, ένας Κινέζος υπήκοος συνελήφθη στο Διεθνές Αεροδρόμιο Τζόμο Κενυάτα με 2.000 ακόμη βασίλισσες σε δοκιμαστικούς σωλήνες.
Περιβαλλοντικές ανησυχίες
Ο ερευνητής Zhengyang Wang από το Πανεπιστήμιο Sichuan προειδοποιεί ότι η εξάπλωση του εμπορίου μπορεί να προκαλέσει οικολογικές καταστροφές. Μελέτη του 2023 κατέγραψε πάνω από 58.000 αποικίες προς πώληση στην Κίνα, εκ των οποίων το ένα τέταρτο ανήκε σε μη εγχώρια είδη.
«Αν συνεχιστεί αυτός ο ρυθμός, είναι θέμα χρόνου να δραπετεύσουν κάποια μυρμήγκια από τα κουτιά τους και να εγκατασταθούν στη φύση», σημείωσε, προειδοποιώντας ότι είδη όπως το Messor cephalotes θα μπορούσαν να διαταράξουν τις καλλιέργειες δημητριακών στη νοτιοανατολική Κίνα.
Ο βιολόγος Ντίνο Μάρτινς επισημαίνει ότι τα μυρμήγκια αυτά είναι «κρίσιμα για την ισορροπία των οικοσυστημάτων». Η υπερεκμετάλλευση των βασιλισσών μπορεί να οδηγήσει σε κατάρρευση αποικιών και απώλεια βιοποικιλότητας.
Ανάγκη για ρύθμιση και νόμιμη αξιοποίηση
Στην Κένυα, η συλλογή μυρμηγκιών επιτρέπεται μόνο με ειδική άδεια και συμφωνία διαμοιρασμού κερδών με τις τοπικές κοινότητες. Ωστόσο, σύμφωνα με την KWS, δεν έχει υποβληθεί καμία σχετική αίτηση.
Ο ερευνητής Σέρτζιο Ενρίκες τονίζει ότι «καμία μορφή μυρμηγκιού δεν περιλαμβάνεται σήμερα στη Συνθήκη CITES», γεγονός που αφήνει το εμπόριο ανεξέλεγκτο και αόρατο για τους νομοθέτες.
Παράλληλα, αναλυτές υπογραμμίζουν ότι η Κένυα θα μπορούσε να αξιοποιήσει νόμιμα αυτή τη δραστηριότητα. «Τα μυρμήγκια δεν είναι πεπερασμένοι πόροι όπως ο χρυσός ή τα διαμάντια· μπορούν να εκτραφούν», ανέφερε ο δημοσιογράφος Τσαρλς Ονιάνγκο-Όμπο.
Η κυβέρνηση έχει ήδη εγκρίνει πολιτικές για την εμπορική αξιοποίηση της άγριας ζωής, συμπεριλαμβανομένων των μυρμηγκιών, με στόχο τη δημιουργία θέσεων εργασίας και εισοδημάτων για τις τοπικές κοινότητες.
Ωστόσο, η συζήτηση για το κατά πόσο η εξαγωγή βασιλισσών σε συλλέκτες ανά τον κόσμο είναι ασφαλής για τα οικοσυστήματα, παραμένει ανοιχτή.
